Wiadomość o śmierci Ryszarda Zembaczyńskiego podały lokalne opolskie media. Potwierdził ją także Zbigniew Kubalańca, wicemarszałek województwa opolskiego. – Zmarł wyjątkowy człowiek – Ryszard Zembaczyński. Samorządowiec, wojewoda a przede wszystkim wieloletni prezydent Opola – napisał samorządowiec na Facebooku.
Ryszard Zembaczyński był wojewodą opolskim w latach 1990–1998, a w lipcu 1997 r. kierował działaniami podczas powodzi tysiąclecia. – Okazało się, że przez Opole płynie 3,5 tys. m sześc. na sekundę. To jest potop. Miałem łzy w oczach, jak widziałem, jak żywiołowo przystępowali do akcji. Cała Polska ruszyła nam na pomoc – mówił w 2018 roku na antenie Radia Opole.
Rok po powodzi Zembaczyński stanął na czele działań przeciwko likwidacji województwa opolskiego w ramach reformy administracyjnej. W marcu 1998 r. do Sejmu trafił rządowy projekt, który zakładał podział kraju na 12 województw, a wśród jednostek planowanych do wykreślenia z mapy było także woj. opolskie.
W 2001 r. Ryszard Zembaczyński wstąpił do Platformy Obywatelskiej. Przez trzy kadencje, w latach 2002–2014, był prezydentem Opola. W dwóch pierwszych wyborach został wybrany w pierwszej turze.
W 2014 r. został radnym Sejmiku Województwa Opolskiego V kadencji, a o reelekcję w 2018 r. już się nie ubiegał. W 2013 r. poinformował publicznie, że choruje na chorobę Parkinsona. Pozostawił żonę i dwoje dzieci. Jego synem jest Witold Zembaczyński, poseł na Sejm RP.