{"id":95982,"date":"2025-12-27T17:54:12","date_gmt":"2025-12-27T17:54:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/95982\/"},"modified":"2025-12-27T17:54:12","modified_gmt":"2025-12-27T17:54:12","slug":"lang-verloren-gewaande-chinese-typemachine-is-een-verre-voorouder-van-de-macbook-pro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/95982\/","title":{"rendered":"Lang verloren gewaande Chinese typemachine is een verre voorouder van de MacBook Pro"},"content":{"rendered":"<p>Tom Mullaney dacht niet dat hij de legendarische MingKwai ooit zou zien. De professor in de Chinese technologische geschiedenis aan de Universiteit van Stanford in Californi\u00eb, die al jaren Aziatische typemachines verzamelt en er zelfs <a href=\"https:\/\/history.stanford.edu\/publications\/chinese-typewriter-history\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">een boek over schreef<\/a>, ging ervan uit dat het enige gebouwde prototype verloren was gegaan.<\/p>\n<p>Maar legendarisch was hij, zegt Mullaney. \u201eAls ik het aan mijn studenten uitleg, vraag ik ze altijd om zich een toetsenbord voor te stellen met maar \u00e9\u00e9n toets, waarmee je in recordtempo Engels kunt schrijven. Dat is in feite de MingKwai. Die heeft zo\u2019n zeventig toetsen, maar kan daarmee negentigduizend Chinese karakters vormen.\u201d<\/p>\n<p>Het Chinees kent tienduizenden karakters. Hoewel je in het dagelijks leven aan zo\u2019n drieduizend genoeg hebt, maakt dat grote aantal het moeilijk om schrijfmachines te ontwikkelen waarmee het net zo eenvoudig te typen is als in talen die het Latijnse schrift gebruiken.<\/p>\n<p>Computers en smartphones lossen dat probleem tegenwoordig op met een softwarematig toetsenbord: je typt het gezochte woord in <a href=\"https:\/\/www.nrc.nl\/nieuws\/2012\/04\/28\/chinees-schrift-voor-dummies-1098055-a940110\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">pinyin<\/a> \u2014 een in de jaren vijftig ontwikkeld systeem voor de transcriptie van Chinees naar Latijns schrift \u2014 en kan dan de juiste karakters kiezen uit een lijst. M\u00edng ku\u00e0i wordt zo \u660e\u5feb<\/p>\n<p><a class=\"dmt-article-suggestion\" href=\"https:\/\/www.nrc.nl\/nieuws\/2012\/04\/28\/chinees-schrift-voor-dummies-1098055-a940110\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"><\/p>\n<p>\n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n<p>Chinees schrift voor dummies<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"Chinees schrift voor dummies\" class=\"dmt-article-suggestion__image\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2804wetpinyin2.png\"\/><br \/>\n<\/a><\/p>\n<p>De MingKwai-schrijfmachine deed iets vergelijkbaars: wie twee toetsen aanslaat die elk een onderdeel van een karakter vertegenwoordigen, ziet op een glasplaatje de projectie van acht mogelijk corresponderende karakters, die dan met een cijfertoets kunnen worden gekozen.<\/p>\n<p>In het gevaarte huisden zes sets van elk zes cilinders, die op basis van de gebruikte toetsaanslagen in de juiste positie werden gebracht. Elk daarvan had acht zijden met 29 karakters, zodat in totaal 8.352 karakters geschreven konden worden. Door de toevoeging van losse \u2018radicalen\u2019 \u2014 vaste bouwstenen van Chinese karakters \u2014 zijn in totaal meer dan negentigduizend combinaties mogelijk.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"We Built a Chinese Typewriter...\" width=\"1200\" height=\"675\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/-IhuFgiWNS4?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Verre voorouder van de MacBook<\/p>\n<p>Los van dat technische wonder heeft de MingKwai volgens Mullaney een diepere, historische betekenis. \u201eTot aan de negentiende eeuw kon je niet echt zeggen dat het Chinese schrift een probleem vormde. Het eerste gedrukte boek was Chinees, losse letterdruk werd er uitgevonden. Je kon in China en Japan een boek kopen voor de prijs van een kom bamisoep, toen je er in Europa nog een hypotheek voor moest afsluiten.