Saka oppsummert:
– Høgre foreslår ei ny kommunereform som skal redusere talet på kommunar kraftig, om naudsynt ved bruk av tvang.
– Målet er å skape større kommunar med sterke fagmiljø innan helse, skole og omsorg.
– Arbeidsgruppa til Høgre foreslår å gi kommunane meir økonomisk sjølvråderett som eit insentiv for samanslåing.
– Høgre ønskjer også å avvikle fylkeskommunen og fordele oppgåvene deira mellom staten og storkommunane.
– Kommunekommisjonen si ferske rapport viser at mange kommunar slit med å løyse alle oppgåvene sine.
Oppsummeringa er laga av ei KI-teneste frå OpenAI. Innhaldet er kvalitetssikra av NRK sine journalistar før publisering.
Ikkje før det hadde blitt stille etter regionreforma, tar Høgre til orde for ei ny kommunereform.
– Vi må vere modigare. Alle veit at færre kommunar er vegen å gå, men politikarane må våge å seie det høgt, seier Nikolai Astrup (H).
Det siste halvåret har han leidd arbeidet med å forme ut ny politikk til Høgre sitt landsmøte i februar. Desse sit i arbeidsgruppa.
Kjernebodskapen i den nye resolusjonen er at Noreg har for mange små kommunar og at det «trengst kraftfulle incentiv» for å teikne noregskartet på nytt.
Resepten vil få det til å skjelve i mange ordførarkontor:
Talet på kommunar må kraftig ned – om naudsynt med tvang (sjølv om Astrup unngår å bruke t-ordet):
– Hovudlinja er frivilligheit, men vi erkjenner at det må kraftige incentiv på plass for å få resultat.
Sjå heile resonnementet om «t-ordet» under.
Astrup: – Hovudlinja er frivilligheit
– Vil de i verste fall slå saman med kommunar med tvang?
– Mange av samanslåingane vil komme heilt naturleg, det ser vi allereie no. Mange ansvarlege lokalpolitikarar er i gang med nødvendige samtalar med nabokommunane.
– Arbeidsgruppa ønsker ein kommisjon som skal foreslå korleis ein ny kommunestruktur med langt færre kommunar kan etablerast. Det skal skje på ein måte som gjer at prosessane som allereie er i gang får fortsette.
– Kommisjonen skal foreslå kraftfulle incentiv som premierer dei som vel å slå seg saman. Hovudlinja er derfor frivilligheit, men vi erkjenner at det må kraftige incentiv på plass for å få resultat.
– Det viktigaste for oss er at kommunane er i stand til å gi innbyggarane dei tenestene dei fortener, ventar og har krav på. Det handlar om å sette folks velferd framfor kommunegrenser.
– Då vi sat i regjering sist, blei det slått saman ein del kommunar. Den gongen var ikkje krisa like akutt som no. No er behovet enda større, og folk ser at vi ikkje kan halde fram med det same, seier Astrup.
Foto: NTB
– Krisa er akutt
Det er 357 kommunar i Noreg i dag. I tillegg til å vere tenesteleverandørar, er dei demokratiske arenaer og identitetsmarkørar.
Venteleg vil reaksjonane på det nye Høgre-forslaget vere krasse.
Astrup seier målet er å skape kommunar med nok innbyggarar til å bere tunge fagmiljø innan helse, skole og omsorg.
– Det seier seg sjølv at ein kommune med under 1.000 innbyggarar ikkje kan ha den same kompetansen som ein på 15.000, seier Astrup.
– Det er heilt sjølvsagt, og det må vi vere modige nok å seie. Høgre inkludert.
Den nye resolusjonen er også omtalt i VG og Nettavisen.
Vil legge ned fylkeskommunen
I 2023 konkluderte Generalistkommuneutvalget med at ingen norske kommunar klarer å løyse alle 220 oppgåvene dei skal yte til innbyggjarane sine.
Støre opnar for endringar i kommunestruktur
Kommunekommisjonens la fram rapporten sin fredag, med oppfordringar som peika i retning av at kommunesamanslåing kan vere nødvendig for å takle framtidas utfordringar.
Støre seier til NTB at kommunesamanslåingar på ingen måte er eit universalt middel til betre tenester i kommunane.
– Haldninga mi har alltid vore at i dei tilfella der endring i kommunestruktur kan gi betre tenester til innbyggarar og næringsliv, og samtidig vareta demokratifunksjonen, skal ikkje politikarar stå i vegen for å gjere endringar.
Han er open for at kommunestrukturen kan sjå annleis ut i framtida.
– Eg trur vi er opne for at strukturar endrar seg i eit samfunn der teknologi endrar seg og befolkninga endrar seg. Vi har sett det innanfor helsevesenet. Vi har ikkje den same sjukehusstrukturen i dag som vi hadde for 50 år sidan, og det gjeld også for andre måtar vi organiserer samfunnet på.
Han understrekar samtidig at det må takast utgangspunkt i kvart enkelt tilfelle.
– Det er heller ikkje sånn at stort alltid er betre, fastslår han.
(©NTB)
Som «gulrot» til «reform-trøytte» kommunar foreslår arbeidsgruppa til Høgre at Kommune-Noreg skal få meir makt over eigne pengar.
Arbeidsgruppa foreslår i tillegg å legge ned fylkeskommunen, og å dele oppgåvene deira mellom staten og dei nye storkommunane.
I november fremja partiet eit forslag til Stortinget om at tida var inne for å gjere kort prosess og avvikle fylkeskommunen «innan få år».
Fleire kommunar er i ferd med å knele
Bakgrunnen for forslaga er nye og dystre framskrivingar.
Ifølge Kommunekommisjonen, som la fram sin første rapport fredag morgon, er norske kommunar i ferd med å knele under vekta av oppgåver, rapporteringskrav og auka kostnader.
Konklusjonen er ikkje at kommunane må slå seg saman til større einingar, men rapporten går langt i å antyde at fleire bør ta nabopraten. Sjå den faktiske ordlyden her.
Unio-leiar Steffen Handal følgde framlegginga av rapporten fredag morgon:
– Det er viktigare at befolkninga får eit solid, fagleg velferdstilbod enn at kommunegrensene held fram med å vere som dei er, seier han.
– God og kompetent bemanning med sterke fagmiljø og fagfellesskapar er avgjerande for kvaliteten på tenestene. Mykje viktigare enn talet på kommunedirektørar og rådhus.
– Det er viktigare at befolkninga får eit solid, fagleg velferdstilbod enn at kommunegrensene held fram med å vere som dei er, seier Steffen Handal.
Foto: Ksenia Novikova / NRK
Publisert
09.01.2026, kl. 16.43