In het concept-vredesakkoord waarover de Oekra\u00efense president Volodymyr Zelensky afgelopen weekend in Florida met zijn Amerikaanse collega Donald Trump heeft gesproken gaat het niet over een bevriezing van de frontlinie of een gedemilitariseerde zone in de Donbas. Dat stelde Zelensky maandag tegenover journalisten. Wat dan wel? Zelensky heeft het met Trump gehad over het oprichten van een \u2018vrije economische zone\u2019.<\/p>\n
Details daarover zijn niet bekendgemaakt. Maar een aantal ingredi\u00ebnten maakt er waarschijnlijk deel van uit. In speciale economische zones gelden gewoonlijk scherpe belastingvoordelen \u2013 of ze zijn geheel belastingvrij. Bronnen rond de Oekra\u00efense regering stelden tegenover Politico dat het achterliggende idee is om Amerikaanse bedrijven aan te trekken.<\/p>\n
Het zou kunnen gaan om een vervolg op de \u2018mineralendeal\u2019 die Oekra\u00efne dit jaar met Trump sloot. Volgens die overeenkomst moet er een Amerikaans-Oekra\u00efens investeringsfonds komen waarmee grondstoffenvoorraden zoals lithium, grafiet, olie en gas ontgonnen zouden worden. Veel van die voorraden zitten in de oostelijke regio\u2019s zoals Donetsk.<\/p>\n
\u2018Walmarts in Donetsk\u2019<\/p>\n
Door bij dergelijke investeringen een belastingvoordeel voor te stellen, probeert Oekra\u00efne Amerikaanse investeerders mogelijk te betrekken bij het behoud van het gebied voor Oekra\u00efne. \u201eIk geloof dat dit een poging is om territorium aan de Verenigde Staten te verkopen\u201d, Ivan Stoepak, een Oekra\u00ebinse analist en voormalig inlichtingenofficier. \u201eEen soort trucje om het gebied onder Oekra\u00efense controle te houden, en om de VS betrokken te houden bij het proces.\u201d<\/p>\n
De industri\u00eble provincie Donetsk is momenteel voor zo\u2019n twee derde bezet door Rusland. Moskou heeft in een eerdere fase van de onderhandelingen geprobeerd de hele Donbas \u2013 bestaande uit de provincies Loehansk en Donetsk \u2013 op te eisen. In het gebied dat nog onder Oekra\u00efense vlag is, liggen drie relatief grote steden en vele dorpen en nederzettingen.<\/p>\n
Overal in de provincie is extreem veel verwoesting aangericht. In het gebied waar gevochten is, liggen plaatsen waar alle bebouwing letterlijk met de grond gelijk is gemaakt. Het bezette gedeelte is vervuild met een ondenkbare hoeveelheid onontplofte explosieven en honderden kilometers mijnenvelden.<\/p>\n
Daarnaast zijn de stroom en watervoorzieningen langs de frontlinies verwoest en op andere plekken verouderd. Een groot deel van de bevolking is gevlucht \u2013 naast het aantrekken van investeringen zouden inwoners verleid moeten worden terug te komen. \u201eDit zal jaren kosten en honderden miljoenen euro\u2019s kosten om voor te bereiden, en zelfs dan vraag ik me af wat je ervoor terugkrijgt\u201d, zegt Stoepak. \u201eMaar ik denk dat Oekra\u00efense autoriteiten echt geloven dat Amerikaanse economische bedrijvigheid een verzekeringspolis kan zijn. Dat als er een aantal Walmarts in Donetsk staat, dit goede garantie biedt dat er geen Russische aanval komt.\u201d<\/p>\n
Veiligheidsgaranties en een stabiel staakt-het-vuren zijn een basisvoorwaarde voor het in werking stellen van zo\u2019n plan. Over die garanties zijn Trump en Zelensky het, afgaande op de publieke berichtgeving, steeds meer eens. Maar wat betreft een echt bestand is nog altijd medewerking van Rusland vereist. En Poetin stuurt voor zover bekend nog altijd aan op het bezetten van de gehele provincie Donetsk \u2013 militair dan wel diplomatiek afgedwongen.<\/p>\n