\u201d<\/p>\n<p>Maar de uitvinding van de telegrafie veranderde alles, legt Mullaney uit: \u201eOorlogsvoering, handel, enzovoorts. Maar de keerzijde is dat je Chinees schrift moet omzetten in het heel beperkte systeem dat Morse-code is. Je kreeg een nieuw apparaat, het toetsenbord, dat de verbinding vormt tussen mens en machine, en dat maar beperkte fysieke ruimte biedt.\u201d<\/p>\n<p>Westerse fabrikanten van schijfmachines als Remington, Olivetti en IBM probeerden allemaal de Chinese markt te betreden, maar dat lukte niet met het westerse toetsenbord als basis. Dus bouwden ze alternatieve apparaten, grote onhandige dingen, waardoor er een soort parallel technologisch universum ontstond.<\/p>\n<p>De MingKwai bracht het Chinese schrift terug naar de technologische mainstream. Hoewel het apparaat nooit in productie is genomen, is het de conceptuele voorloper van alle moderne invoermethoden voor niet-westerse talen, zegt Mullaney. \u201eAls iemand Chinees typt op een Macbook Pro, gebruikt hij die op een manier die Apple-oprichters Steve Wozniak en Steve Jobs nooit hadden voorzien. Het maakt de MingKwai in feite een verre voorouder van de Chinese IT-reuzen ter waarde van miljarden dollars die we vandaag de dag hebben.\u201d<\/p>\n<p>Chinese burgeroorlog<\/p>\n<p>De MingKwai werd bedacht door <a href=\"https:\/\/www.linyutang.org.tw\/english\/about.asp\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Lin Yutang<\/a> (1895-1976), een Chinese schrijver, lingu\u00efst en uitvinder die naar Amerika was verhuisd. Hij geeft het apparaat ook zijn naam, die zoiets betekent als \u2018helder en snel\u2019, en laat een prototype bouwen van het geld dat hij door zijn succesvolle schrijverscarri\u00e8re heeft kunnen sparen. Maar Lin is geen ingenieur: om zijn uitvinding op de markt te brengen, heeft hij een fabrikant nodig die de schrijfmachine op grote schaal kon bouwen.<\/p>\n<p>Lin heeft de tijd niet mee. Hij presenteert zijn MingKwai in 1947, terwijl nationalisten en communisten in China een burgeroorlog uitvechten. \u201eIn 1948 krijgen de communisten de overhand, begin 1949 is het voorbij. En bedrijven houden niet van dat soort , vertelt Mullaney. Lin wordt aan het lijntje gehouden, en gaat uiteindelijk failliet. Al zijn spaargeld zit in het project.<\/p>\n<p><img alt=\"De Chinese schrijver en lingu\u00efst Lin Yutang met zijn schrijfmachine, de MingKwai, die negentigduizend Chinese karakters kon vormen, circa 1941.\" data-lightbox-highres=\"https:\/\/images.nrc.nl\/tHED6v9330zt5t4qKjGTz6NIxdQ=\/1920x\/filters:no_upscale()\/s3\/static.nrc.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/26135208\/011225BUI_2024926832_.jpg\" data-lightbox-highres-webp=\"https:\/\/images.nrc.nl\/dxd4wrVx2u3dOlnSPYlxPkwnalA=\/1920x\/filters:no_upscale():format(webp)\/s3\/static.nrc.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/26135208\/011225BUI_2024926832_.jpg\" data-lightbox-zoom=\"https:\/\/images.nrc.nl\/tHED6v9330zt5t4qKjGTz6NIxdQ=\/1920x\/filters:no_upscale()\/s3\/static.nrc.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/26135208\/011225BUI_2024926832_.jpg\" data-lightbox-zoom-webp=\"https:\/\/images.nrc.nl\/dxd4wrVx2u3dOlnSPYlxPkwnalA=\/1920x\/filters:no_upscale():format(webp)\/s3\/static.nrc.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/26135208\/011225BUI_2024926832_.jpg\" data-open-in-lightbox=\"true\" decoding=\"async\" height=\"3881\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/011225BUI_2024926832_.jpg\"  width=\"4961\"\/><\/p>\n<p class=\"caption\" id=\"figcaption-1\">De Chinese schrijver en lingu\u00efst Lin Yutang met zijn schrijfmachine, de MingKwai, die negentigduizend Chinese karakters kon vormen, circa 1941.<\/p>\n<p>Foto Getty Images<\/p>\n<p>Zoom in<\/p>\n<p>Het enige ooit gebouwde prototype blijft in het bezit van Mergenthaler Linotype, een fabrikant van zet- en drukmachines, en bij een verhuizing raakt de MingKwai uit zicht. Als de dochter van Lin bij het bedrijf naar de machine informeert, krijgt ze te horen dat die is weggegooid. Het enige dat restte, was <a href=\"https:\/\/patents.google.com\/patent\/US2613795A\/en\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">de patentaanvraag<\/a>.