Premier Donald Tusk poinformował na początku stycznia, że rząd nie będzie wdrażał reformy PIP zaproponowanej przez resort rodziny, pracy i polityki społecznej. Projekt zakładał nadanie inspektorom uprawnień do przekształcania – wskutek oceny po kontroli – umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Szef rządu przyznał, że są to zbyt dalece idące uprawnienia, wsłuchując się w uwagi zgłaszane przez pracodawców. Wezwał też resort kierowany przez Agnieszkę Dziemianowicz-Bąk (Lewica) do przygotowania nowego projektu.
Przekształcanie umów. Chodzi nie tylko o PIP
Wiceminister pracy Sebastian Gajewski (Lewica) przyznał w środę w RMF FM, że jego resort razem z Ministerstwem Sprawiedliwości oraz Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej pracują nad nową wersją projektu dotyczącego reformy PIP.
Mało kto wie, że jest już instytucja, która może kwestionować zasadność danych umów i przy potwierdzeniu uchybień może wpływać na ich przekształcenie. Uprawnienia ma w tej materii Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Grzegorz Dyjak z biura prasowego ZUS tłumaczy, że kontrole umów zatrudnionych Zakład prowadzi w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek.
„Najpodlejsze raczysko toczące tę branżę”. Restaurator ujawnia poważny problem
Zakres przedmiotowy kontroli obejmuje zagadnienia związane z ochroną ubezpieczeniową osób zatrudnionych przez płatników składek oraz obowiązkami płatników składek w zakresie rozliczeń z Zakładem. (…) ZUS prowadzi również kontrole doraźne, których zakres określany jest bezpośrednio przez oddziały Zakładu stosownie do bieżących potrzeb, wynikających m. in. ze zgłoszeń sygnalnych czy informacji przekazanych przez inne organy, w tym Państwową Inspekcję Pracy, które wskazują na uchybienia w zakresie realizacji obowiązków płatnika składek – mówi nam Grzegorz Dyjak, z biura prasowego ZUS
Celem takich kontroli jest ocena tego, czy pracodawca wywiązuje się z opłacania składek w zakresie ubezpieczeń społecznych. Grzegorz Dyjak zaznacza przy tym, że nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy sprawuje Państwowa Inspekcja Pracy. – Mając na uwadze powyższe przepisy prawa, ustalenie czy praca powinna być wykonywana w ramach umowy o pracę należy do PIP – wyjaśnia.
Etat przestaje być standardem. Rynek pracy wchodzi w nową erę
Działania ZUS wiążą się z ustaleniem prawidłowego tytułu do ubezpieczeń, co nie jest tożsame z ustaleniem stosunku pracy. Jak wyjaśnia przedstawiciel ZUS, co do istoty uprawniony jest do tego właściwy sąd prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.
Ustalenie prawidłowego tytułu do ubezpieczeń społecznych oraz wysokości składek na te ubezpieczenia, nie oznaczają powstania stosunku pracy pomiędzy pracodawcą a pracownikiem. ZUS nie posiada uprawnień do wydania nakazu zawarcia właściwej umowy (np. umowy o pracę) lub występowania z wnioskiem do sądu o ustalenie stosunku pracy. Skutkiem działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dokonanie właściwego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z prawidłowym kodem tytułu ubezpieczenia – wyjaśnia biuro prasowe ZUS
Zakład podkreśla, że dla celów ubezpieczeń społecznych, niektóre grupy ubezpieczonych traktuje się na równi z pracownikami. Wspomina w tym miejscu umowa cywilnoprawne zawarta z podmiotem trzecim a wykonywane na rzecz własnego pracodawcy. – Wówczas przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jest traktowany jak przychody ze stosunku pracy i jest wliczany do podstawy wymiaru składek z tytułu umowy o pracę – wyjaśnia Grzegorz Dyjak.
Realnie decyzje inspektorów PIP nie mają mocy przekształcania umów wstecz, ale ułatwiają ZUS pracę. – Na tej podstawie ZUS może wszcząć własne postępowanie i wydać decyzję o podleganiu ubezpieczeniom społecznym – mówiła „Gazecie Wyborczej” Katarzyna Kalata, radczyni prawna w Kancelarii Kalata.
Ekspert prawa pracy Andrzej Radzisław przyznał w rozmowie z Polską Agencją Prasową, że przepisy zawarte w spornym projekcie ustawy o PIP w praktyce już dziś obowiązują.– Orzecznictwo sądowe poszło w tym kierunku, że uznaje się, iż ZUS de facto może kwestionować rodzaj zawartej umowy. Na przykład podczas kontroli inspektor ZUS dochodzi do wniosku, że osoba realizująca umowę o dzieło w rzeczywistości wykonuje umowę zlecenia, a więc podlega ubezpieczeniom – powiedział ekspert.
Nowe zasady zwolnień lekarskich. ZUS tłumaczy, co się zmieni
I przypomniał, że po wspólnych działaniach PIP i ZUS zapadł już wyrok prowadzący do przekształcenia umowy B2B w etat. Wydał go w 2024 r. Sąd Okręgowy w Łodzi. „Osoba, która zawarła umowę B2B, po pewnym czasie zakwestionowała jej charakter i złożyła skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. PIP ustaliła, że w istocie powinna to być umowa o pracę, jednak nie miała narzędzi, by doprowadzić do jej przekształcenia. Poinformowała natomiast ZUS, który wydał decyzję, że dana osoba podlega ubezpieczeniom jako pracownik. Decyzję tę sąd podtrzymał” – podała PAP.
Bartłomiej Chudy, dziennikarz i wydawca money.pl