Ministerstwo rozwoju zapowiada zmiany przepisów dotyczących usuwania azbestu. Chodzi o uproszczenie procedur w zakresie informowania urzędów o jego obecności oraz możliwość tzw. zabezpieczania trwałego wyrobów zawierających ten szkodliwy materiał.
XI Kongres Wyzwań Zdrowotnych • 12-13 marca 2026 • Zarejestruj się
Dołącz do wydarzenia i twórz z nami nowe strategie dla ochrony zdrowia
- Gminy wiejskie apelują o integrację usuwania azbestu z programem „Czyste Powietrze”, w tym możliwość finansowania wymiany pokrycia dachowego w budynkach jednorodzinnych.
- Związek Gmin Wiejskich RP (ZGWRP) chce też umożliwienia składania wniosku do „Czystego Powietrza” jednocześnie z wnioskiem o usunięcie azbestu.
- Ponadto organizacja apeluje o przywrócenie i zagwarantowanie stałego finansowania usuwania tego materiału.
- W odpowiedzi na stanowisko ZGWRP w tej sprawie Ministerstwo Rozwoju i Technologii poinformowało między innymi o pracach nad projektem ustawy o wyrobach zawierających azbest.
Jak tak dalej pójdzie to oczyszczanie Polski z azbestu potrwa nawet 140 lat
Związek Gmin Wiejskich RP (ZGWRP) opublikował we wtorek 24 lutego odpowiedź Ministerstwa Rozwoju i Technologii na stanowisko podjęte przez kongres tej organizacji (odbył się w listopadzie 2025 r.) w sprawie niewystarczającego finansowania usuwania azbestu oraz konieczności jego integracji z programem „Czyste Powietrze”.
Jak już informowaliśmy, ZGWRP wskazywał w tym stanowisku, że bez zasadniczych zmian systemowych Polska nie ma szans na skuteczne wyeliminowanie azbestu nawet w perspektywie kilkudziesięciu lat.
Strategia Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) przewiduje roczne wydatkowanie ok. 12 mld zł na programy priorytetowe, obejmujące m.in. ochronę środowiska, gospodarkę odpadami czy jakość powietrza. Jednak dokumenty strategiczne nie zawierają rozbicia środków na poszczególne obszary
– podkreślał Związek.
Zwracał uwagę, że w latach 2024-2025 „realne finansowanie usuwania azbestu wyniosło jedynie 141 mln zł, a dotychczasowe łączne wydatki od początku funkcjonowania programu to ok. 266 mln zł, co odpowiada tylko 515 tys. ton usuniętych odpadów zawierających azbest.
W skali kraju, gdzie zalega ok. 7 mln ton azbestu, jest to kropla w morzu potrzeb. Przy obecnym poziomie finansowania proces oczyszczania potrwa od 100 do 140 lat
– wyliczał ZGWRP.
Tysiące gospodarstw domowych rezygnuje z termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła
Organizacja wskazała, że pomimo obowiązywania programu „azbestowego”, NFOŚiGW nie zapowiedział, jaka kwota zostanie skierowana na gospodarkę odpadami niebezpiecznymi.
– Brak publicznego „planu finansowego 2026” uniemożliwia samorządom rzetelne planowanie działań, w tym organizację przetargów i przygotowanie wieloletnich programów usuwania azbestu – zaznaczyli samorządowcy.
Podkreślali, że wielu mieszkańców nie może przystąpić do programu „Czyste Powietrze”, ponieważ ich dachy zawierają azbest.
Program ten wyraźnie wymaga, aby:
- pokrycie dachowe nie zawierało wyrobów azbestowych;
- w przypadku ich stwierdzenia konieczna jest najpierw wymiana dachu;
- koszt nowego pokrycia jest jednak w pełni przerzucony na mieszkańca.
W efekcie tysiące gospodarstw domowych rezygnuje z termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła. Dlatego gminy wiejskie zaapelowały o pilne podjęcie działań przez NFOŚiGW, Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii, w tym o:
- przywrócenie i zagwarantowanie stałego finansowania usuwania azbestu;
- określenie minimalnej corocznej puli środków na poziomie nie niższym niż 150-200 mln zł;
- przedstawienie publicznie planu finansowego na rok 2026, w tym rozbicie środków w ramach strategii.
Gminy wiejskie zaapelowały też o integrację usuwania azbestu z programem „Czyste Powietrze”, w tym o wprowadzenie możliwości finansowania wymiany pokrycia dachowego w budynkach jednorodzinnych oraz umożliwienie składania wniosku do „Czystego Powietrza” jednocześnie z wnioskiem o usunięcie azbestu.
