Fundacja ORLEN dla Pomorza wspiera projekt Czysty Bałtyk 2026
Patrząc na Bałtyk, widzisz fale. Tymczasem tuż pod powierzchnią mogą kryć się na przykład pułapki z czasów II wojny światowej. Dzięki wsparciu Fundacji ORLEN dla Pomorza wystartował terenowy etap programu „Czysty Bałtyk 2026”, realizowany przez Fundację Historia Vita – wolontariusze, specjaliści, nurkowie i naukowcy badają trzy wraki w rejonie Gdańska, by ocenić ryzyko i przygotować plan ich bezpiecznego usunięcia.
Fundacja ORLEN dla Pomorza wspiera ochronę Mewiej Łachy
Co Bałtyk ukrywa na wyciągnięcie ręki?
W polskich wodach Bałtyku spoczywa ponad 415 zarejestrowanych wraków, ok. setki w samej Zatoce Gdańskiej. Zwykle wydają się odległe, ale niektóre leżą dosłownie pod powierzchnią. Przyspieszona korozja, gwałtowniejsze sztormy i dynamiczne prądy sprawiają, że stalowe kadłuby szybciej się rozpadają, a osady co sezon odsłaniają nowe elementy. To nie tylko kwestia historii – to także bezpieczeństwo ludzi, żeglugi i ekosystemów.
Krynica Morska: wraki prawie na plaży
Tu, w płytkiej wodzie, leży skupisko barek i jednostek z końcówki II wojny światowej, prawdopodobnie związanych z operacją „Hannibal”. Miejscami dzieli je od powierzchni zaledwie ok. 1,7 metra. Ostre krawędzie, niestabilne elementy konstrukcji i pozostałości lin tworzą niebezpieczną pułapkę, m.in. dlatego akwen jest wyłączony z użytkowania. Ratownik na skuterze regularnie „odgania” ciekawskich – i ma ku temu bardzo dobre powody.
Wyspa Sobieszewska: wielki kadłub, wielkie pytania
Na wysokości Wyspy Sobieszewskiej spoczywa kolejny wrak statku. Zespół bada jego ułożenie, stabilność i stopień rozpadu, a także to, co skrywa osad. Pobrane próbki trafiły już do laboratorium w celu wykonania analizy środowiskowej i adaptacyjnej. Eksperci sprawdzają, jakie zmiany występują w okolicy wraków i czy obecność gatunków inwazyjnych zasiedlających między innymi wraki stała się zagrożeniem dla rodzimego ekosystemu. Celem jest odpowiedź: czy i jak takiego kolosa bezpiecznie podnieść?
Ujście Wisły Śmiałej: kuter i trudna lekcja
Niedaleko wejścia do Górek Zachodnich leży ostatni z badanych wraków kutra. Splot lin, sieci i ostrych krawędzi czyni go wyjątkowo zdradliwym. To miejsce nie dla rekreacyjnych nurków. Przypomina o cenie, jaką płacą ludzie morza – dwaj rybacy, ojciec i syn, nie wrócili stąd podczas sztormu.
Dlaczego to temat klimatyczny?
Rosnąca temperatura wód Bałtyku, częstsze sztormy i zwiększona dynamika prądów przybrzeżnych to m.in. czynniki, które przyspieszają korozję i degradację stalowych wraków. Prądy przybrzeżne, sztormy i erozja dna potrafią w tydzień odsłonić fragmenty, które przez lata pozostawały ukryte. Wraki stają się też „rafami” dla obcych gatunków, które przenoszą się wzdłuż wybrzeży i wypierają rodzime organizmy.
Jak wygląda praca pod wodą?
W ramach projektu „Czysty Bałtyk 2026”, realizowanego przez Fundację Historia Vita, zaplanowano dwa zejścia: pierwsze miało charakter rozpoznawczy, drugie będzie typowo techniczne. Nurkowie dokumentują konstrukcję, stan materiału, otoczenie i realne zagrożenia, a na powierzchni powstają analizy techniczne i środowiskowe oraz wstępne kosztorysy potencjalnego podniesienia. Najpierw dane, potem decyzje: monitoring, zabezpieczenie czy przygotowanie operacji?
Koalicja do zadań specjalnych
Projekt wspiera Fundacja ORLEN dla Pomorza w programie grantowym „Adaptacja Klimatyczna dla Północnej Polski”. Fundacja Historia Vita koordynuje działania i rozwija inicjatywę SaveBaltic.com, łącząc siły administracji z zespołem nurkowym Anchor Diving i specjalistami środowiskowymi z Profesea. Dołączają też wolontariusze – ludzie morza, specjaliści, inżynierowie, pasjonaci, którzy przekuwają wiedzę w praktykę.
Co będzie efektem projektu „Czysty Bałtyk 2026”?
Powstanie pełna dokumentacja rekonesansowa trzech lokalizacji, zawierająca w szczególności wyniki analizy technicznej, środowiskowej i adaptacyjnej, identyfikująca ryzyka związane ze zmianą klimatu oraz ich wpływ na degradację wraków i lokalne ekosystemy oraz kompleksowy plan usunięcia obiektów z proponowanymi technikami i wyceną. Przeprowadzone zostaną warsztaty międzysektorowe z udziałem administracji morskiej i organizacji pozarządowych, otwarte webinarium, opracowane zostaną materiały edukacyjne. Wszystkie te działania mają na celu przygotowanie odpowiedzialnych rekomendacji dotyczących monitoringu, zabezpieczenia i ewentualnych przyszłych prac wydobywczych.