Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) oraz Japońska Agencja Badań Kosmicznych (JAXA) podpisały memorandum o współpracy w zakresie ochrony planetarnej. Umowa dotyczy między innymi wspólnej misji Ramses, która skoncentruje się na obserwacji planetoidy Apophis. Dokument podpisano 7 maja w ambasadzie Włoch w Berlinie, w obecności przedstawicieli europejskiego i japońskiego sektora kosmicznego, a dodatkowo wsparła go Włoska Agencja Kosmiczna, ponieważ to włoska firma OHB Italia odpowiada za główny kontrakt dotyczący tej misji.
Nowa umowa jest skutkiem oświadczenia ESA i JAXA z listopada 2024 r., gdzie obie agencje zapowiedziały rozszerzenie współpracy w obszarze ochrony planetarnej. Jak przypominał wtedy dyrektor generalny ESA, Josef Aschbacher: „Obrona planetarna to globalna odpowiedzialność. Dzisiejsze porozumienie przekłada deklaracje na konkretne działania i partnerską realizację misji, opartą o zaufanie, kompetencje techniczne i wspólne zaangażowanie na rzecz ochrony naszej planety.”
Ochrona planetarna to zadanie angażujące naukowców i inżynierów z całego świata. Kluczowym celem jest szybkie wykrywanie obiektów zbliżających się do Ziemi, analizowanie ich trajektorii, ocena ryzyka uderzenia i opracowanie skutecznych strategii obrony przed nimi. ESA prowadzi program Space Safety z dedykowanym Centrum Koordynacji Obiektów Bliskich Ziemi (NEOCC) i rozwija technologie misji rozpoznawczych czy metod odchylania trajektorii lotu takich obiektów. Przykładem zaawansowanej współpracy ESA i JAXA jest misja Hera, która w tym roku dotrze do układu podwójnego Didymos i umożliwi praktyczne testy metody impaktowej.
Najbliższe lata mają przynieść najbardziej spektakularną odsłonę tej współpracy. Misja Ramses wystartuje w 2028 r. i dotrze do planetoidy Apophis przed jej wyjątkowo bliskim przelotem nad Ziemią w kwietniu 2029 r. Apophis, o średnicy ok. 375 metrów, przeleci zaledwie 32 tys. km od naszej planety, czyli dziesięć razy bliżej niż Księżyc i bliżej niż orbitują satelity geostacjonarne.
Choć nie przewiduje się zagrożenia zderzeniem, tak bliskie przejście dużej planetoidy zdarza się raz na kilka tysięcy lat. Obiekt będzie widoczny gołym okiem nawet dla dwóch miliardów ludzi, dzięki czemu będzie to doskonała okazja nie tylko do badań naukowych, ale także do zaangażowania społeczności na całym świecie. Satelita Ramses ma śledzić zmiany w kształcie, strukturze i ruchu Apophis wywołane przez grawitację Ziemi. Porównanie danych zebranych przed i po przelocie pomoże lepiej zrozumieć budowę i zachowanie takich obiektów, co przełoży się na efektywność przyszłych strategii ochrony planetarnej.
ESA odpowiada za projekt, budowę i operacje sondy Ramses. JAXA zapewni zaawansowane panele słoneczne, kamerę na podczerwień oraz wyniesie statek na rakiecie H3. Dotychczasowe wspólne misje ESA i JAXA – jak EarthCARE czy BepiColombo – dowiodły, że międzynarodowa współpraca znacząco podnosi skuteczność badań kosmicznych. Tym razem ważne dane uzyskane z bliska nie będą wymagały wyprawy na obrzeża Układu Słonecznego – to Apophis sam zbliży się do Ziemi, a naukowcy wykorzystają tę wyjątkową szansę na wnikliwe obserwacje.
Tak bliska interakcja z dużą planetoidą to precedens w historii badań kosmosu, umożliwiający testy i obserwacje bezpośrednio na „naturalnym eksperymencie” przeprowadzonym przez przyrodę na oczach całego świata.