– Przez lata nie myśleliśmy o kwestiach ochronnych, dlatego zaległości z ponad 30 lat nie nadrobimy w rok. Ale jesteśmy na dobrej drodze – uważa wojewoda małopolski Krzysztof Klęczar. Samorządy, organizacje pozarządowe i służby deklarują lepsze przygotowanie w zakresie obrony cywilnej, choć nie brakuje głosów, że obecny system może nie zadziałać tak, jak powinien.
Na Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach dyskutowano, czy ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej realnie porządkuje odpowiedzialności w kryzysie.
Gen. Leon Komornicki ocenił, że obecny system jest rozproszony i niewydolny oraz postulował powołanie ministerstwa sytuacji nadzwyczajnej i korzystanie z doświadczeń Ukrainy.
Wojewodowie i samorządy wskazują na konkretne efekty programu ochrony ludności i obrony cywilnej, w tym ponad 5 mld zł, doposażenie PSP, magazyny i inwestycje w regionach
Obrona cywilna na XVIII Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach
Dużą część dyskusji w ramach sesji pn. „Obrona cywilna” poświęcono ocenie ustawy o ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej.
Prowadzący panel publicysta „Rzeczpospolitej” Bogusław Chrabota pytał prelegentów m.in.o to, jak zapisy ustawy sprawdzają się w rzeczywistych działaniach, czego jeszcze brakuje, żeby system był kompletny i spójny, ale również jakie zakupy i inwestycje udało się poczynić ze środków Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej.

Bogusław Chrabota, Rzeczpospolita, wiceprezes, Izba Wydawców Prasy, wiceprezes, European Newspapers Publishers Association Licencja: PTWP
Gen. Leon Komornicki: obecny system nie jest w stanie sprostać temu zadaniu
Generał dywizji Wojska Polskiego w stanie spoczynku Leon Komornicki, ekspert BCC ds. wewnętrznych i administracji, zauważył, że należy dokładnie przeanalizować, czy zakres obowiązków nałożonych na straż pożarną i inne instytucje sprawdza się w praktyce oraz czy zorganizowana w ten sposób obrona cywilna podoła tak ważnym zadaniom.
– W mojej ocenie obecny system nie jest w stanie sprostać temu zadani. Należy powołać ministerstwo sytuacji nadzwyczajnej, które to wszystko zbierze do kupy. Obecnie te sprawy są rozproszone po wielu resortach i nie wiadomo do końca, kto za co ostatecznie odpowiada. Wieloma zadaniami są też obciążeni wojewodowie i samorządy, przykłady można mnożyć. To jest traktowane jako zadanie dodatkowe, a nie jako zadanie fundamentalne, trzeba więc zmienić podejście – podkreślił, dodając że Polska od 6 lat dryfuje, nie mając strategii bezpieczeństwa narodowego.
Poniżej pełny zapis video sesji pn. „Obrona cywilna”.

