På den godt brukte, grøne krakken brukte historikar Harald Grytten å stå i Ålesund sine gater og bergta publikum. Han var eit vandrande leksikon om jugendbyen og gav ut fleire bøker.

I dag vart 87-åringen bisett i Ålesund kirke. Men heilt ferdig med byvandring var han ikkje. I den grøne kista i bårebilen fekk han ei siste reise gjennom Ålesundsgatene, med politieskorte.

– Det er ikkje ei bukt, det er ikkje ei vik, ikkje ein våg. Det er eit sund. Det er sjølvaste Ålesundet, brukte Grytten å seie.

Ålesund 20040122. 23. januar for nøyaktig 100 år siden, ble mer enn 10.000 mennesker hjemløse i Norges mest berømte bybrann – natta da Ålesund brant. Brannen startet klokken 02.15 natt til 23. januar 1904, og på dette klokkeslettet har ålesunderne de siste 25 årene gjennomført en byvandring. Byhistoriker Harald Grytten har ledet an hver eneste gang, her med en krakk i hånden. Foto: Kjell Herskedal / SCANPIX

I om lag 50 år tok Harald Grytten med seg publikum på byvandringar i Ålesund. Den grøne krakken var alltid med.

Foto: SCANPIX

Skapte begeistring for byen

Historikar og pensjonert museumsstyrar, Ivar Gunnar Braaten meiner Grytten skal ha stor ære for at Ålesund fann identiteten sin og at folk har blitt stolte av å bu her.

I dag er jugendbyen rekna for å vere ein av dei vakraste byane i Noreg og Europa og blir besøkt av millionar av turistar.

– Han har skapt ei begeistring for byen for dei som bur her. Han var ein som tidleg peikte på verdiane som låg i denne unike byen med arkitekturen og plasseringa, seier Braaten.

En gruppe personer bærer en kiste, dekorert med blomster, ut fra en kirke. De fleste av dem er ikledd formelle klær, og handlingen skjer på en vinterdag med snø på bakken. I bakgrunnen kan man se en svart bil, antagelig en begravelsesbil, parkert ved inngangen. En del tilskuere står på siden av veien og observerer bevegelsene. (Bildebeskrivelsen er laget av en KI-tjeneste)

Kista hadde same farge som krakken til Harald Grytten.

Foto: Frederik Winness Ringnes / NRK

Då byen brann ned i 1904 vart Ålesund bygd opp att i jugendstil.

Grytten starta med byvandringane på 70-talet og hadde ofte fleire i veka.

Han brukte heile kroppen når han engasjert fortalde om byen sin frå krakken.

– Det blir eit tomrom etter Harald. Han var aktiv til det siste og skreiv lesarinnlegg og var ute med krakken sin, seier Braaten.

←

  • En person står i forgrunnen, iført en mørk frakk og skjerf. Bakgrunnen viser en bygning under restaurering, med byggestillas og et norsk flagg. Det er snødekte omgivelser, og noen trær er synlige i bakgrunnen. Det er overskyet vær, og lysene fra omgivelsene skinner svakt. (Bildebeskrivelsen er laget av en KI-tjeneste)

    Ivar Gunnar Braaten utanfor Ålesund kirke. Han meiner avdøde Harald Grytten har bidratt mykje til å gi Ålesund ein eigen identitet.

    Foto: Frederik Winness Ringnes / NRK

  • Et minnehefte holdes opp foran en bygning i vinterlandskap. Heftet er dekorert med kunstneriske bilder og navnet "Harald Grytten" sammen med datoene 5. desember 1938 og 19. desember 2025. Bakgrunnen viser en snødekt plass med en norsk flagg. Bygningen bak er delvis skjult av stillas, noe som tyder på renovering. (Bildebeskrivelsen er laget av en KI-tjeneste)

    Harald Grytten vart 87 år gamal.

    Foto: Frederik Winness Ringnes / NRK

  • Bildet viser en gul bygning med flere vinduer og en norsk flagg som heiser i snølandskapet. Forgrunnen består av gravstøtter, dekket av et tynt lag snø. Det er trær i nærheten, og bakgrunnen er klar og skyfri. Omgivelsene gir en stille og ærverdig atmosfære. (Bildebeskrivelsen er laget av en KI-tjeneste)

    Aspøy skole flagga på halv stang i dag.

    Foto: Frederik Winness Ringnes / NRK

  • En statue av en gutt med avisen i hånden står i forgrunnen, mens biler kjører på en snødekt gate. I bakgrunnen sees typiske butikkfasader med juledekorasjoner og et norsk flagg. Snøen dekker fortauskanten, og det er få mennesker synlige i gaten. Dette bildet fanger en rolig vinterdag i en bygate. (Bildebeskrivelsen er laget av en KI-tjeneste)

    Bårebilen køyrde ei eiga rute gjennom gatene der Harald Grytten brukte å ha byvandringar.

    Foto: Frederik Winness Ringnes / NRK

  • En svart begravelsesbil med blomsterdekorasjon er parkert på en snødekt gate. Bilens bakparti er synlig, med registreringsnummer og logo for et begravelsesbyrå. I bakgrunnen sees en politibil med blinkende lys, samt flere personer som står i nærheten. Bygningene rundt har en mørk steinfasade og er opplyst, noe som gir en kontrast til den kalde vinterdagen. (Bildebeskrivelsen er laget av en KI-tjeneste)

    Bårebilen vart eskotert av politiet.

    Foto: Frederik Winness Ringnes / NRK

→

Har tatt over arven

Lokalpolitikar og guide, Sindre Nakken (Ap) har tatt over arven etter Harald Grytten. I 20 år har han formidla byhistoria etter inspirasjon frå Harald Grytten.

Som oftast står han på ei bruskasse, men på den årlege markering for bybrannen i 1904, står han alltid på krakk. Men ingen kan gjere det som Harald Grytten, meiner han.

– Uansett kva han snakka om, så blei du fanga i engasjementen hans. Det var nesten så han sto og hoppa eller dirra på krakken, fordi han blei så engasjert sjølv. Det gjer jo at det smittar over, seier Nakken.

Sindre Nakken snakker med folk under gatefestivalen i Ålesund i august 2024.

Sindre Nakken arrangerer byvandringar etter inspirasjon frå Harald Grytten, men gjer det på sin eigen måte.

Foto: Tore Ellingseter / NRK

Han meiner dagens byvandring i bårebil er heilt i Harald Grytten si ånd.

Grytten meinte at ålesundarane bør gå med brystkassa endå lengre fram og vise kor stolte dei er av byen sin.

– Det er ingen som kan erstatte ein institusjon som Harald Grytten, seier Nakken.

Harald Grytten er verdskjend i eigen by og har tatt folk med på byvandring i Ålesund sidan 1973. Han har alltid med den grøne krakken.

Publisert

09.01.2026, kl. 14.34

Oppdatert

09.01.2026, kl. 15.18