<\/p>\n
Hendrik Verwoerd, nummer to fr\u00e5 h\u00f8gre, var ein omstridd person.<\/p>\n
Foto: AFP<\/p>\n
Frans de Klerk er i starten av 20-\u00e5ra, og st\u00e5r p\u00e5 eit utkikkspunkt i byen der han har vakse opp. Rundt han er det byster av nokre gamle menn. Fleire av dei var viktige personar gjennom ein turbulent periode av S\u00f8r-Afrikas historie.<\/p>\n
Den eine som ser stivt ut i lufta er alts\u00e5 Hendrik Verwoerd. Frans skal snart forklare kvifor han er s\u00e5 omstridd.<\/p>\n
Men han skal ogs\u00e5 forklare kvifor den vesle statuen i forgrunnen ser ut over heimbyen hans, Orania.<\/p>\n
<\/p>\n
Foto: Vegard Tj\u00f8rhom \/ NRK<\/p>\n
\u2013 Misforst\u00e5tt<\/p>\n
Frans er informasjonsmedarbeidar for Orania, ein ganske omstridd by som Frans vil spreie bodskapen om.<\/p>\n
\u2013 Me kjenner oss ofte misforst\u00e5tt. Mange har h\u00f8yrt at konservative afrikandarar har laga ein liten by for seg sj\u00f8lv. Dei verkar som dei forventar eit slags amishsamfunn n\u00e5r dei kjem hit. Eller at det st\u00e5r gamle, gretne mannfolk ved porten, seier de Klerk.<\/strong><\/p>\n Frans er ein kvit afrikanar \u2013 alts\u00e5 ein afrikandar. Han har aldri vore i utlandet, men familien hans har r\u00f8ter i Europa.<\/p>\n Men r\u00f8tene er gamle. Det har g\u00e5tt meir enn 300 \u00e5r sidan folk kom fr\u00e5 Nederland, og busette seg i det s\u00f8rlege Afrika. S\u00e5 for Frans er S\u00f8r-Afrika \u00abheime\u00bb, medan Nederland er eit framand land der folk snakkar eit litt gjenkjenneleg spr\u00e5k.<\/p>\n Heimbyen hans er ogs\u00e5 afrikansk, men den skil seg ut fr\u00e5 resten av kontinentet. Alle i gatene er kvite i huda fordi dei alle er afrikandarar.<\/p>\n I den vesle landsbyen st\u00e5r fleire tomter klare til \u00e5 bli bygd p\u00e5, men berre til folk som blir godkjende av ei nemnd som vurderer alle s\u00f8knader.<\/p>\n \u2013 Me har ein slags kontrollsjekk som alle m\u00e5 gjennom. Dette er ikkje berre eit s\u00f8tt turistopplegg for afrikandarar, dette er eit kulturelt prosjekt. S\u00e5 alle som vil flytte hit m\u00e5 forst\u00e5 at dette er eit fridomsprosjekt, og ikkje berre ein kva for som helst by som folk kan flytte til.<\/strong><\/p>\n Fridomen han snakkar om handlar om \u00e5 f\u00e5 snakke sitt eige spr\u00e5k, dyrke sin eigen kultur og ut\u00f8ve sin kristne religion. Ein del kvite s\u00f8rafrikanarar meiner kulturarven deira er i fare i dagens multietniske S\u00f8r-Afrika.<\/p>\n Den kvite minoriteten er framleis blant landets rikaste folkegrupper \u2013 men dei har mista mykje av makta som dei ei gong hadde.<\/p>\n Det rasistiske apartheidsystemet favoriserte S\u00f8r-Afrikas kvite gjennom nesten femti \u00e5r. Apartheid m\u00f8tte mykje motstand, b\u00e5de i S\u00f8r-Afrika og internasjonalt.<\/p>\n Orania s\u00e5g dagens lys i dei \u00e5ra der apartheid var p\u00e5 veg bort. Visjonen og draumen var ein storby med godt over 50.000 innbyggjarar, der afrikandarane kunne ta vare p\u00e5 sin kulturarv.