Dane dostarczane przez gminy do Bazy Azbestowej wymagają aktualizacji
W odpowiedzi na stanowisko samorządowców z gmin wiejskich, dyrektor Departamentu Zrównoważonej Gospodarki w Ministerstwie Rozwoju i Technologii (MRiT) Aneta Piątkowska zaznacza m.in., że jednym z narzędzi monitorowania realizacji zadań w ramach „programu azbestowego” jest Baza Azbestowa (www.bazaazbestowa.gov.pl) prowadzona przez ten resort.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, za wprowadzanie i aktualizowanie w Bazie Azbestowej danych pochodzących od właścicieli i użytkowników nieruchomości, na których są wykorzystywane wyroby zawierające azbest, odpowiadają jednostki samorządu terytorialnego (JST) szczebla gminnego i wojewódzkiego
– przypomina MRiT.
– Jakość i aktualność danych w systemie zależy zatem od stopnia zaangażowania danej JST w realizację powierzonego obowiązku. Obecnie w systemie pracuje 16 urzędów marszałkowskich oraz 2476 (z 2479) urzędów gminnych – wskazuje dyrektor Aneta Piątkowska.
Podaje, że na podstawie analizy danych można przyjąć, że tylko w przypadku 697 gmin (ok. 28 proc. wszystkich gmin pracujących w Bazie Azbestowej) dane o miejscu wykorzystywania wyrobów przez osoby fizyczne są aktualne.
Na terenie pozostałych 1779 gmin system wykazuje łącznie 883 tys. lokalizacji wyrobów wykorzystywanych, które nie były aktualizowane przynajmniej od 5 lat. W skrajnych przypadkach taka nieaktualność obejmuje nawet 85 proc. rekordów przypisanych do danej gminy (powyżej 2600 lokalizacji).
Uproszczenie sprawozdawczości dotyczącej azbestu na potrzeby samorządów
Aktualne dane z inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest są podstawą do ubiegania się przez gminę o środki finansowe na usuwanie wyrobów zawierających azbest.
Z tego względu ministerstwo podejmowało w latach ubiegłych i planuje kontynuować działania mające na celu zachęcanie samorządów do pracy w Bazie Azbestowej i aktualizowania danych dotyczących wyrobów
– wskazuje Aneta Piątkowska.
Informuje, że w latach 2009-2025 Ministerstwo udzieliło wsparcia 2096 gminom z całego kraju na przeprowadzenie inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest lub jej aktualizację. Na ten cel przeznaczono kwotę 31 mln zł.
Ponadto resort podaje, że w 2026 r. w ramach realizacji zadań wynikających z omawianego programu prowadzone są prace legislacyjne nad projektem ustawy o wyrobach zawierających azbest, m.in. w związku ze zmianą Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy.
Aktualnie projekt ustawy przewiduje m.in. uproszczenie sprawozdawczości względem wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz marszałka województwa (użytkujący wyroby będą składali deklarację jednorazowo i aktualizowali ją wyłącznie w przypadku zaistnienia zmian) oraz wprowadzenie możliwości tzw. zabezpieczania trwałego wyrobów
– podaje resort rozwoju.
Nie będzie konieczne demontowanie wszystkich wyrobów zawierających azbest, ale trzeba je zabezpieczyć
I wyjaśnia, że „trwałe zabezpieczenie oznacza pozostawienie pod powierzchnią gruntu lub zabudowanie określonych w ustawie rodzajów wyrobów (zawierających azbest – red.) – np. odcinków podziemnych instalacji, płyt warstwowych znajdujących się w ścianie osłonowej budynku lub w pokryciach warstwowych połączonych trwale ze ścianą osłonową budynku lub w konstrukcji stropodachu – bez konieczności ich demontowania.
W toku prac nad projektem ustawy wycofano się też z nakładania kar na mieszkańców za brak złożenia deklaracji. Przypomnijmy. Początkowo zakładano, że za brak deklaracji lub jej aktualizacji będzie groziła administracyjna kara od 500 zł do 1 tys. zł, nie więcej niż 5 tys. zł w ciągu jednego roku.
Równolegle kontynuowane są prace nad projektami aktów wykonawczych do ustawy o wyrobach zawierających azbest oraz nad projektem uchwały Rady Ministrów w sprawie Krajowego Planu Renowacji Budynków.
– Plan ten uwzględnia konieczność usuwania wyrobów zawierających azbest podczas prac termomodernizacyjnych i remontowych oraz zastępowania ich wyrobami bezazbestowymi. Planowane jest również rozpoczęcie prac w zakresie aktualizacji tego programu, m.in. w zakresie ustalenia systemu finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest – informuje Ministerstwie Rozwoju i Technologii.
Materiał chroniony prawem autorskim – zasady przedruków określa regulamin.