Fale upałów, susze i rekordowo niskie stany rzek coraz częściej ograniczają pracę europejskich elektrowni jądrowych. Francja, Szwajcaria, a w ostatnich tygodniach także inne państwa Europy, muszą redukować moc reaktorów, ponieważ woda wykorzystywana do chłodzenia jest zbyt ciepła albo rzekom brakuje odpowiedniego przepływu. Polska elektrownia jądrowa na Pomorzu ma zostać wyposażona w system wykorzystujący praktycznie niewyczerpane w skali elektrowni źródło wody – Bałtyk.
Problem chłodzenia elektrowni jądrowych przestaje być wyłącznie kwestią techniczną. Wraz ze wzrostem temperatur i częstszymi okresami suszy staje się jednym z czynników wpływających na dostępność mocy w europejskich systemach energetycznych. Skala problemu była szczególnie widoczna we Francji podczas suszy i upałów w 2022 r. EDF musiał ograniczać produkcję części elektrowni, ponieważ wysokie temperatury rzek ograniczały możliwość odprowadzania do nich podgrzanej wody chłodzącej. W 2022 r. francuska energetyka jądrowa wyprodukowała o 22 proc. mniej energii niż rok wcześniej. Problem nie zniknął. W czerwcu 2026 r. rekordowe temperatury doprowadziły we Francji do czasowego wyłączenia reaktorów w elektrowniach Nogent-sur-Seine i Bugey, a także do ograniczeń w innych jednostkach. Powodem były wysokie temperatury wód Sekwany i Rodanu oraz konieczność przestrzegania limitów dotyczących temperatury wody odprowadzanej do rzek.
W lipcu sytuacja ponownie wymusiła ograniczenia pracy kolejnych francuskich reaktorów – m.in. w Golfech, Bugey i Chooz. Trzy wyłączone wówczas jednostki reprezentowały łącznie 3,65 GW mocy. Podobne doświadczenia ma Szwajcaria. Elektrownia Beznau, której reaktory wykorzystują wodę z rzeki Aare, musiała ograniczać produkcję podczas fali upałów. Temperatura wody w rzece sięgała około 25°C, co ograniczało możliwość dalszego podgrzewania wody odprowadzanej z elektrowni ze względu na wymagania środowiskowe.
Problemem jest nie tylko ilość, ale także temperatura
Klasyczny system chłodzenia elektrowni wykorzystujący rzekę jest szczególnie wrażliwy na ekstremalne warunki pogodowe. W czasie suszy spada przepływ rzeki, a podczas fali upałów rośnie temperatura wody. Jednocześnie elektrownia musi przestrzegać ograniczeń dotyczących temperatury wody zwracanej do środowiska. W efekcie elektrownia może mieć techniczną możliwość produkowania energii, ale jej operator musi ograniczyć moc, aby nie doprowadzić do nadmiernego podgrzania rzeki i negatywnego wpływu na ekosystem.
To właśnie ten mechanizm obserwujemy obecnie w Europie. Reuters zwraca uwagę, że tegoroczna susza i fala upałów wpływają już na produkcję energii, w tym energii jądrowej, poprzez ograniczenie możliwości chłodzenia elektrowni wodą rzeczną.
PEJ wybiera Bałtyk
Na tym tle rozwiązanie przyjęte dla pierwszej polskiej elektrowni jądrowej w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino ma istotną przewagę. Zamiast uzależniać chłodzenie od przepływu konkretnej rzeki, projekt przewiduje wykorzystanie wody z Morza Bałtyckiego. Polskie Elektrownie Jądrowe wskazują, że rozwiązanie z otwartym systemem chłodzenia wykorzystującym wodę morską zostało wybrane jako optymalny wariant.
Co ważne, woda nie będzie pobierana bezpośrednio przy plaży. Czerpnie wody chłodzącej zostaną zlokalizowane około 5,5 km od brzegu, na głębokości około 24 metrów. Po przejściu przez układ chłodzenia skraplaczy woda zostanie odprowadzona z powrotem do Bałtyku. Punkt zrzutu znajdzie się około 4 km od brzegu, na głębokości około 20 metrów. Odprowadzenie wody nie będzie „punktowe”. Woda będzie rozpraszana na ostatnim odcinku odprowadzenia. Takie rozmieszczenie infrastruktury oznacza, że zarówno pobór, jak i zrzut wody będą odbywały się daleko od strefy plażowej i kąpielisk.
Istotne jest także rozdzielenie funkcji poszczególnych obiegów. Woda pobierana z Bałtyku będzie służyć do chłodzenia skraplaczy. Nie ma ona kontaktu z wodą obiegu reaktora. Oznacza to, że po wykorzystaniu w systemie chłodzenia wraca do morza jako podgrzana woda morska, a nie jako woda z obiegu reaktora.
Projekt systemu chłodzenia był elementem wieloletnich badań środowiskowych i analiz, które zostały wykorzystane przy procedurze środowiskowej inwestycji. PEJ podkreśla, że badania środowiskowe dla lokalizacji Lubiatowo-Kopalino obejmowały również obszar morski o powierzchni około 274 km².
Elektrownia nie „przegrzeje” Bałtyku
Jednym z najczęściej pojawiających się pytań dotyczących otwartego systemu chłodzenia jest temperatura wody powracającej do morza. Według danych PEJ temperatura wody przy samym wylocie będzie nie wyższa niż 10°C w stosunku do temperatury wody pobieranej. Dzięki zastosowaniu dyfuzorów, które rozpraszają strumień i przyspieszają jego mieszanie z wodą morską, już przy powierzchni różnica temperatur ma wynosić nie więcej niż 2°C względem otaczających wód. Nie oznacza to więc ryzyka podgrzania Bałtyku jako akwenu. Powstanie lokalna strefa cieplejszej wody w bezpośrednim otoczeniu miejsca zrzutu. Według założeń projektu będzie ona znajdowała się z dala od plaż i kąpielisk, a jej skala będzie lokalna – porównywalna z naturalnymi dobowymi zmianami temperatury wody występującymi latem.
W kontekście projektowania PEJ wykorzystanie Bałtyku można traktować jako przykład infrastruktury energetycznej projektowanej z uwzględnieniem ryzyka zmian klimatycznych. Polska nie eliminuje problemu chłodzenia elektrowni jądrowych, ale unika jednego z jego najpoważniejszych europejskich źródeł – uzależnienia od poziomu i temperatury wody w rzece.
Pierwsza polska elektrownia jądrowa ma powstać w Lubiatowie-Kopalinie i będzie składała się z trzech reaktorów AP1000 firmy Westinghouse. Wszystkie trzy reaktory mają pracować w 2038 r.