<\/p>\n Men det ugjestmilde klimaet i halv\u00f8rkenen rundt Orania er ikkje akkurat S\u00f8r-Afrikas mest forlokkande stad \u00e5 bu. I dag er det 3000 personar som kallar Orania for sin heim.<\/p>\n Men det er ein landsby i vekst, der dei fleste innbyggjarane er einige i ein ting: Retninga S\u00f8r-Afrika har teke dei siste \u00e5ra er urovekkande.<\/p>\n Orania ligg langt ute p\u00e5 landsbygda i S\u00f8r-Afrika.<\/p>\n Foto: Vegard Tj\u00f8rhom \/ NRK<\/p>\n \u00abArkitekten\u00bb og den vesle kjempa<\/p>\n \u2013 Han har f\u00e5tt tilnamnet \u00abarkitekten av apartheid\u00bb, seier Frans, og snakkar om Hendrik Verwoerd \u2013 den omstridde mannen som det er byste av opp\u00e5 utkikkspunktet.<\/p>\n Verwoerd er ein av nokre f\u00e5 som har f\u00e5tt heidersplassen oppe p\u00e5 Oranias utkikkspunkt.<\/p>\n Her har byens innbyggjarar sett opp nokre byster som har vore u\u00f8nskte andre stader i S\u00f8r-Afrika. Nokre av dei er tidlegare blitt utsette for h\u00e6rverk, og deretter blitt frakta til Orania.<\/p>\n Hatet mot dei som styrte under apartheid er stort i S\u00f8r-Afrika. Men i Orania har dei f\u00e5tt ein slags heidersplass.<\/p>\n \u2013 Ingen sin kulturarv er anten berre god eller d\u00e5rleg. Mykje av v\u00e5r historie blir sett ned p\u00e5 i S\u00f8r-Afrika. V\u00e5re monument og symbol blir skrota eller ignorerte. V\u00e5r kulturarv vert ikkje respektert. S\u00e5 p\u00e5 eit tidspunkt m\u00e5 ein sj\u00f8lv ta ansvar for \u00e5 ta vare p\u00e5 sin eigen arv, seier Frans.<\/strong><\/p>\n S\u00e5 kjem han til monumentets hovudpoeng. Bystene st\u00e5r i ein halvring og ser alle fram p\u00e5 ein liten statue.<\/p>\n Den vesle kjempa st\u00e5r i forgrunnen og ser ut over Orania \u2013 og inn i framtida.<\/p>\n Foto: Vegard Tj\u00f8rhom \/ NRK<\/p>\n Bystene av dei gamle mennene representerer fortida, og den vesle statuen dei ser fram p\u00e5 symboliserer framtida.<\/p>\n \u00abKlein Reus\u00bb <\/strong>\u2013 den vesle kjempa \u2013 er ein liten mann som bretter opp ermene p\u00e5 skjorta.<\/strong><\/p>\n Foto: Vegard Tj\u00f8rhom \/ NRK<\/p>\n \u2013 Han bretter opp ermene fordi han er klar for \u00e5 jobbe. Han vil skape si eiga framtid, seier Frans.<\/strong><\/p>\n Han forklarer korleis innbyggjarane i Orania meiner at dei tek eit oppgjer med ein av forfedrane sine st\u00f8rste feil. Det er ikkje berekraftig \u00e5 bygge eit samfunn p\u00e5 at andre folkeslag skal gjere den tyngste jobben for dei, slik det var under apartheid.<\/p>\n Innbyggjarane i Orania skal sj\u00f8lve bygge hus, lage vegar, drive jordbruk og alle andre arbeidsoppg\u00e5ver som skal til for at ein kvardag skal g\u00e5 rundt.<\/p>\n I tillegg handlar prosjektet deira om \u00e5 st\u00e5 p\u00e5 eigne bein.<\/p>\n \u2013 Det me driv p\u00e5 med i Orania \u00f8nsker me ogs\u00e5 for andre lokalsamfunn i S\u00f8r-Afrika: Me \u00f8nsker \u00e5 bli meir uavhengige fr\u00e5 ein stadig meir mislukka stat, seier Frans.<\/p>\n Hat mot kvite?<\/p>\n \u00abShoot the Boer\u00bb \u00abKill the Boer\u00bb.