<\/p>\n<p>\u201eIk was ervan overtuigd dat de MingKwai ergens op een vuilnisbelt was ge\u00ebindigd\u201d, zegt Mullaney, die gefascineerd raakte door Chinese typemachines toen hij stuitte op Chinese karakters waarvan niemand meer de uitspraak of betekenis kent doordat ze  in onbruik zijn geraakt. \u201eIk ging me afvragen: welke karakters zitten er in losse zetletters, welke staan er op een Chinese typemachine? En toen realiseerde ik me dat ik nog nooit een Chinese typemachine had gezien.\u201d<\/p>\n<p>Ontplofte telefoon<\/p>\n<p>Maar Jennifer Felix uit Massapequa, een klein stadje op Long Island, zo\u2019n anderhalf uur rijden van New York, had de unieke schrijfmachine zonder het te weten al jaren in bezit. \u201eMijn vader is in 2020 overleden in Arizona. We hebben toen een hoop spullen naar New York gebracht en in een opslag bewaard\u201d, vertelt ze via een videoverbinding. \u201eDaar betaalden we al die tijd 80 dollar per maand voor, dus ik vond het tijd om het eens uit te zoeken.\u201d<\/p>\n<p>Haar man haalde de opslag leeg en bracht alle dozen naar hun huis. \u201eToen ik thuiskwam vroeg ik: wat zit er in die doos?\u201d vertelt Felix. Een typemachine, antwoordde haar man, die <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=WVPFU3TK9fU\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">de inhoud<\/a> niet uitgebreid had bekeken. \u201eMaar toen ik \u2018m openmaakte, bleek het een Chinese schrijfmachine te zijn.\u201d<\/p>\n<p>Felix weet niet precies hoe de MingKwai in het bezit van haar familie is gekomen, maar Tom Mullaney achterhaalde later dat haar grootvader bij Mergenthaler Linotype had gewerkt. Kennelijk heeft hij de machine meegenomen toen het bedrijf ervan af wilde. \u201eMisschien dacht mijn opa dat het geld kon opbrengen, of misschien \u2014 en dat hoop ik \u2014 heeft hij er zelf aan meegewerkt. Hij was een ingenieur, er stonden allerlei grote apparaten in zijn kelder. Hij bouwde zelf werkende stoommachines.\u201d<\/p>\n<p>Felix\u2019 echtgenoot postte een paar foto\u2019s van de machine <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/127768622643436\/?multi_permalinks=950194670400823&amp;hoisted_section_header_type=recently_seen\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">op Facebook<\/a>, in een groep van typemachinehobbyisten. Al snel ontplofte zijn telefoon door de vele reacties. Veel mensen noemden de naam van Tom Mullaney, die zich niet veel later zelf meldde in een priv\u00e9bericht om te vertellen hoe bijzonder hun vondst was.<\/p>\n<p><img alt=\"Een foto van het enige ooit gebouwde exemplaar van  de Chinese typemachine MingKwai\" data-lightbox-highres=\"https:\/\/images.nrc.nl\/JJhsYqCuuQDHqkTM2T8T8dB9lkw=\/1920x\/filters:no_upscale()\/s3\/static.nrc.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/18102804\/221225BUI_2024926832_2.jpg\" data-lightbox-highres-webp=\"https:\/\/images.nrc.nl\/s8vvaB5-4oyqCKiZV7-Yp1KEmcY=\/1920x\/filters:no_upscale():format(webp)\/s3\/static.nrc.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/18102804\/221225BUI_2024926832_2.jpg\" data-lightbox-zoom=\"https:\/\/images.nrc.nl\/JJhsYqCuuQDHqkTM2T8T8dB9lkw=\/1920x\/filters:no_upscale()\/s3\/static.nrc.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/18102804\/221225BUI_2024926832_2.jpg\" data-lightbox-zoom-webp=\"https:\/\/images.nrc.nl\/s8vvaB5-4oyqCKiZV7-Yp1KEmcY=\/1920x\/filters:no_upscale():format(webp)\/s3\/static.nrc.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/18102804\/221225BUI_2024926832_2.jpg\" data-open-in-lightbox=\"true\" decoding=\"async\" height=\"3943\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/221225BUI_2024926832_2.jpg\"  width=\"5909\"\/><\/p>\n<p class=\"caption\" id=\"figcaption-2\">De MingKwai is verhuisd naar de universiteit van Stanford, in Californi\u00eb, waar het apparaat verder wordt onderzocht.<\/p>\n<p>Foto Elisabeth von Boch\/Stanford University<\/p>\n<p>Zoom in<\/p>\n<p>\u201eMijn telefoon begon plotseling te trillen. Ik kreeg berichten van al mijn sociale media\u201d, zegt Mullaney, die een Google Alert had ingesteld voor de zoekterm \u2018Chinese typemachine\u2019. \u201eIk las de teksten, ik zag de foto\u2019s, en binnen een milliseconde wist ik: dit is \u2019m. Het was heel verwarrend, alsof een overleden familielid ineens voor je deur staat.