De ochtend voordat een bijeenkomst over een toekomstig asielzoekerscentrum werd belaagd met rookbommen, knalvuurwerk en vliegende eieren, is alles nog stil in Noordwijk. Recht tegenover het luxueuze Hotel Huis ter Duin (lang het verzamelpunt van het Nederlands elftal) waait de zeewind langs een spandoek: \u2018AZC weg ermee! Stem PVV\u2019. Twee hoeken verder \u2013 vast de route die Virgil van Dijk en Memphis Depay namen toen ze speurden naar iets leesbaars voor de lange saaie Oranjeavonden \u2013 tref ik een asielzoeker aan, wat heet: De asielzoeker. Het kastje heeft een wonderlijke aankleding, met Disneyfiguren in een kribbeloze kerststalsetting en \u2013 het wonderlijkste object van allemaal \u2013 een steen waarop de Oostenrijkse vlag is geschilderd.<\/p>\n
De roman van Arnon Grunberg is er in goed gezelschap; van Kees van Kooten, Honderd jaar eenzaamheid en nog twee Grunbergs die binnenshuis kennelijk geen vaste verblijfsvergunning konden krijgen. Eenentwintig jaar oud is De asielzoeker alweer, al is het moeilijk om de korte beginzin te vergeten: \u201eDe vogel is ziek.\u201d<\/p>\n
Die vogel is de vrouw van Beck, de hoofdpersoon van de roman. Hij is schrijver, of eigenlijk een ex-schrijver die werkt als vertaler van gebruiksaanwijzingen. Beck is een man die alle ambitie die mensen zoal voort pleegt te drijven, heeft afgezworen: \u201eJarenlang heeft hij geprobeerd zichzelf gelukkig te maken, maar dat was een doodlopende weg. \u201e Verlangens heeft hij afgezworen. \u201eZe kwamen hem hoe dan ook steeds ridiculer voor, die verlangens van hem, insecten waren het, absurd in hun onverzadigbaarheid, onvermoeibaar als mieren, een plaag, dat waren die verlangens van hem geweest.\u201d<\/p>\n
Beck wijdt zich aan dienstverlening ten behoeve van zijn stervende vrouw. Dat betekent in de eerste plaats dat zij wil trouwen, zij het niet met hem maar met Raf, een Algerijnse asielzoeker. (De asielzoeker uit de titel, al moet je daaraan toevoegen dat de anderen in het boek minstens zo ontheemd zijn als Raf.)<\/p>\n
Zo belandt hij in een ge\u00efmproviseerd bed onder de kapstok waar hij luistert naar \u201ede geluiden van het geluk\u201d die uit zijn eigen slaapkamer komen. Grunberg speelt de komische mogelijkheden van dit ongebruikelijke driemanschap, dat zich zal verplaatsen naar een geitenboerderij in Frankrijk, soepel uit. Zo is er een sc\u00e8ne waarin Beck voorovergebogen over de wc-pot zit (\u201eer drijven twee vliegen in\u201d) en de asielzoeker \u2013 naakt, ook dat nog \u2013 binnenkomt en vraagt: \u201eBen je aan het bidden.\u201d Beck: \u201eIk sta op het punt om over te geven.\u201d<\/p>\n
Bidden of overgeven? De tegenstelling past in het banaal-geestige tafereel, maar die woorden betekenen zelf ook iets, zeker in een roman die gaat over een man die strijdt tegen illusies. Grunberg leidt je ook door het verleden van Beck, die tien jaar eerder, nog niet genezen van zijn illusies, in de Isra\u00eblische stad Eilat een prostituee heeft mishandeld door haar in een betonnen kelder een oog uit te steken. Over Becks schuld schrijft Grunberg: \u201eZoals iemand een knoop vindt en daarbij een jas laat maken, zo had hij bij zijn schuld een misdaad gezocht, en gevonden.\u201d<\/p>\n
Inderdaad, er zit heel veel in de roman. In haar Grunbergstudie Afgrond zonder vangnet (de titel komt uit De asielzoeker) liet Yra van Dijk zien<\/a> hoe ontstellend veel er in het boek te lezen is: seks en geweld, Holocaust, liefde, schuld, mediaschandaal, trauma\u2019s en Michel Houellebecq). Een roman zo rijk dat hij elk boekenkastje uit zijn voegen doet barsten.<\/p>\n