Gen. Leon Komornicki stwierdził, że Polska nie korzysta z tej kopalni wiedzy i doświadczeń, jakimi dysponuje Ukraina, wskazując m.in. że szef Obrony Cywilnej Ukrainy jest tam umocowany w Radzie Ministrów Fot: PTWP
Marek Wójcik: udało się uporządkować wiele spraw, np. wprowadzić normy techniczne dla budowli ochronnych
Wojewoda śląski Marek Wójcik zwrócił z kolei uwagę, że ustawa o obronie cywilnej była oczekiwana od lat i w takiej formie, w jakiej ją przyjęto, ocenia ją pozytywnie.
Podkreślił, że dzięki ustawie budowany jest system podmiotów ochrony ludności, które zajmują się różnego rodzaju sytuacjami kryzysowymi. To na nie przejdzie ciężar realizacji zadań związanych z obroną cywilną, czyli ochroną ludności także w sytuacji konfliktu zbrojnego.
– Po wejściu w życie ustawy udało się uporządkować wiele spraw, np. wprowadzić normy techniczne dla budowli ochronnych – zauważył. – Można się zastanawiać nawet, czy nasz system nie jest wręcz zbyt wymagający. Lubimy się porównywać do innych państw jak Finlandia, Szwecja czy inne, które mają ten system rozbudowany. Gdybyśmy przełożyli jak kalkę nasze normy dla budowli ochronnych na warunki innych państw, to ich budowle nie spełniałyby naszych norm. Może więc poszliśmy z tym odrobinę za daleko – stwierdził wojewoda śląski.
Marek Wójcik wskazał kluczowe znaczenie Rządowego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, z którego wsparcie udzielane jest z jednej strony samorządom, a z drugiej podmiotom ochrony ludności, jak np. Państwowa Straż Pożarna czy ratownictwo medyczne.
– Na program zostało w ubiegłym roku przekazanych ponad 5 mld zł, z czego dla woj. śląskiego 530 mln zł, które poszły na sprzęt i inwestycje – wyliczył.

Na program zostało w ubiegłym roku przekazanych ponad 5 mld zł, z czego dla woj. śląskiego 530 mln zł, które poszły na sprzęt i inwestycje – wyliczył Marek Wójcik Licencja: PTWP
„Obecna ustawa uzupełnia bardzo ważną lukę”. Wojewoda o spójności systemu
Wojewoda małopolski Krzysztof Klęczar zwrócił uwagę, że gen. Komornicki patrzy na sprawę bardziej z punktu widzenia bezpieczeństwa militarnego, mając ogromne doświadczenie praktyczne w tym aspekcie i stąd być może jego niezbyt pochlebna opinia na temat obecnego systemu.
– Od kilkunastu lat pracuję na styku zarządzania w jednostkach publicznych, w tym w samorządzie terytorialnym, oraz nadzoru nad samorządem. Z perspektywy cywilnego nadzorowania, kierowania i kreowania polityki bezpieczeństwa uważam, że obecna ustawa uzupełnia bardzo ważną lukę – skomentował. – W mojej opinii dość sprawnie wskazano w niej, kto ma jakie zadania i obowiązki, kto za co odpowiada oraz od kiedy dana odpowiedzialność powinna obowiązywać.
Jego zdaniem system co do zasady jest więc spójny.
Krzysztof Klęczar: zaległości z ponad 30 lat nie nadrobimy w jeden rok, ale jesteśmy na dobrej drodze
Jeśli chodzi o program ochrony ludności Małopolska otrzymała w ubiegłym roku 388 mln zł, z czego wykorzystanych zostało ok. 90 proc. środków – 90 proc. za pośrednictwem jednostek samorządu terytorialnego.
– Odporność społeczną należy budować oddolnie. Dla mnie największym sukcesem tego programu jest to, że mogliśmy inwestować te środki oddolnie, dostosowywać je do realnych zagrożeń – wyjaśnił, dodając, że to ważne tym bardziej, że przez lata w kwestii obrony cywilnej robiło się niewiele. – Żyliśmy w czasach, gdzie wierzyliśmy, że wojna to wyłącznie wspomnienie. Inwestowaliśmy znakomite środki, w tym unijne, m.in. w drogi, domy kultury, parki, generalnie kulturę i infrastrukturę. Nie myśleliśmy o kwestiach ochronnych, dlatego tych zaległości z ponad 30 lat nie nadrobimy w jeden rok. Ale jesteśmy na dobrej drodze.