\u201d<\/p>\n<blockquote class=\"dmt-quote\" data-styled=\"false\">\n<p>Mijn grootste angst was dat de MingKwai in het zomerhuis van een olietycoon zou belanden, die er martini\u2019s op zou zetten<\/p>\n<p>Tom Mullaney<br \/>\nprofessor Chinese technologische geschiedenis<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>\u201eMijn grootste angst was dat de vinders de MingKwai op eBay zouden zetten, of zouden laten veilen bij Sotheby\u2019s. Dat het ergens in het zomerhuis van een olietycoon zou belanden, die er martini\u2019s op zou zetten.\u201d Mullaney kwam met het echtpaar Felix in contact. \u201eIk zei: het is natuurlijk jullie beslissing, maar geef me de kans te vertellen wat ik over de MingKwai weet. En ik gaf ze een lijst met zes plekken die goed voor de machine zouden kunnen zorgen.\u201d Ook Stanford stond daarop \u2014 het instituut waaraan Mullaney is verbonden beschikt over een grote collectie Oost-Aziatische IT-apparatuur.<\/p>\n<p>Werkende replica<\/p>\n<p>Het stel besloot  de MingKwai <a href=\"https:\/\/news.stanford.edu\/stories\/2025\/05\/mingkwai-chinese-typewriter-prototype-stanford-libraries\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">aan Stanford te verkopen<\/a>, dat het geld daarvoor dankzij een particuliere donatie bijeen kon brengen. Dat was geen moeilijke beslissing, vertelt Felix. \u201eWe hadden hem kunnen laten veilen, maar we wilden niet dat hij bij iemand thuis zou komen te staan, en uiteindelijk misschien weer verloren zou raken.\u201d<\/p>\n<p>De MingKwai bleek, na decennia in een afgesloten kist, in uitstekende staat. Er worden nu <a href=\"https:\/\/stanfordmag.org\/contents\/the-mystery-of-the-mingkwai\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">scans van de machine gemaakt<\/a> \u201emet een industri\u00eble scanner, die SpaceX gebruikt om raketten te bestuderen\u201d, zegt Mullaney. Zo moet de precieze werking duidelijk worden. \u201eWe willen een exacte replica bouwen, want we kennen wel de principes, maar eigenlijk weten we niet precies hoe het mechaniek werkt. En er is er maar \u00e9\u00e9n van, we kunnen hem niet uit elkaar halen en uitproberen.\u201d<\/p>\n<p>\u201ePas als een werkende kopie van de MingKwai is gebouwd, kunnen we aan de hand daarvan het origineel misschien weer tot leven wekken. Maar tot die tijd: misschien druk je op een toets en blijft die steken en dan is het game over.\u201d Mullaney kan niet wachten. \u201eJe hebt geen idee hoe graag ik \u2018m zou aanzetten.\u201d<\/p>\n<p>Geef cadeau<\/p>\n<p>Deel<\/p>\n<p>Mail de redactie<\/p>\n<p><a aria-label=\"The Trust Project, lees meer over de journalistieke principes van NRC\" class=\"trust__message\" href=\"http:\/\/www.nrc.nl\/over-ons\/#principes\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"><\/p>\n<p>\tDe journalistieke principes van NRC<br \/>\n<\/a> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Tom Mullaney dacht niet dat hij de legendarische MingKwai ooit zou zien. De professor in de Chinese technologische&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":95983,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[48,46,47,49,45,50,83,85,86,90,84,89,87,88],"class_list":{"0":"post-95982","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-wetenschap-en-technologie","8":"tag-dutch","9":"tag-nederland","10":"tag-nederlanden","11":"tag-nederlands","12":"tag-netherlands","13":"tag-nl","14":"tag-science","15":"tag-science-and-technology","16":"tag-scienceandtechnology","17":"tag-technologie","18":"tag-technology","19":"tag-wetenschap","20":"tag-wetenschap-en-technologie","21":"tag-wetenschaptechnologie"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/115792816742956467","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95982","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95982"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95982\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/95983"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95982"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95982"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95982"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}