Jak mogłaby wyglądać wielka opera w Gdańsku? Odpowiedź na to pytanie przynosi wystawa „Opera! 100 lat projektowania Opery w Gdańsku” – pierwsza tak obszerna prezentacja niezrealizowanych projektów i koncepcji rozwoju opery w mieście. Ekspozycję, przygotowaną na podstawie materiałów z kilkunastu archiwów i muzeów, można już oglądać w Gdańskim Centrum Sztuki Współczesnej przy ul. Powroźniczej 13/15 do 4 października 2026 roku. Wstęp na wystawę jest wolny.
Wystawy w Trójmieście – Kalendarz imprez IMPREZY I WYDARZENIA
Gdańsk i opera – historia sięgająca XVII wieku
tak, to ważne dla rozwoju miasta
63%
tak, ale tylko w niezbędne miejsca
18%
nie, lepiej przeznaczyć środki na inne cele
19%
Opera pojawiła się w Gdańsku już w 1646 roku. Z okazji wizyty królowej Ludwiki Marii Gonzagi wystawiono wówczas „Miłość Amora i Psyche” Marco Scacchiego. Spektakl odbył się z inicjatywy króla Władysława IV, wielkiego miłośnika opery, który sprowadził tę kosztowną sztukę nad Wisłę.
Choć wydarzenie miało rangę królewską, nie doprowadziło od razu do rozwoju stałej sceny operowej w mieście. Z powodu braku odpowiedniego budynku przedstawienia odbywały się m.in. w szkole fechtunku, która pełniła funkcję wielofunkcyjnej przestrzeni widowiskowej.
Dopiero pod koniec XVIII wieku, dzięki inicjatywie i składkom mieszkańców Gdańska, rozpoczęto budowę teatru na Targu Węglowym. W XIX wieku obiekt musiał jednak pełnić także funkcję sceny operowej, ponieważ Gdańsk pozostawał wówczas zubożałym ośrodkiem, a miasto nie dysponowało środkami na budowę reprezentacyjnego gmachu.
Sto lat projektów i żadnego nowego gmachu
Wystawa „Opera! 100 lat projektowania Opery w Gdańsku” nie opowiada wyłącznie o historii obecnego budynku Opery Bałtyckiej. Jej głównym tematem są pomysły na to, jak mogłaby wyglądać opera w Gdańsku.
Zwiedzający zobaczą niezrealizowane projekty architektoniczne, konkursowe koncepcje, plany rozbudowy oraz wizje nowych siedzib opery, które przez dekady pojawiały się w przestrzeni publicznej.
Punktem wyjścia dla ekspozycji jest obecny gmach Opery Bałtyckiej. Budynek powstał w 1915 roku jako ujeżdżalnia koni, a dziś mieści najmniejszą salę operową w Polsce. Jak podkreślają twórcy wystawy, mimo wieloletniej tradycji operowej Gdańsk nadal nie posiada specjalnie zaprojektowanego gmachu teatru operowego.
Opera Bałtycka na filmach czytelników
Archiwa, projekty i dzieła artystyczne
Na potrzeby wystawy zebrano materiały rozproszone w kilkunastu instytucjach archiwalnych i muzealnych. Wśród prezentowanych obiektów znalazły się historyczne dokumenty, fotografie, grafiki, materiały audiowizualne, projekty architektoniczne oraz prace artystyczne związane z historią i przyszłością gdańskiej opery.
Wystawa korzysta ze zbiorów m.in. Archiwum Państwowe w Gdańsku, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Muzeum Gdańska, Narodowe Archiwum Cyfrowe, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Polska Akademia Nauk Biblioteka Gdańska, Opery Bałtyckiej, archiwów miejskich oraz zbiorów prywatnych.
Prezentowane są także projekty architektoniczne autorstwa m.in. Daniela Olędzkiego, Władysława Czernego, Adama Kühnela, Tomasza Kempskiego, Tadeusza Lepczaka, Adama Matonia, Witolda Wierzbickiego, Tomasza Ciołka, Stefana Kuryłowicza, Andrzeja Nasfetera, Tadeusza Nasfetera, Danuty Olędzkiej, Włodzimierza Prochaski, Ernsta Schade, Adolfa Stahla, Petera Jurgensena, Jürgena Bachmana, Franza Josefa Weissa, Rudolfa Jacobsa, H. Becka, Herberta Strumpfa, Oskara Grothego, Johannesa Grothego, Kurta Hempla, Paula Kadereita, Otto Fricka i Gustava Patzwaldta.
Uzupełnieniem ekspozycji są prace autorskie Olgi Siemaszko, Janusza Adama Krassowskiego, Andrzeja Sadowskiego, Mariana Kołodzieja, Marcina Dymitera, Maxa Kohyta oraz Tadeusza Linka.
Najbliższe koncerty muzyki poważnej w Trójmieście – Kalendarz imprez IMPREZY I WYDARZENIA
Za koncepcję wystawy odpowiada kurator Klaudiusz Grabowski, który przy realizacji projektu współpracował z Andrzejem Zagrobelnym. Aranżację przestrzeni przygotowała Alicja Wódecka, za realizację malarską odpowiada Anna Kołodziejczyk, a identyfikację graficzną stworzyła Ania Witkowska.
Partnerem wydarzenia jest Opera Bałtycka. Wystawa została otwarta 6 lipca o godz. 14:00 w ramach programu Baltic Opera Festival. Wcześniej, 3 lipca, odbyło się oprowadzanie kuratorskie.
Monumentalna „Walkiria” w Operze Leśnej
„Opera! 100 lat projektowania Opery w Gdańsku” to jeden z pierwszych dużych projektów Gdańskiego Centrum Sztuki Współczesnej – nowej miejskiej instytucji kultury, która rozpoczęła działalność 8 kwietnia 2026 roku po połączeniu Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia i Gdańskiej Galerii Miejskiej.
GCSW działa w pięciu lokalizacjach w Gdańsku, obejmujących historyczne centrum miasta, Dolne Miasto i Nowy Port. Instytucja dysponuje łącznie 900 m kw. powierzchni wystawienniczej i realizuje program wystaw sztuki współczesnej, działań edukacyjnych i społecznych oraz prowadzi kino studyjne KinoPort.