Czy świadczenie pomostowe, którego średnia wysokość przekracza 4 tys. złotych to korzystne rozwiązanie dla osób, które nie osiągnęły jeszcze wieku emerytalnego? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Średnia wysokość świadczenia nie mówi nam bowiem wiele o tym, jaka jest sytuacja poszczególnych świadczeniobiorców. Zawsze jednak warto pamiętać, że prawa przysługujące na podstawie wyjątku od zasady są przywilejem.

Wyjątki od powszechnego wieku emerytalnego to przywilej

Początek roku kalendarzowego to zawsze czas, gdy mówi się o zmianach, które zaszły w obowiązujących przepisach. W odniesieniu do nauczycieli ten scenariusz bywa nie co inny, bo w przypadku tej grupy zawodowej zmiany często są dostosowane do czasu trwania roku szkolnego, a nie kalendarzowego, jednak i w tej grupie w styczniu trzeba często dokonać pewnej „aktualizacji” w zakresie przysługujących uprawnień.
Jednym ze szczególnych uprawnień, z których mogą korzystać nauczyciele jest prawo do tzw. wcześniejszej emerytury. Niezależnie od nabycia uprawnień emerytalnych na powszechnie obowiązujących zasadach, czyli po osiągnięciu 60 lat przez kobiety i 65 lat przez mężczyzn, ta grupa zawodowa może korzystać również ze świadczenia kompensacyjnego i emerytury stażowej. Uprawnienia te budzą w praktyce sporo kontrowersji, a w przestrzeni publicznej głośno mówi się o niekorzystnych warunkach, na jakich są przyznawane omawiane świadczenia, jednak nie zmienia to faktu, że w praktyce nauczyciele z nich korzystają.
W przypadku świadczenia kompensacyjnego krytykowane jest zarówno to, że wiek uprawniający do skorzystania z niego jest odmienny dla kobiet i mężczyzn, jak i to, że systematycznie jest on podnoszony. W tym drugim przypadku wytłumaczenie jest jednak proste – zabieg ten ma na celu stopniowe wygaszanie świadczenia. Obecnie aby nabyć do niego prawo, należy:
– osiągnąć odpowiedni wiek (inny dla kobiet i mężczyzn),
– mieć okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy „nauczycielskiej” w określonego rodzaju placówkach w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,
– rozwiązać stosunek pracy.

Już po 50 roku życia niektórzy mogą ubiegać się o to świadczenie

A jak kształtuje się „odpowiedni wiek”, o którym w tym przypadku mowa? W 2026 r., tak samo, jak w minionym roku, wynosi on dla kobiet co najmniej 55 lat, a dla mężczyzn 61 lat. W 2027 roku wzrośnie do 57 i 62 lat, w 2029 roku do 58 i 63 lat, a w 2031 roku do 59 i 64 lat. Jeśli chodzi o placówki, w których należy wykonywać pracę, to o świadczenie to mogą ubiegać się ci nauczyciele, którzy bezpośrednio przed złożeniem wniosku o jego przyznanie pracują jako nauczyciel, wychowawca lub inny pedagog, we wskazanych w przepisach typach placówek, wśród których znajdują się: publiczne i niepubliczne przedszkola, publiczne i niepubliczne szkoły z wyjątkiem niepublicznych szkół nieposiadających uprawnień szkoły publicznej, publiczne i niepubliczne placówki kształcenia ustawicznego, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży, które wymagają specjalnej organizacji nauki oraz szczególnych metod pracy i wychowania, określone ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, placówki, które zapewniają uczniom opiekę i wychowanie w czasie, gdy uczą się poza miejscem, w którym mieszkają na stałe.
Niezmiernie istotnym aspektem jest również to, że wysokość omawianego świadczenia nie jest stała i jest uzależniona od indywidualnej sytuacji świadczeniobiorcy. Jedyną stałą granicą jest w tym przypadku wysokość minimalnej emerytury poniże której nie może ona spaść. To wszystko jednak teoria, a jak wygląda praktyka? Jak wynika z danych publikowanych przez ZUS, średnia wysokość świadczenia pobieranego przez uprawnionych wynosiła w październiku 2025 r. 4526,16 zł.

art. 5 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 174)