Każdy element orzeczenia jest ważny, ponieważ decyduje o rozmiarze ulg i uprawnień, ż których może korzystać osoba z niepełnosprawnością. Co zatem oznacza symbol 04-O w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności? Czy taki kod daje specjalne przywileje w pracy? Jakie zasady obowiązują w 2026 r.?

Kody i symbole w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności

Zarówno orzeczenie o niepełnosprawności (dla dzieci do ukończenia 16 roku życia), jak i orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera kilka ważnych informacji. Ustala się w nim m.in. symbole przyczyn niepełnosprawności oraz wskazania.

Wskazania mogą dotyczyć przykładowo uczestnictwa w terapii zajęciowej, konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne czy korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Z kolei symbole przyczyn niepełnosprawności odzwierciedlają rozpoznanie uszkodzenia lub choroby, która niezależnie od przyczyny jej powstania powoduje zaburzenia funkcji organizmu oraz ograniczenia w wykonywaniu czynności życiowych i aktywności społecznej osoby niepełnosprawnej.

Przepisy wymieniają tu następujące symbole przyczyn niepełnosprawności:

• 01-U – upośledzenie umysłowe;

• 02-P – choroby psychiczne;

Dalszy ciąg materiału pod wideo

• 03-L – zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu;

• 04-O – choroby narządu wzroku;

• 05-R – upośledzenie narządu ruchu;

• 06-E – epilepsja;

• 07-S – choroby układu oddechowego i krążenia;

• 08-T – choroby układu pokarmowego;

• 09-M – choroby układu moczowo-płciowego;

• 10-N – choroby neurologiczne;

• 11-I – inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego;

• 12-C – całościowe zaburzenia rozwojowe.

Orzeczenie może zawierać więcej niż jeden taki kod, jednak nie więcej niż trzy.

Co oznacza symbol 04-O w orzeczeniu?

Symbol 04-O oznacza choroby narządu wzroku, w tym wrodzone lub nabyte wady narządu wzroku powodujące ograniczenie jego sprawności, prowadzące do obniżenia ostrości wzroku w oku lepszym do 0,3 według Snellena po wyrównaniu wady wzroku szkłami korekcyjnymi lub ograniczenie pola widzenia do przestrzeni zawartej w granicach 30 stopni.

Zakres naruszenia sprawności organizmu spowodowany przez te choroby bierze się pod uwagę przy kwalifikowaniu do określonego stopnia niepełnosprawności.

• Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

• Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.

• Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.

Zgodnie z przepisami, zaliczenie osoby niepełnosprawnej do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach:

• przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej;

• wykonywania pracy zdalnej.

Co daje kod 04-O w orzeczeniu? [Przepisy 2026]

To, jaką pomoc może uzyskać osoba z niepełnosprawnością tak naprawdę zależy od konkretnej sytuacji. Istotne znaczenie ma tu przede wszystkim stopień niepełnosprawności. Dlatego zakres możliwych ulg i trzeba rozpatrywać w kontekście wszystkich elementów orzeczenia. Poniżej kilka wybranych przywilejów.

Kod 04-O a karta parkingowa i dofinansowanie z PFRON

Osoby z niepełnosprawnościami wzroku mogą starać się o kartę parkingową, jeżeli spełniają też pozostałe warunki. Aktualnie kartę parkingową wydaje się osobie niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, mającej znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się. W orzeczeniu powinno znaleźć się odpowiednie wskazanie. W przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności orzeczenie musi zawierać jeden z symboli: 04-O (choroby narządu wzroku), 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 10-N (choroba neurologiczna) i 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia).

Pracodawca spełniający określone warunki może starać się o dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika z niepełnosprawnością. W 2026 r. dofinansowanie miesięcznie dla całego etatu wynosi 2760 zł (dla znacznego stopnia niepełnosprawności; 1550 zł (dla stopnia umiarkowanego) i 575 zł (stopnia lekkiego). W przypadku osób z orzeczonymi chorobami psychicznymi, upośledzeniem umysłowym, całościowymi zaburzeniami rozwojowymi, epilepsją oraz niewidomych, kwoty te są odpowiednio zwiększane. Przykładowo zatem w przypadku osoby niewidomej zaliczonej do znacznego stopnia niepełnosprawności kod 04-O uprawnia do uzyskania dofinansowania w wysokości 4140 zł, a dla pracowników z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w sumie dofinansowanie to będzie wynosić 2585 zł.

Kwota miesięcznego dofinansowania nie może przekroczyć 90% faktycznie poniesionych miesięcznych kosztów płacy (w przypadku pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą, w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej – 75% tych kosztów).

Pamiętajmy, iż osobom z niepełnosprawnością wzroku przysługują też ulgi w komunikacji miejskiej i PKP, a także specjalne uprawnienia podczas głosowania w wyborach. Warto też dowiedzieć się w swojej gminie o dostępne usługi opiekuńcze oraz wymogi, jakie należy spełnić, by uzyskać pomoc pieniężną np. w formie zasiłków.

Czy będzie reforma systemu?

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pracuje aktualnie nad zmianami w systemie orzekania o niepełnosprawności. Reforma ma dotyczyć m.in.:

  • orzekania przez specjalistów odpowiednich dla danej niepełnosprawności,
  • uproszczenie całego systemu,
  • niezależność komisji odwoławczej oraz
  • szczegółową analizę dokumentacji medycznej przez orzeczników.

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 44; ost. zm. Dz. U. z 2025 r., poz. 1746);

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (j. t. Dz. U. z 2021 r., poz. 857; ost. zm. Dz. U. z 2025 r., poz. 1033).