Odporność społeczną należy budować oddolnie. I dla mnie największym sukcesem tego programu jest to, że my mogliśmy te środki inwestować oddolnie, to znaczy dostosowywać je do realnych zagrożeń – wyjaśnił Krzysztof Klęczar Fot: PTWP
Dyrektorka ds. relacji zewnętrznych oraz członkini zarządu Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej Zofia Kwolek przypomniała, z jakim poświęceniem i skutecznością organizacje pożytku publicznego działały w czasie kryzysu uchodźczego, który nastał wraz z wybuchem wojny na Ukrainie.
– Jesteśmy bardzo elastyczni i potrafimy działać szybko, zwłaszcza organizacje humanitarne. To jest duża zaleta – zauważyła.
Zofia Kwołek: to ludzie, których pierwszą myślą będzie, jak pomóc, a nie udanie się do samochodu i ucieczka na Zachód
Zwróciła uwagę, że w ustawie wymieniono literalnie ponad 20 podmiotów ochrony ludności, ale w osobnym artykule jest też mowa, że inne organizacje również mogą zostać uznane za podmioty ochrony ludności. PCPM wystąpiło do MSWiA z wnioskiem o uznanie go za podmiot tego rodzaju w lipcu 2025 r. i dopiero w kwietniu br. otrzymało informację, że procedury zostały zatwierdzone.
– To ważne nie tylko dla nas, ale też innych organizacji pozarządowych, które chciałyby naprawdę uczestniczyć w tym systemie ochrony ludności – powiedziała Zofia Kwołek. – Mamy w Polsce kilkadziesiąt tysięcy organizacji pozarządowych. To są społecznicy, ludzie zaangażowani, których pierwszą myślą w sytuacji kryzysowej będzie, jak pomóc w obronie cywilnej, a nie udanie się do samochodu i ucieczka na Zachód.
Zapewniła, że potencjał pomocowy polskiego społeczeństwa jest bardzo duży i to, co wydarzyło się w 2022 r., było czymś niewiarygodnym.
– Nasza reputacja narodowa wzrosła himalaicznie. To jest gigantyczny kapitał – skwitowała.

Zofia Kwołek stwierdziła, że potencjał pomocowy polskiego społeczeństwa jest bardzo duży i to, co wydarzyło się w 2022 r., było czymś niewiarygodnym Fot: PTWP
Straż pożarna mocno doposażona dzięki rządowemu programowi. Magazyny, koparko-ładowarki, cysterny
Zapytany, co dla Straży Pożarnej zmieniło się od czasu wejścia w życie ustawy i na ile lepiej jest przygotowana, zastępca Śląskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej Roman Klecha przypomniał, że to formacja legitymująca się od lat najwyższym wskaźnikiem zaufania społecznego.
– Straż Pożarna od zawsze była dobrze przygotowana, bo tam, gdzie nie było to uregulowanie prawnie, a dochodziło do sytuacji kryzysowych, to wszystkie oczy – i społeczeństwa, i samorządu – zawsze zwracały się w jej kierunku – skomentował. – Wzięliśmy na siebie bardzo duży ciężar – zarówno budowania, jak i wdrażania tej ustawy. Koledzy z Komendy Głównej brali udział w jej tworzeniu, także opracowywaniu rozporządzeń. Staramy się być wsparciem dla samorządów – zaznaczył.

