Komisja Nadzoru Finansowego poinformowała o nałożeniu wielomilionowej kary na PKO BP. Powodem było oferowanie przez bank lokat strukturyzowanych w sposób nieprawidłowy. Lokaty strukturyzowane to specyficzny rodzaj lokat, z którego nie powinny korzystać osoby nieposiadające odpowiedniej wiedzy.
17 sierpnia w godzinach popołudniowych na stronie KNF.gov.pl opublikowana została treść komunikatu dotyczącego nałożenia na PKO BP kar pieniężnych o łącznej wysokości 47,5 mln zł.
Najwyższa z kar, w wysokości 26 mln zł, została nałożona „za działanie w sposób nierzetelny, nieprofesjonalny i niezgodny z najlepiej pojętymi interesami klientów poprzez nieinformowanie klientów o istniejących konfliktach interesów związanych ze świadczeniem usług w odniesieniu do lokat strukturyzowanych na rzecz tych klientów”.
Pozostałe kary również dotyczą lokat strukturyzowanych oraz niedopełnienia należytych obowiązków związanych z ich oferowaniem, co działało na szkodę klientów PKO BP.
Z komunikatu KNF ws. kary dla PKO BP
Bank naruszył przepisy dotyczące obowiązków informacyjnych wobec klienta określonych w § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów oraz nie zidentyfikował dwóch rodzajów konfliktów interesów występujących w działalności Banku.
Pierwszy dotyczył sprzeczności między interesem Banku a obowiązkiem działania przez ten bank w sposób rzetelny, z uwzględnieniem najlepiej pojętego interesu klienta tego banku. W interesie Banku było minimalizowanie kosztów zakupu opcji stanowiącej instrument pochodny wbudowany w lokatę, który był rzeczywistym kosztem dla Banku z tytułu oferowania klientom lokat strukturyzowanych.
W trakcie opracowywania lokaty strukturyzowanej Bank stosował tzw. „współczynnik partycypacji”, który określał stosunek nominału opcji i nominału depozytów zebranych na lokatę strukturyzowaną od klientów. Podejście zakładające minimalizację kosztów zakupu opcji, poprzez przyjęcie niższego od 100% współczynnika partycypacji, było równoznaczne z pogorszeniem warunków wypłaty odsetek z lokaty strukturyzowanej dla klienta. Obniżenie kosztu zakupu opcji miało każdorazowo wpływ na kwotę marży uzyskiwaną przez Bank, według zasady: niższy koszt zakupu opcji na rynku międzybankowym, to wyższa kwota marży dla Banku, i odwrotnie: wyższa kwota przeznaczona na zakup opcji, to niższa kwota marży uzyskanej przez Bank.
Drugi konflikt interesów odnosił się do sprzeczności między interesami klientów z segmentów bankowości osobistej i prywatnej, w stosunku do klientów bankowości podstawowej, którzy otrzymywali korzystniejsze warunki lokat strukturyzowanych w zakresie wypłaty gwarantowanej (tzw. rabat) w przypadku dotknięcia bariery, jak również wyższy poziom współczynnika partycypacji.
Konflikty interesów wpływały jednocześnie na marże pobierane przez Bank, jak i na odsetki oferowane klientom. Sytuacje te nie stanowiłyby podstawy do zgłaszania zastrzeżeń, o ile konflikty interesów byłyby właściwie zarządzane. Organizacja Banku oraz regulacje wewnętrzne nie zapewniały jednak tego, że w przypadku zaistnienia konfliktu interesów nie dojdzie do naruszenia interesów klienta. Bank nie ujawnił klientom tych konfliktów interesów.
Więcej w pełnej treści komunikatu opublikowanej na stronie KNF.gov.pl.
KNF zwróciła także uwagę na to, że lokaty strukturyzowane były przez PKO BP oferowane bez uprzedniego wypełnieni ankiety badającej zgodność oferowanego produktu z potrzebami i poziomem wiedzy klientów.