<\/strong><\/p>\n Setningane skaper sinne og redsel p\u00e5 stader som Orania. Dei stammer fr\u00e5 ein omstridd song som nokon meiner er ei oppmoding til drap p\u00e5 boarane \u2013 kvite s\u00f8rafrikanarar.<\/p>\n Andre meiner det berre er ein kampsong som motkjemparane av apartheid brukte \u2013 men som i dag ikkje kan tolkast bokstaveleg.<\/p>\n I Orania, langt ute p\u00e5 den s\u00f8rafrikanske landsbygda, lever folk av jordbruk. Mykje av verdas produksjon av pekann\u00f8ttar skjer her. Men b\u00f8ndene i omr\u00e5det driv ogs\u00e5 med meir tradisjonell jordbruk.<\/p>\n Orania er omringa av store jordbruksomr\u00e5de. <\/p>\n Foto: Vegard Tj\u00f8rhom \/ NRK<\/p>\n Rundt 70 prosent av jorda i S\u00f8r-Afrika er eigd av dei kvite, som berre utgjer 7 prosent av innbyggjarane. Slikt skaper mykje debatt.<\/strong><\/p>\n I nabolandet Zimbabwe er det ikkje slik. Rundt tusen\u00e5rsskiftet vart kvite farmarar fr\u00e5teken jorda si, og fleire flykta fr\u00e5 landet.<\/p>\n Gardane vart tekne over av svarte, ofte n\u00e6re allierte med president Robert Mugabe. Fleire av dei nye jordeigarane hadde verken interesse eller kunnskap for jordbruk.<\/p>\n Dette \u2013 saman med omfattande korrupsjon \u2013 har \u00f8ydelagd Zimbabwes \u00f8konomi.<\/p>\n Omstridd ny lov<\/p>\n Likevel finst det folk i S\u00f8r-Afrika som meiner det same m\u00e5 skje i S\u00f8r-Afrika.<\/p>\n Ein av dei som er mest kritisk til at kvite framleis eig mykje land i S\u00f8r-Afrika er Julius Malema, partileiar i det venstreradikale partiet Economic Freedom Fighters. <\/p>\n Og \u00abShoot the Boer\u00bb, \u00abKill the Boer\u00bb er setningar Malema har ropt ut medan han syng den omstridde kampsongen framfor jublande tilhengarar.<\/strong><\/p>\n Julius Malema er partileiar i Economic Freedom Fighters, og kritisert for bruken av ein gamal kampsong som oppmodar til drap p\u00e5 kvite.<\/p>\n Foto: PHILL MAGAKOE \/ AFP<\/p>\n I det siste har ogs\u00e5 ei anna sak skapt sinne blant kvite i S\u00f8r-Afrika. Ei ny lov opnar for at staten kan ekspropriere land utan kompensasjon.<\/p>\n Sj\u00f8lv om regjeringa seier at dette berre skal skje i heilt spesielle tilfelle, s\u00e5 meiner mange kvite jordeigarar at det er starten p\u00e5 ein jordreform \u2013 som vil f\u00f8re til at dei blir fr\u00e5tekne jorda si.<\/p>\n Det heile f\u00f8rer til at enkelte bruker ord som folkemord om situasjonen for kvite s\u00f8rafrikanarar.<\/p>\n Ein av dei er USAs president Donald Trump, som har gjort kvite s\u00f8rafrikanarar til nokre av dei veldig f\u00e5 som kan f\u00e5 beskyttelse som flyktningar i USA.<\/strong><\/p>\n Donald Trump viste fram fleire bilete d\u00e5 Cyril Ramaphosa bes\u00f8kte han. Nokre av dei var fr\u00e5 S\u00f8r-Afrika, nokre av dei var fr\u00e5 heilt andre stader.<\/p>\n Foto: Evan Vucci \/ AP \/ NTB<\/p>\n Avviser at folkemord skjer<\/p>\n \u2013 Eg veit ikkje heilt kor han fekk alt dette fr\u00e5, men eg forventar ikkje at ein president i USA skal vere s\u00e5 d\u00e5rleg informert som det.