Omówienie
Kary o łącznej wysokości ponad 47,5 mln zł nałożyła na PKO BP Komisja Nadzoru Finansowego.
Bank został ukarany za lokaty strukturyzowane z lat 2021-2023, przy oferowaniu których miał nie informować klientów o konflikcie interesów, nie wypełniać ustawowych obowiązków oraz oferując nierówne warunki różnym grupom klientów.
PKO BP nie zgadza się z decyzją KNF i zapowiada podjęcie kroków przewidzianych prawem.
Duża kara od KNF dla PKO BP. Mogła być znacznie większa
Łącznie 47,5 mln zł kar nałożyła na PKO Bank Polski Komisja
Nadzoru Finansowego. Zarzuty KNF dotyczą kwestii lokat strukturyzowanych
oferowanych przez bank w latach 2021-2023.
Zgodnie z poniedziałkowym komunikatem KNF decyzję
nakładającą kary wydała 5 sierpnia. KNF podkreśliła, że maksymalny wymiar
każdej z nałożonych kar to ponad 3,8 mld zł, a decyzja nie jest prawomocna.
PKO BP podkreślił, że nie zgadza się ze stanowiskiem Komisji
i skorzysta z przysługujących mu środków prawnych.
Ukryty konflikt interesów, o którym bank miał nie wspomnieć klientom
Zarzuty KNF dotyczą oferowanych przez bank lokat strukturyzowanych. To produkt
finansowy, który łączy w sobie cechy lokaty terminowej oraz inwestycji w
instrumenty finansowe. Bank dzieli w ramach takiego produktu powierzony kapitał
na dwie części – np. w obligacje skarbowe oraz na zakup instrumentów
pochodnych, np. opcji powiązanych z wybranym aktywem bazowym – przykładowo z
akcją, indeksem giełdowym czy walutą.
Bank otrzymał 26 mln zł kary za to , że nie informował klientów o konfliktach
interesów związanych z oferowaniem lokat strukturyzowanych między 7 lutego 2022
r. a 29 marca 2023 r.
Pierwszy dotyczył sprzeczności między interesem Banku a obowiązkiem działania przez ten bank w sposób rzetelny, z uwzględnieniem najlepiej pojętego interesu klienta tego banku. W interesie Banku było minimalizowanie kosztów zakupu opcji stanowiącej instrument pochodny wbudowany w lokatę, który był rzeczywistym kosztem dla Banku z tytułu oferowania klientom lokat strukturyzowanych.
komunikat KNF
Komisja
wyjaśniła, że PKO BP w trakcie opracowywania lokaty strukturyzowanej stosował
„współczynnik partycypacji”, który określał stosunek nominału opcji i nominału
depozytów zebranych na lokatę strukturyzowaną od klientów. Zdaniem KNF
podejście, które zakładało minimalizację kosztów zakupu opcji, poprzez
przyjęcie niższego od 100 proc. współczynnika partycypacji, było równoznaczne z
pogorszeniem warunków wypłaty odsetek z lokaty strukturyzowanej dla klienta.
Obniżenie kosztu zakupu opcji miało każdorazowo mieć wpływ na kwotę marży
uzyskiwaną przez Bank, według zasady: niższy koszt zakupu opcji na rynku
międzybankowym, to wyższa kwota marży dla Banku, i odwrotnie: wyższa kwota
przeznaczona na zakup opcji, to niższa kwota marży uzyskanej przez Bank.
Drugi konflikt interesów odnosił się do sprzeczności między interesami klientów z segmentów bankowości osobistej i prywatnej w stosunku do klientów bankowości podstawowej, którzy otrzymywali korzystniejsze warunki lokat strukturyzowanych w zakresie wypłaty gwarantowanej (tzw. rabat) w przypadku dotknięcia bariery, jak również wyższy poziom współczynnika partycypacji.
komunikat KNF
Konflikty te – jak relacjonuje Komisja – wpływały
jednocześnie na marże pobierane przez Bank oraz na odsetki oferowane klientom.
KNF oceniła jednocześnie, że sytuacje te nie stanowiłyby podstawy do
zastrzeżeń, jeśli konflikty byłyby właściwie zarządzane. „Organizacja banku
oraz regulacje wewnętrzne nie zapewniały jednak tego, że w przypadku
zaistnienia konfliktu interesów nie dojdzie do naruszenia interesów klienta.
Bank nie ujawnił klientom tych konfliktów interesów” – zaznaczyła KNF.
Podkreśliła, że bank – zgodnie z obowiązującym prawem – był zobowiązany do
poinformowania o istniejących konfliktach interesów jeszcze przed zawarciem
umowy. Przepis ten ma umożliwić klientowi podjęcie świadomej decyzji co do
zawarcia umowy.