– Bank jest zobowiązany do rekomendowania, oferowania, zawierania lub umożliwiania zawarcia umowy lokaty strukturyzowanej zgodnie z grupą docelową. W okresie naruszenia część klientów zawierała umowy lokaty strukturyzowanej bez uprzedniego wypełnienia ankiety badającej zgodność oferowanych lokat strukturyzowanych z ustalonymi grupami docelowymi. Bank nie zbadał więc, czy umowy lokaty strukturyzowanej były oferowane klientom których potrzebom, cechom i celom ta lokata odpowiadała. Powodowało to powstanie ryzyka nabywania lokat strukturyzowanych przez osoby, których wiedza, doświadczenie, sytuacja finansowa lub tolerancja ryzyka były niezgodne z określoną przez Bank grupą docelową – stwierdza KNF.
🟢 Zobacz też: XTB, CFD i słoń w pokoju. 3 pomysły na to, jak rozwiązać problem, którego wiele osób nie zauważa [Opinia]
Decyzja KNF nie jest prawomocna, wobec czego PKO BP przysługuje prawo do odwołania się. Z komunikatu banku wynika, że taki krok zostanie podjęty.
„Decyzja KNF dotyczy historycznych spraw związanych z lokatami strukturyzowanymi z gwarancją kapitału z lat 2021-2023. Produkty objęte postępowaniem stanowiły ok. 1 proc. wartości wszystkich produktów inwestycyjnych PKO Banku Polskiego. Kwestie, których dotyczy decyzja zostały już dostosowane do oczekiwań nadzoru. Nie zgadzamy się ze stanowiskiem KNF i skorzystamy z przysługujących nam środków prawnych” – czytamy w odpowiedzi PKO BP publikowanej przez media.
Lokaty strukturyzowane: nie dla każdego, nie dla początkujących
Lokatom strukturyzowanym poświęciliśmy jeden z poradników zamieszczonych w ABC Inwestora, w sekcji Edukacja:
Poradnik SII: Lokaty strukturyzowane: oszczędzanie i inwestowanie w jednym, z jednym dużym „ale”
Co ciekawe, przykłady opisane w poradniku pochodziły z oferty PKO BP.
Fragment poradnika SII o lokatach strukturyzowanych
Jeżeli mimo wszystkich opisanych powyżej zastrzeżeń jesteśmy przekonani, że chcemy zainwestować w lokatę strukturyzowaną, wówczas otwiera się przed nami konieczność wykonania kilku czynności. Zdani będziemy głównie na siebie, ponieważ mnogość warunków, którymi mogą charakteryzować się lokaty strukturyzowane sprawia, że nie są one uwzględniane w internetowych rankingach i porównywarkach lokat, a recenzje konkretnych produktów (na blogach czy forach finansowych) pojawiają się dosyć rzadko.
Po pierwsze: trzeba znaleźć banki oferujące lokaty strukturyzowane (nie wszystkie instytucje mają ten produkt w ofercie)
Po drugie: należy dokładnie zapoznać się z warunkami konkretnych lokat (istotnie mogą się różnić nawet produkty oferowane przez jeden bank)
Po trzecie: należy dokonać porównania między poszczególnymi wariantami lokat, pamiętając, by sprowadzić potencjalny zysk do wspólnego mianownika (przede wszystkim porównywać zysk w jednej mierze, np. w skali roku, a także oczekiwać wyższego zysku za wyższy poziom ryzyka)
Po czwarte: nie inwestuj w lokatę strukturyzowaną wszystkich swoich oszczędności ani środków, które mają stanowić Twoją finansową poduszkę bezpieczeństwa (powodem jest kosztowna możliwość wycofania środków).
Po piąte i najważniejsze: jeśli sądzisz, że (nadal) nie rozumiesz na czym polega lokata strukturyzowana, odpuść sobie inwestowanie w ten produkt. W myśl zasady „inwestuj tylko w to, co rozumiesz”
🔴 Nigdy nie podejmuj decyzji inwestycyjnych pod naciskiem sprzedawców. To twoje pieniądze i z każdą decyzją inwestycyjną powinieneś czuć się komfortowo, znając wszystkie zalety i wady danego rozwiązania.
Autor artykułu
Michał Żuławiński, redaktor SII
W latach 2012-2021 związany z redakcją Bankier.pl, w której odpowiadał za obszar Rynki. Od 2022 r. redaktor w Stowarzyszeniu Inwestorów Indywidualnych. Autor licznych artykułów i analiz dotyczących głównie rynków finansowych, gospodarki oraz działalności banków centralnych. Laureat nagrody specjalnej NBP w konkursie dla dziennikarzy ekonomicznych im. Władysława Grabskiego.