<\/strong><\/p>\n Carel Boshoff er tidlegare leiar av Orania, eit verv han overtok av far sin som grunnla byen i si tid.<\/p>\n Carel Boshoff er akademikar, og tidlegare leiar av Orania-r\u00f8rsla.<\/p>\n Foto: Vegard Tj\u00f8rhom \/ NRK<\/p>\n No snakkar han om kva han tenkte d\u00e5 han s\u00e5g Donald Trump overrumple S\u00f8r-Afrikas president Cyril Ramaphosa som var p\u00e5 bes\u00f8k i Det kvite hus.<\/p>\n Trump viste fram nokre bilete han meinte var bevis p\u00e5 forf\u00f8lging av kvite, og ordet folkemord vart brukt i samtalen. Bileta var henta fr\u00e5 h\u00f8greorienterte nettsider i USA, og viste mellom anna likposar fr\u00e5 Den demokratiske republikken Kongo.<\/p>\n Ramaphosa nekta for at noko folkemord p\u00e5 kvite g\u00e5r f\u00f8re seg i S\u00f8r-Afrika. Trump sitt syn har ogs\u00e5 f\u00e5tt lite st\u00f8tte blant kvite i S\u00f8r-Afrika.<\/p>\n Boshoff sit p\u00e5 det vesle kontoret sitt i Orania. P\u00e5 veggen heng eit bilete av Hendrik Verwoerd \u2013 den omstridde mannen det er byste av p\u00e5 utsiktspunktet.<\/p>\n Eit bilete av Hendrik Verwoerd heng p\u00e5 veggen p\u00e5 kontoret til Boshoff.<\/p>\n Foto: Vegard Tj\u00f8rhom \/ NRK<\/p>\n \u2013 Det er bestefaren min, seier Boshoff.<\/strong><\/p>\n Familien hans har alts\u00e5 i generasjonar kjempa for rettane til kvite s\u00f8rafrikanarar. Til tider p\u00e5 kostnad av andre folkeslag i S\u00f8r-Afrika.<\/p>\n Boshoff er uroa for situasjonen for kvite s\u00f8rafrikanarar, men historia om eit folkemord er han ikkje med p\u00e5. I alle fall ikkje end\u00e5.<\/p>\n \u2013 Mange kvite s\u00f8rafrikanarar er m\u00e5l for hatkriminalitet, og det kan ende opp med eit folkemord over tid, om situasjonen blir meir intens, seier han.<\/strong><\/p>\n Han legg til at det ogs\u00e5 er eit kulturelt folkemord om eit folks kultur, spr\u00e5k og identitet blir borte. Og dermed er han tilbake til kjernen i ideen bak Orania, alts\u00e5 \u00e5 ta vare p\u00e5 afrikandarane sin kulturarv.<\/p>\n At kvite s\u00f8rafrikanarar er utsette for vald og kriminalitet er registrert i landets statistikkar, men dei same statistikkane viser at andre etniske grupper er end\u00e5 meir utsette.<\/p>\n Kriminalitet er generelt eit stort problem i S\u00f8r-Afrika, men styresmaktene i landet har avvist p\u00e5standar om at det skjer folkemord eller etnisk reinsing i S\u00f8r-Afrika.<\/p>\n Vil bli uavhengige fr\u00e5 staten<\/p>\n I Orania kan ein finne ein fagskule, der unge bondespirer kan f\u00e5 oppl\u00e6ring p\u00e5 morsm\u00e5let. Byen har ei lita sjukestove, utleigehyblar, idrettsplass, og alle dei butikkane ein sm\u00e5by b\u00f8r ha.<\/p>\n Frans de Klerk seier at kriminaliteten er l\u00e5g, og at barn kan g\u00e5 \u00e5leine utand\u00f8rs, ogs\u00e5 etter at m\u00f8rkeret har falt p\u00e5. Det er ikkje normalen i S\u00f8r-Afrika.<\/p>\n \u2013 Dette er kupongane du kan bruke for \u00e5 betale for deg her i Orania, fortel Frans<\/strong><\/p>\n Han viser fram nokre papirlappar som liknar p\u00e5 pengesetlar. Den lokale \u00abvalutaen\u00bb er knytt til den s\u00f8rafrikanske randen, og den er ganske s\u00e5 uoffisiell.