Astronomowie korzystając z narzędzia opartego na algorytmach sztucznej inteligencji odnaleźli niemal 1400 rzadkich i nietypowych obiektów kosmicznych w archiwum teleskopu Hubble’a. Ponad 800 z nich opisano po raz pierwszy. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie narzędzia sztucznej inteligencji wytrenowane do wyszukiwania takich obiektów.
Zespół badaczy z Europejskiej Agencji Kosmicznej przeanalizował blisko 100 mln wycinków zdjęć z archiwum Hubble’a. Zadanie to zajęło algorytmom sztucznej inteligencji zaledwie dwa i pół dnia. Efektem analizy ponad 100 mln zdjęć było zidentyfikowanie aż 1400 anomalnych obiektów na niebie, z których ponad 800 nie było wcześniej udokumentowanych.
Wśród odkrytych przez AI obiektów znalazły się m.in. zderzające się ze sobą galaktyki, soczewki grawitacyjne oraz galaktyki pierścieniowe. Takie nietypowe fenomeny mają duże znaczenie dla nauki, jednak tradycyjne metody przeszukiwania ogromnych baz danych są już niewystarczające. Z każdym nowym narzędziem na Ziemię będzie docierało codziennie coraz więcej danych, którym naukowcy nie będą w stanie sprostać samodzielnie.
Najnowsze rozwiązanie, nazwane AnomalyMatch, stworzone przez Davida O’Ryana i Pablo Gómeza, bazuje na sieciach neuronowych. Narzędzie to pozwala wykrywać rzadkie i trudne do sklasyfikowania obiekty, np. galaktyki meduzowe czy łuki grawitacyjne, sprawdzając miliony obrazów w ciągu godzin, a nie miesięcy czy lat.
Po wstępnej analizie przeprowadzonej przez sztuczną inteligencję, najciekawsze wytypowane obiekty zostały poddane ręcznej ocenie przez naukowców. Spośród wskazanych przez algorytm niemal 1400 przypadków, aż 800 stanowiły zupełnie nowe obiekty, o których do tej pory nikt nie wspominał w literaturze naukowej. Wiele z nich to galaktyki o nietypowych kształtach lub w trakcie łączenia się ze sobą.
Wśród odkrytych obiektów znalazły się także soczewki grawitacyjne, obiekty z ogromnymi skupiskami gwiazd czy galaktyki z gazowymi „mackami”. Badacze natrafili nawet na kilkadziesiąt struktur, których nie udało się jednoznacznie zaklasyfikować. „To doskonały przykład, jak AI może zwiększyć efektywność badań naukowych” – skomentował współautor badania Pablo Gómez.
Przykład Hubble’a pokazuje, że w dobie powiększających się zbiorów danych docierających do nas z przestrzeni kosmicznej, narzędzia sztucznej inteligencji będą coraz ważniejsze. Misje, jak Euclid czy Obserwatorium Very C. Rubin, dostarczą jeszcze większych ilości materiałów do analizy. AI odegra kluczową rolę w poszukiwaniu zjawisk nieznanych dotąd nauce.