rozwiń >

1. Świadczenia NFZ poza kolejnością dla osób z niektórymi orzeczeniami

Co do zasady pacjenci korzystają ze świadczeń zdrowotnych według kolejności zgłoszenia.

W praktyce „poza kolejnością” oznacza, że można korzystać ze świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, a także szpitalnych i innych placówek stacjonarnych i całodobowych (np. zakłady opiekuńczo-lecznicze) w dniu zgłoszenia. Gdy nie jest to możliwe, to ze świadczeń korzysta się najbliższym możliwym terminie poza listą oczekujących (nie później niż 7 dni roboczych od zgłoszenia w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej).

Poza kolejnością można otrzymać świadczenia podstawowej opieki zdrowotnej i świadczenia specjalistów, a także świadczenia w szpitalach. Zakres ten obejmuje również usługi farmaceutyczne w aptekach i świadczenia rehabilitacji leczniczej zgodnie ze wskazaniami medycznymi.

Do osób, którym przysługuje takie uprawnienie należą m.in. pacjenci posiadający orzeczenie:

• znacznym stopniu niepełnosprawności;

Dalszy ciąg materiału pod wideo

• niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Prawo do korzystania ze świadczeń poza kolejnością można potwierdzić również za pomocą jednego z orzeczeń równorzędnych orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności np. o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wydanym przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Co istotne, również termin udzielenia świadczenia w ramach centralnej e-rejestracji powinien być wyznaczany świadczeniobiorcy z uwzględnieniem prawa świadczeniobiorcy do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej. Jak jednak informuje resort zdrowia, pacjenci, którzy korzystają ze świadczeń poza kolejnością umówią się wyłącznie w wybranej placówce – osobiście lub telefonicznie.

2. Szersze prawo do świadczenia wspierającego w 2026 r.

Począwszy od 2026 roku świadczenie wspierające mogą otrzymywać osoby z niższą niż dotychczas punktacją określaną przez Wojewódzkie Zespoły do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. To ważna forma pomocy dedykowana tym osobom z niepełnosprawnościami, które mają potrzebę wsparcia. Świadczenie ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób.

Od 1 stycznia 2026 r. świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia.

Od liczby punktów w decyzji WZON i aktualnej wysokości renty socjalnej zależy kwota świadczenia wspierającego. Aktualne kwoty (obowiązujące od marca 2026 r.) prezentuje poniższa tabela:

Punktacja w decyzji WZON

Przelicznik procentowy renty socjalnej

Kwota świadczenia wspierającego

95–100 pkt

220 proc. renty socjalnej

4353 zł

90–94 pkt

180 proc. renty socjalnej

3562 zł

85–89 pkt

120 proc. renty socjalnej

2375 zł

80–84 pkt

80 proc. renty socjalnej

1583 zł

75–79 pkt

60 proc. renty socjalnej

1188 zł

70–74 pkt

40 proc. renty socjalnej

792 zł

Warto wspomnieć, iż Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało przegląd stosowania przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym. Z informacji przekazanych nam w grudniu przez biuro prasowe ministerstwa wnika, iż Rada Ministrów przyjęła przegląd 16 października 2025 r.

„Przyjęty przez Radę Ministrów przegląd zawiera rekomendacje dotyczące konieczności usprawnieniu procedur wydawania decyzji o potrzebie wsparcia oraz podniesienia jakości tych decyzji. Obecnie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pracuje nad konkretnymi zmianami dotyczącymi ustalania poziomu potrzeby wsparcia oraz ustalania prawa do świadczenia wspierającego” – czytamy w przesłanej odpowiedzi.

Więcej na temat dokonanego przeglądu piszemy w poniższy artykule:

3. Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami ważna w 2026 r.

Dostępność to temat, który w ostatnim czasie zyskuje coraz większe znaczenie. Obowiązujące przepisy nakładają bowiem na instytucje publiczne oraz niektórych przedsiębiorców wymagania w zakresie dostępności architektonicznej, cyfrowej oraz informacyjno- komunikacyjnej.

Uprawnieniem, o którym warto tu wspomnieć jest przykładowo możliwość złożenia wniosku o zapewnienie dostępności. Pismo takie może złożyć osoba ze szczególnymi potrzebami lub jej przedstawiciel ustawowy, która ma interes faktyczny w skorzystaniu z usług podmiotu publicznego. Jeśli dany podmiot dostępności nie zapewnił, to przysługuje skarga do Prezesa Zarządu PFRON na brak dostępności.

Szczegółowe informacje znajdują się na stronie https://dostepnosc.pfron.org.pl/

4. Pomoc z MOPS i programy realizowane przez samorządy

Osoby z niepełnosprawnościami, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej mogą ubiegać się o pomoc społeczną np. w formie zasiłków: stałych, okresowych, celowych. W MOPS można też starać się o usługi opiekuńcze i usługi specjalistyczne. Samorządy realizują również usługi opieki wytchnieniowej. Jest to ważna pomoc dla członków rodziny osoby z niepełnosprawnością, która zapewnia czasowe zastępstwo.

Biorąc pod uwagę przedłużające się prace nad nowymi rozwiązaniami w zakresie asystencji osobistej, wciąż sporą rolę we wspieraniu osób z niepełnosprawnościami będzie miała dotychczasowy „resortowy” program asystencji.

Polecamy: Pomoc społeczna. Komentarz do ustawy

5. Prawa w firmie i na ryku pracy, o których warto pamiętać

Niepełnosprawność nie zawsze oznacza niezdolność do pracy. Osoby z orzeczeniami mają szereg uprawnień, których zakres zależy głównie od stopnia niepełnosprawności. Do najważniejszych ułatwień zaliczamy:

• krótszy czas pracy (stopień znaczny i umiarkowany)

• dodatkową przerwę w pracy (stopień lekki, umiarkowany, znaczny)

• dodatkowy urlop (stopień umiarkowany, znaczny)

• zwolnienie z pracy na turnus rehabilitacyjny (stopień umiarkowany, znaczny)

• dofinansowanie do wynagrodzenia z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (stopień lekki, umiarkowany, znaczny)

Na mocy nowej ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia bezrobotne osoby niepełnosprawne mają prawo do 365 dni zasiłku dla bezrobotnych. Do takiego dłuższego okresu uprawnia orzeczenia o lekkim, umiarkowanym, a także znacznym stopniu niepełnosprawności. Takim osobom przysługuje też pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w formach pomocy. W grudniu zakończył się cykl konsultacji społecznych dotyczących założeń modelu zatrudnienia wspomaganego. Wypracowane w nich rozwiązania zostaną wdrożone w całej Polsce ramach projektu – Testowanie modelu zatrudnienia wspomaganego. W drodze konkursu organizowanego przez PFRON jeszcze w 2026 r. zostaną wybrane agencje zatrudnienia wspomaganego, które będą świadczyły kompleksową usługę skierowaną do osób z niepełnosprawnościami i pracodawców.

Podsumowanie

Zakres praw, z jakich mogą korzystać osoby z niepełnosprawnościami zależy w głównej mierze od posiadanego stopnia niepełnosprawności. Dla pomocy społecznej z reguły ważne jest spełnianie kryteriów dochodowych.