• Troodony, w tym odkryty w Meksyku Xenovenator, były jednymi z najwyżej ocenianych pod względem inteligencji dinozaurów.

  • Xenovenator espinosai wyróżniał się wyjątkowo grubą, kopulastą czaszką, niespotykaną wcześniej wśród teropodów.

  • Naukowcy sugerują, że taka budowa czaszki służyła walkom godowym lub ustalaniu hierarchii wśród osobników.

  • Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu

Troodony to teropody, czyli mięsożerne, dwunożne dinozaury, które stanowiły trzon drapieżników ery mezozoicznej. Wiele z nich osiągało spore rozmiary, były największymi lądowymi drapieżnikami np. giganotozaur czy tyranozaur. Nie brakowało jednak teropodów mniejszych, niekiedy wręcz małych.

Nam te niewielkie, mięsożerne dinozaury kojarzą się z raptorami np. osławionym przez „Park Jurajski” welociraptorem. Troodony także należały do grupy zwanej dromeozaurami, czyli w uproszczeniu – raptorów. Nie były duże, Troodon formosus osiągał może 2-3 metry, wagę kilkudziesięciu kilogramów. Szybki, zwinny i – co niezwykle – ważne – piekielnie inteligentny. Badania nad zawartością czaszek troodonów wskazują na to, że były to nie tylko najbardziej inteligentne dinozaury, ale i jedne z najbardziej inteligentnych zwierząt jakie w ogóle istniały, aczkolwiek paleontologowie do tej pory spierają się, do czego porównać rozum troodona – do delfinów, może nawet do naczelnych?

Troodony były niedużymi, zwinnymi drapieżnikami

Wśród wielu gatunków czy rodzajów zaliczanych do owych inteligentnych troodonów są także takie jak geminiraptor, albertawenator, stenonychozaur czy pektinodon z Ameryki Północnej, borogowia czy zanabazar z Mongolii, mei z Chin, urbakodon z Uzbekistanu i inne. U wielu z nich mamy dowody na to, że były to dinozaury opierzone.

Mapa paleogeograficzna Ameryki Północnej z okresu kredy, ukazująca pradawny szelf morski Western Interior Seaway oraz rozmieszczenie różnych gatunków dinozaurów teropodów, oznaczonych nazwami naukowymi i sylwetkami.

Mapa rozmieszczenia różnych gatunków troodonów w podzielonej morzem Ameryce Północnej pod koniec kredyMDPImateriały prasowe

W gronie troodonów żyjących na terenie Ameryki jest także Xenovenator espinosai, znaleziony na terenie dzisiejszego Meksyku. Jego szczątki odkopano w formacji Cerro del Pueblo w Coahuila, w północnej części kraju. Zwierzę żyło tu 73 mln lat temu, a jego nazwa po polsku znaczy „dziwny łowca”. Istotnie, był on dość dziwny jak na troodona i w ogóle jak na teropody. Osobliwość sprowadzała się do jego niezwykłej, grubej czaszki, której kość rozrosła się do sporych rozmiarów. W niektórych miejscach miała 1,2 cm grubości – to sporo jak na tak nieduże zwierzę. Pogrubiona była puszka mózgowa, kość czołowa i ciemieniowa. Wyglądały jak kask, a dinozaur przypominał małego bizona. Nie miał rogów, ale taka czaszka mogła nadawać się do wytrzymywania uderzeń.

Tego typu budowa czaszki nie jest jakąś sensacją u dinozaurów. Takie głowy miały przecież pachycefalozaury – roślinożerni mieszkańcy Ameryki Północnej, Azji czy Europy epoki kredy, którzy osiągali rozmaite rozmiary. Wszyscy jednak charakteryzowali się niezwykle mocną budową czaszki. W niektórych wypadkach kość osiągała tu kilkadziesiąt centymetrów i wraz ze specjalną budową kręgosłupa w odcinku szyjnym pozwalała na wytrzymywanie uderzeń i zadawanie ciosów głową.

Być może był to sposób pachycefalozaurów na obronę przed drapieżnikami, może na walki godowe. Niewątpliwie te dinozaury, chociaż bez rogów, też przypominały bizony czy barany, zdolne do takich potyczek na głowy.

Troodony przedstawia się jako zwinnych i przebiegłych drapieżników o sporej inteligencji

Troodony przedstawia się jako zwinnych i przebiegłych drapieżników o sporej inteligencjiDe Agostini Picture LibraryGetty Images

Teropody także mogły mieć głowy jak barany

U pachycefalozaurów takie czaszki to nic nowego, ale u teropodów czy wręcz troodonów były dotąd niespotykane. Ksenowenator jest pierwszym przypadkiem troodona o takiej budowie głowy i tak wzmocnionej czaszce.

„Diversity” pisze o tym niezwykłym ustaleniu, które pokazuje, że takie rozwiązania anatomiczne mogły być właściwie wielu grupom dinozaurów, także mięsożernym. Może jednak stanowiło wyjątek. Jak czytamy: „Xenovenator charakteryzuje się pogrubioną, kopulastą czaszką z połączonymi i zazębiającymi się kośćmi. Cechy te prawdopodobnie były adaptacjami do walki wewnątrzgatunkowej. Obecność spokrewnionego Xenovenator robustus w Nowym Meksyku w USA sugeruje, że reprezentują one odrębną grupę grubogłowych troodontów endemicznych dla południowego-zachodu Ameryki Północnej, co podkreśla endemiczność i różnorodność fauny południowej Laramidy. Dobór płciowy, w tym adaptacje do pokazów i walki, był powszechnym zjawiskiem u dinozaurów późnej kredy”.

Skoro to bowiem dinozaur mięsożerny, naukowcy wykluczają obronę przed drapieżnikami i kierują się ku sugestii, że gruba czaszka służyła do pokazów i walk godowych o ustalenie hierarchii. Troodony być może także takie walki uskuteczniały, aby zwyciężyć i zdobyć samice.

Możliwe zatem, że walki godowe były zupełnie powszechne u dinozaurów mięsożernych, ale u tych troodonów o grubej głowie ewoluowały do takiej niezwykłej formie, któej skutkiem jest gruba czaszka jak u bizona czy barana.

Tyranozaur był największą bestią? Co wiesz o dinozaurach. SprawdźmyRozpocznij quiz

Polski Park Jurajski w śląskim zooCzysta Polska

Masz sugestie, uwagi albo widzisz błąd? Napisz do nas