Tzw. ustawa pomocowa (specustawa) obowiązująca od 2022 r. stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń i edukacji dla uchodźców wojennych z Ukrainy. Rządowy projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy ma ten system wygasić, a zamiast tego powstanie wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców. Zgodnie z nim najważniejsze narzędzia z tej ustawy nie znikną, lecz zostaną przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Jakie są główne zmiany w projekcie wygaszenia ustawy o pomocy dla Ukraińców?

Co przewiduje nowy system ochrony cudzoziemców?

Jakie poprawki zgłosili posłowie do projektu ustawy?

Kiedy ustawa ma wejść w życie?

Spór wokół wygaszenia ustawy. „Bardzo słaba”

Poseł PiS Paweł Hreniak ocenił, że projekt nie wygasza rozwiązań ze specustawy, a wiele z nich przenosi do innych ustaw. Zwrócił również uwagę na sposób procedowania projektu. Jak ocenił, jest on absolutnie nie do przyjęcia. Projekt wpłynął na skrzynki posłów przed północą 20 stycznia, a jest głosowany 23 stycznia.

— Trzy niepełne dni na dwustustronicowy, skomplikowany i techniczny dokument. Zresztą prace w Komisji Spraw Wewnętrznych pokazały, że ta ustawa jest bardzo słaba i zła pod kątem legislacyjnym. Prawie do każdego artykułu legislatorzy z Biura Analiz Sejmowych mieli swoje uwagi — zaznaczył.

Artur Łącki (KO) podkreślił, że dzięki zapisom projektu ustawy zmniejszają się koszty pobytu obywateli Ukrainy, z prawie 9 mld zł na 3,5 mld zł. — Wygaszanie tej ustawy do połowy 2027 roku spowoduje to, że Ukraińcy będą traktowani jak wszyscy inni obywatele zagraniczni spoza Unii Europejskiej w Polsce — dodał. Jednocześnie w imieniu klubu złożył poprawki do projektu. Jak tłumaczył, jeszcze podczas pierwszego czytania na Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych wyszła konieczność ich wprowadzenia.

Niedociągnięcia i doprecyzowania. Ustawa wymaga poprawek?

Posłanka PSL-TD Urszula Nowogórska przekazała, że jej ugrupowanie popiera zapisy projektu. — Po czterech latach wojny na Ukrainie sytuacja uchodźców w Polsce jest ustabilizowana. Instytucje publiczne nauczyły się obsługiwać cudzoziemców w ramach zwykłych procedur. Następuje również integracja z Polakami. Dzieci ukraińskie chodzą do polskich szkół. Większość uchodźców znalazła zatrudnienie — wymieniała.

Arkadiusz Sikora (Lewica) stwierdził, że ustawa jest kontynuacją działań, dzięki którym Polska pomaga Ukraińcom po wybuchu wojny. Jak dodał, część zapisów już spełniła swoją funkcję i wymaga dostosowania do bieżących warunków.

Ocenił, że projekt wymaga doprecyzowania, dlatego też w imieniu klubu złożył poprawkę polegającą na tym, że w warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie będzie wątpliwości, że obywatel Ukrainy przebywający legalnie w Polsce będzie mógł podjąć pracę tak, jak osoba korzystająca z ochrony czasowej.

„Próba oszukania opinii publicznej”. Poseł partii Grzegorza Brauna składa wniosek

Poseł Ryszard Wilk z Konfederacji ocenił, że „nie można bez końca utrzymywać rozwiązań tworzonych w warunkach nagłego kryzysu”. — Kierunek jest zrozumiały, ale skala operacji wymaga dużej precyzji i odpowiedzialności. Będziemy uważnie przyglądać się pracom nad tym projektem i tam, gdzie to będzie konieczne, zgłaszać stosowne poprawki — zaznaczył.

Włodzimierz Skalik (Konfederacja Korony Polskiej) złożył wniosek o odrzucenie projektu. Ocenił, że jest on próbą oszukania opinii publicznej. — Nie ma najmniejszych powodów, by obywatele Ukrainy jako przybysze, jako cudzoziemcy czy też uchodźcy byli traktowani inaczej niż dotychczasowe przepisy to przewidywały — mówił.

Wygaszenie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Co zakłada projekt?

Projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa zakłada uchylenie przepisów specustawy w zakresie, w jakim tworzą one odrębny system przewidziany jedynie dla obywateli Ukrainy oraz przepisów, które wygasły, ponieważ upłynął termin ich obowiązywania. Jednocześnie zakłada on przeniesienie części rozwiązań ze specustawy do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

Projektowany dokument jednocześnie zakłada przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z wojną. Rozwiązanie to umożliwi im w okresie do 4 marca 2027 r. złożenie wniosku o legalny pobyt.

Przepisy przejściowe

Projekt ma zakładać wprowadzenie przepisów przejściowych pozwalających na wygaszenie rozwiązań nadzwyczajnych. Mają zapewnić płynne przejście między dotychczasowym a nowym stanem prawnym.

Chodzi o mechanizmy pozwalające na rozliczenie Funduszu Pomocy, który był utworzony w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy; utrzymanie rozwiązań związanych z zobowiązaniami z tytułu obligacji wyemitowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) udzielonymi poręczeniami i gwarancjami oraz przepisów regulujących umowę między Ministerstwem Finansów a BGK; wypłatę świadczeń na rzecz rodziny czy przedłużenie ważności wiz i dokumentów do 4 marca 2027 r. Nowa ustawa dostosowuje bowiem przepisy do decyzji Rady UE, która wydłużyła obowiązywanie ochrony czasowej do tego dnia.

Ustawa wejdzie w życie, co do zasady, 5 marca 2026 r.