Jest to szczególnie istotne w kontekście konfliktu interesów, który jest zagrożeniem dla zyskowności produktu finansowego dla klienta. Brak wypełnienia w tym zakresie obowiązku informacyjnego był zatem działaniem niezgodnym z najlepiej pojętym interesem klientów, a także cechującym się brakiem rzetelności i profesjonalizmu.
komunikat KNFBrak odpowiednich analiz kosztów i opłat
Zastrzeżenia Komisji budziło też nieprzeprowadzenie analizy struktury kosztów i
opłat proponowanej w odniesieniu do lokat strukturyzowanych. Bank miał nie
zbadać, czy koszty lub opłaty związane z lokatą strukturyzowaną nie powodują
pogorszenia oczekiwanej rentowności lokat strukturyzowanych. KNF wyjaśniła, że
chodzi o to, czy koszty lub opłaty nie równoważą lub eliminują oczekiwanych
korzyści finansowych lub podatkowych związanych z lokatami strukturyzowanymi. W
tym przypadku PKO BP otrzymał 8 mln zł kary.
Komisja wskazała, że bank jest zobowiązany prawnie do zbadania, czy koszty
lokaty, w tym marże, nie niwelują potencjalnych zysków klientów. Ma to pozwolić
na prawidłowe oszacowanie kosztów lokaty i ich wpływu na rentowność oferowanych
produktów.
Ponadto bank – w ocenie KNF – od 7 lutego do 16 listopada 2022 r. nie stosował
rozwiązań ofertowych, które miałyby zapewnić, że lokata strukturyzowana będzie
odpowiednia dla grupy docelowej. Kara w tym przypadku wyniosła 4 mln zł.
Bank jest zobowiązany do rekomendowania, oferowania, zawierania lub umożliwiania zawarcia umowy lokaty strukturyzowanej zgodnie z grupą docelową. W okresie naruszenia część klientów zawierała umowy lokaty strukturyzowanej bez uprzedniego wypełnienia ankiety badającej zgodność oferowanych lokat strukturyzowanych z ustalonymi grupami docelowymi. Bank nie zbadał więc, czy umowy lokaty strukturyzowanej były oferowane klientom, których potrzebom, cechom i celom ta lokata odpowiadała. Powodowało to powstanie ryzyka nabywania lokat strukturyzowanych przez osoby, których wiedza, doświadczenie, sytuacja finansowa lub tolerancja ryzyka były niezgodne z określoną przez Bank grupą docelową.
komunikat KNF
W kwestii grup docelowych – jak podano – zastrzeżenia KNF
budził też brak opracowania i wdrożenia przez bank rozwiązań dotyczących
procesu opracowywania lokat, który zapewniałby, że będą one odpowiednie dla
grupy docelowej.
Wszystkie banki są zobowiązane do określenia kategorii
ryzyka właściwej dla danego produktu bankowego. Tymczasem PKO BP przypisał
oferowane lokaty strukturyzowane do grupy produktów prostych (takich jak zwykłe
lokaty). W efekcie oferował je w sposób nieodpowiadający profilowi ryzyka
potencjalnego klienta. Nieuwzględniany był też wskaźnik zysku do ryzyka takich
lokat strukturyzowanych. Kara za te niedociągnięcia wyniosła 8 mln zł.
Banki są bowiem zobowiązane do określania kategorii ryzyka właściwej
dla danego produktu, co ma zapewnić właściwy opis dla grupy docelowej oraz
dotarcie do grupy klientów gotowych na ryzyko. Konstrukcja lokat strukturyzowanych
utrudnia bowiem zrozumienie ryzyka związanego ze stopą zwrotu czy rozwiązaniem
umowy przed terminem.
Bank ukarany też za wprowadzanie w błąd
Ostatnia, a zarazem najmniejsza kara – 1,5 mln zł – dotyczy kierowania „do
klientów lub potencjalnych klientów informacji sprzedażowych nierzetelnych,
mogących budzić wątpliwości i wprowadzających w błąd”. Chodzi o ofertę
36-miesięcznej lokaty strukturyzowanej opartej na indeksie S&P500 – w
okresie od 7 do 18 lutego 2022 r., oraz 25-miesięcznej lokaty strukturyzowanej
opartej na indeksie Euro Stoxx 50 – w okresie od 16 do 30 sierpnia 2022 r.
Regulacje w zakresie materiałów udostępnianych klientom są istotne, gdyż zapewniają dostęp do precyzyjnych i wiarygodnych informacji, na podstawie których klient może podjąć świadomą decyzję o powierzeniu bankowi swoich środków.
komunikat KNFPKO BP nie zgadza się z decyzją KNF
W komunikacie przesłanym mediom PKO BP przekazał, że nie
zgadza się z decyzją KNF. Zapowiedział też, że skorzysta z przysługujących bankowi
środków prawnych. Równocześnie bank podał, że decyzja KNF dotyczy lokat z lat
2021-2023, które stanowiły około 1% wartości wszystkich produktów
inwestycyjnych banku. Dodatkowo wszystkie sprawy, których dotyczy decyzja
Komisji, zostały już dostosowane do wymogów prawa i nadzoru bankowego.
Redakcja poleca