Presidentieel woordvoerder Dmitri Peskov herhaalde maandag dat het Kremlin hoe dan ook wil dat alle Oekra\u00efense strijdkrachten zich terugtrekken tot buiten de Donbas<\/a>. Dit zou betekenen dat er een vredesmissie zou moeten komen om de vrede te bewaken. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov herhaalde <\/a>dit weekend dat Rusland Europese troepen in Oekra\u00efne \u2013 zelfs als vredesmissie \u2013 zou zien als een legitiem doelwit.<\/p>\n Onduidelijk is of Oekra\u00efne nog hoopt dat het nu bezette gebied bij de economische zone komt. De kans dat Rusland daarmee instemt lijkt nul. Maar de verdeling van het gebied is het laatste punt waar Trump en Zelensky het in hun concept-voorstel nog niet over eens zijn. Wel zouden er Amerikaanse veiligheidsgaranties zijn toegezegd. Ook hier zijn geen details over naar buiten gekomen. Ze lijken Zelensky inhoudelijk te bekoren, al is de looptijd voor Kyiv te kort: vijftien jaar.<\/p>\n Geen nieuw idee<\/p>\n Het Oekra\u00efense grondgebied heeft een lange traditie met \u2018vrije economische zones\u2019 (VEZs). Zo begon de havenstad Odesa in de negentiende eeuw oorspronkelijk als een VEZ. Ook toen was het doel om investeringen aan te trekken naar een stad waar alleen nog maar schetsen van waren. Na de val van de Sovjet-Unie stelde het moderne Oekra\u00efne opnieuw VEZ\u2019s in, onder meer in Marioepol, Donetsk, de havens van Mykolajiv en Odesa.<\/p>\n Porto-Franco heette het vrijgestelde gebied in de haven in Odesa. \u201eEn helaas werd Odesa toen het epicentrum van smokkel, een doorvoerhaven waar nauwelijks werd gecontroleerd\u201d, zegt Oleksandr Kovalenko, een analist uit Odesa. \u201eHet duurde niet lang voordat dit een risico vormde voor de stabiliteit van de gehele regio.\u201d In 2005 werden de Oekra\u00efense VEZ\u2019s opgedoekt.<\/p>\n Het is een diplomatiek proces dat nergens toe leidt<\/p>\n Oleksandr Kovalenko Kovalenko sluit niet uit dat belastingvoordelen een goede manier kunnen zijn om wederopbouw te doen bloeien. In sommige landen is het zeer succesvol geweest. \u201eMaar alleen als de volledige integriteit van Oekra\u00efne hersteld wordt, kun je investeringen traceren, de kans op witwassen en corruptie minimaliseren.\u201d<\/p>\n Zowel Kovalenko als Stoepak kan zich nog niet voorstellen dat belastingvoordelen genoeg kunnen zijn om buitenlandse bedrijven naar het meest getroffen deel van Oekra\u00efne te lokken. \u201eIk wil allereerst gezegd hebben dat ik niet in deze onderhandelingen geloof\u201d, zegt Kovalenko. \u201eHet is een diplomatiek proces dat nergens toe leidt. Maar stel dat we ons voorstellen dat er een staakt-het-vuren komt, dan kan ik me nog niet voorstellen dat er miljoenen, miljarden dollars gaan worden ge\u00efnvesteerd in zo\u2019n risicovolle regio die opnieuw het epicentrum van gevechten zal zijn.\u201d<\/p>\n De Oekra\u00efense en Amerikaanse teams onderhandelen deze week verder. Zelensky en Trump spraken daarnaast af om in januari in Washington met Europese leiders bijeen te komen voor een volgend topoverleg.<\/p>\n Geef cadeau<\/p>\n Deel<\/p>\n Mail de redactie<\/p>\n\n
\nanalist <\/p>\n<\/blockquote>\n