Straż pożarna chyba od zawsze była dobrze przygotowana, bo tam, gdzie nie było to uregulowanie prawnie, a dochodziło do sytuacji kryzysowych, to wszystkie oczy – i społeczeństwa, i samorządu – zawsze zwracały się w kierunku niej – skomentował Roman Klecha Fot: PTWP
Dodał, że dzięki środkom z programu ochrony ludności udało się wybudować specjalne magazyny na potrzeby straży i samorządu, kupić maszyny inżynieryjne w postaci koparko-ładowarek, pompy do wody zanieczyszczonej i czystej.
– Kupiliśmy też samochody gaśnicze, ale z funkcją przewożenia wody do celów bytowych. To są pojazdy, które na co dzień wykorzystujemy do naszych działań gaśniczych, ale w razie potrzeby, po przejściu pewnego procesu, można będzie je też wykorzystać do przewozu wody do celów sanitarnych. Myślę, że wyposażyliśmy się bardzo dobrze – podkreślił wicekomendant śląskiej PSP.
Dr Mariusz Nowak: na Śląsku jest ponad 160 podmiotów, które zagrożone są wypadkami masowymi
Dyrektor Centrum Leczenia Oparzeń im. dr. Stanisława Sakiela w Siemianowicach Śląskich dr Mariusz Nowak przekonywał, że zarządzana przez niego placówka jest przygotowana na sytuacje kryzysowe.
– W końcu jesteśmy na Śląsku, gdzie jest ponad 160 podmiotów, które zagrożone są różnymi wypadkami masowymi i nie tylko – wyliczył, przypominając, że chodzi tak naprawdę o grupę trzech szpitali – obok CLO także urazówkę w Piekarach Śląskich i szpital psychiatryczny w Chorzowie.
Zauważył, że od kilku lat placówka regularnie szkoli pod tym względem swoją wewnętrzną kadrę, ale także inne podmioty.
– Najważniejsze jest to, że od lat wychodzimy na zewnątrz ze szkoleniami i uczymy różnych decydentów, szczególnie w opiece zdrowotnej, jak powinni działać i zachować się w danej sytuacji. Mamy duże doświadczenie w sytuacjach kryzysowych i nasi pracownicy odznaczają się gotowością do pomocy i konkretnych działań – zapewnił dyrektor.

Dyrektor Centrum Leczenia Oparzeń im. dr. Stanisława Sakiela w Siemianowicach Śląskich dr Mariusz Nowak przekonywał, że zarządzana przez niego placówka jest przygotowana na sytuacje kryzysowe odkąd objął tę funkcję Fot: PTWP
Przyznał jednak, że wciąż brakuje dobrej komunikacji w takich sytuacjach na szczeblu centralnym.
– Jeżeli dochodzi do kryzysu w kopalni czy zakładzie, nie otrzymujemy dokładnych informacji. Wszystko rozbija się o pogotowie i sposób dystrybucji tych informacji – powiedział. Dodał jednak, że z wojewodą udało się ustalić zasady komunikacji, m.in. w przypadku zatrucia tlenkiem węgla. – Myślę, że to rozwiązanie bardzo dobrze się sprawdzi. Komunikacja i szkolenia są podstawą.
Chełm lepiej przygotowany niż w 2022 r. „Najważniejsze jest szkolenie i budowanie właściwej świadomości”
Wiceprezydent Chełma Radosław Wnuk przyznał, że miasto jest teraz lepiej przygotowane na różnego rodzaju kryzysy niż w 2022 r., kiedy masowo zaczęli do niego przybywać uchodźcy z Ukrainy.
– Samorządy mogą najaktywniej uczestniczyć w działaniach z zakresu obrony cywilnej i przeciwdziałać skutkom kryzysowych zdarzeń – stwierdził.

Samorządy mogą najbardziej aktywnie uczestniczyć w obronie cywilnej i skutkom tych zdarzeń przeciwdziałać – stwierdził I zastępca prezydenta Chełma Radosław Wnuk Licencja: PTWP
Dodał, że bardzo ważne jest budowanie świadomości społecznej dotyczącej właściwych zachowań w sytuacjach kryzysowych – tak, by mieszkańcy potrafili zadbać o własne bezpieczeństwo, a jednocześnie nie utrudniali pracy tym, którzy niosą pomoc.
– W czasie kryzysu uchodźczego musieliśmy poświęcić dużo czasu na selekcjonowanie pomocy dostarczanej w dobrej wierze. Niestety znaczną jej część trzeba było odrzucić, bo ludzie przynosili nabiał, masło, sery itd., podczas gdy potrzebowaliśmy głównie suchego prowiantu dla kilku tysięcy osób – zwrócił uwagę. – To bardzo ważne kwestie, ale najważniejsze są szkolenia i budowanie właściwej świadomości zaznaczył.

Materiał chroniony prawem autorskim – zasady przedruków określa regulamin.



