Choć zaćmienie od lat budzi ogromne emocje, okuliści nie mają wątpliwości: nieodpowiednia obserwacja może doprowadzić do uszkodzenia siatkówki. Prof. Jakub Kałużny z Katedry Zdrowia Publicznego Collegium Medicum UMK w Bydgoszczy i Kliniki Okulistycznej OFTALMIKA podkreśla w rozmowie z Medonetem, że skutecznych metod ochrony jest niewiele, a większość popularnych domowych sposobów nie zapewnia bezpieczeństwa.
Nie każda osłona chroni oczy
Jak zaznacza prof. Kałużny, bezpieczna obserwacja zaćmienia wymaga zastosowania specjalistycznych środków ochrony. W grę wchodzą przede wszystkim okulary przeznaczone dla spawaczy lub certyfikowane filtry słoneczne. — Te filtry mają odpowiednie atesty i w okularach je zawierających zaćmienie Słońca można bezpiecznie obserwować — wyjaśnia ekspert.
Profesor zwraca uwagę, że wszystkie domowe sposoby w rodzaju przydymionego szkła czy nawet zwykłych okularów przeciwsłonecznych nie gwarantują odpowiedniej ochrony. Jak tłumaczy, korzystanie z takich rozwiązań może skończyć się uszkodzeniem wzroku.
Jeżeli nie dysponujemy specjalnymi filtrami, bezpieczniejszą alternatywą jest obserwacja pośrednia. Można przygotować niewielki otwór w kartce papieru i rzutować obraz Słońca na jasną powierzchnię. To sposób, który pozwala śledzić przebieg zjawiska bez patrzenia bezpośrednio w niebo.
Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideoSłońce działa jak soczewka skupiająca
Dlaczego obserwowanie zaćmienia jest tak niebezpieczne? Prof. Kałużny porównuje sytuację do eksperymentu z soczewką skupiającą światło słoneczne na kartce papieru. Skoncentrowana energia może wywołać miejscowe uszkodzenia, a podobny mechanizm zachodzi w ludzkim oku.
Jak wyjaśnia specjalista, układ optyczny oka skupia promienie słoneczne na bardzo małym obszarze siatkówki. Efektem może być tzw. retinopatia słoneczna, czyli uszkodzenie fotoreceptorów i innych komórek odpowiedzialnych za odbieranie bodźców wzrokowych.
— Dochodzi do bardzo silnego skupienia energii na niewielkiej powierzchni — podkreśla profesor, opisując mechanizm powstawania zmian.
Skutki mogą zostać na całe życie
Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków uszkodzenia są odwracalne. Siatkówka potrafi się regenerować, a dolegliwości często ustępują po kilku tygodniach lub miesiącach.
Prof. Kałużny zastrzega jednak, że wiele zależy od skali ekspozycji. Jeżeli uszkodzenie oka jest rozległe, powrót do pełnej sprawności może okazać się niemożliwy. Wówczas pacjentowi może towarzyszyć trwałe pogorszenie ostrości wzroku.
Jak mówi okulista, konsekwencją może być pojawienie się „mroczka”, czyli ciemnego punktu w polu widzenia. Niekiedy lokalizuje się on centralnie, utrudniając czytanie czy rozpoznawanie twarzy. Możliwe są również zaburzenia widzenia barw oraz metamorfopsje, czyli zniekształcenia obrazu. U części pacjentów objawy z czasem słabną, ale nie zawsze ustępują całkowicie.
Latem nie tylko zaćmienie stanowi zagrożenieEkspert przypomina, że ochrona wzroku przed słońcem jest ważna nie tylko podczas zaćmień. Długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV może mieć znaczenie w rozwoju lub nasilaniu niektórych schorzeń oczu, takich jak zaćma czy zwyrodnienie plamki związane z wiekiem.Najlepszym zabezpieczeniem pozostają dobrej jakości okulary przeciwsłoneczne (Jakie okulary przeciwsłoneczne wybrać? Ważne rady okulisty) z odpowiednimi filtrami. Prof. Kałużny rekomenduje zwracanie uwagi na kategorię zastosowanego filtra, wskazując, że skuteczną ochronę zapewniają modele wyposażone w filtry drugiej i trzeciej kategorii.
Pomocne są także czapki z daszkiem i inne elementy osłaniające twarz. Jak podkreśla specjalista, wszystko, co ogranicza bezpośredni dostęp promieni słonecznych do oczu, działa na ich korzyść.
Najważniejsza zasada
Przed zbliżającym się zaćmieniem warto pamiętać o jednej rzeczy. Jak mówi prof. Jakub Kałużny, nie należy „intensywnie wpatrywać się w światło słoneczne” bez odpowiednich zabezpieczeń. Wyjątkowe zjawisko astronomiczne potrwa zaledwie chwilę, natomiast skutki nieostrożności mogą pozostać z nami na lata.
Treści z serwisu Medonet mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem a jego lekarzem. Serwis ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.