<\/p>\n Men den er eit symbol p\u00e5 korleis Orania stadig fors\u00f8ker \u00e5 framst\u00e5 som uavhengig fr\u00e5 resten av landet.<\/p>\n Han viser ogs\u00e5 fram flagget til Orania \u2013 eit flagg med nederlandske fargar og <\/strong>\u00abden vesle kjempa<\/strong>\u00bb som eit sentralt symbol.<\/strong><\/p>\n Ideen om Orania er omstridd, ogs\u00e5 blant kvite i S\u00f8r-Afrika. Og innbyggjarane i byen representerer berre ein del av meiningsmangfaldet blant S\u00f8r-Afrikas kvite befolkning.<\/p>\n Partiet VF+, som lenge har kjempa for rettane til kvite s\u00f8rafrikanarar, har lenge vore store i Orania. Partiet fekk 65 prosent av stemmene ved valet i 2024, og viser at dei fleste i byen h\u00f8yrer heime ute p\u00e5 h\u00f8gre fl\u00f8y.<\/p>\n If\u00f8lge Frans de Klerk delar Oranias innbyggjarar den same visjonen om \u00e5 bygge eit samfunn der kulturen til S\u00f8r-Afrikas kvite vert hylla.<\/p>\n Men if\u00f8lge informasjonsmedarbeidaren er det ogs\u00e5 slik at dei politiske meiningane blant byens innbyggjarar er mange og delte.<\/p>\n \u2013 Finst det folk i Orania som \u00f8nsker seg tilbake til apartheid?<\/p>\n \u2013 Du vil finne ulike meiningar blant folk i Orania. Det kan vere det finst folk som st\u00f8tter apartheid i Orania, og det kan vere det finst folk som er ueinige med apartheid, seier de Klerk, f\u00f8r han legg til:<\/p>\n \u2013 Poenget er at apartheid er ein del av v\u00e5r historie, og det kan ein ikkje endre p\u00e5. Men det me kan endre p\u00e5, det er kva som ligg i framtida.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u2013 Ein m\u00e5 ta det gode med det vonde. Frans de Klerk snakkar om bysten av Henrik Verwoerd.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":87935,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[20,21,24,25,15,19,22,23,17,18,13,30,28,29,14,16,26,27],"class_list":{"0":"post-87934","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-overskrifter","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-hovedoppslag","14":"tag-latest-news","15":"tag-latestnews","16":"tag-main-news","17":"tag-mainnews","18":"tag-news","19":"tag-no","20":"tag-norge","21":"tag-norway","22":"tag-nyheter","23":"tag-overskrifter","24":"tag-top-stories","25":"tag-topstories"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@no\/115554201268645089","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87934","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=87934"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87934\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/media\/87935"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=87934"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=87934"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/no\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=87934"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n