• Opisano nowy gatunek dużego pancernika z rodzaju Glyptotherium, którego kości były przechowywane w muzeum od XIX wieku.

  • Gatunek nazwano Glyptotherium deuterophractum, żył na rozległych trawiastych terenach Ameryki Południowej od Brazylii po Wenezuelę od 60 tys. do 17 tys. lat temu.

  • Największe wymarłe pancerniki z rodziny glyptodontów osiągały rozmiary małego samochodu, znacznie przewyższając wagą współczesne gatunki.

  • Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie

Największym pancernikiem jest dzisiaj zębolita olbrzymia, która żyje w dorzeczu Amazonki i na pobliskich terenach jak Mato Grosso. Ten okazały szczerbak dorasta do 50-60 kg, a rekordowe osobniki ważyły nawet 80 kg. Mrówkożerny pancernik ma zatem rozmiary wilka, co robi duże wrażenie Wymarłe pancerniki z wczesnego i środkowego kenozoiku były jednymi z największych ssaków, jakie znamy na lądzie, a już na pewno jednymi z największych ssaków Ameryk. Obu, bo występowały na terenach od Kanady i Alaski po Argentynę i Chile.

Największe pancerniki takie jak glyptodony miały wielkość słoni.Doedicurus np. ważył półtorej tony i poza pancerzem miał jeszcze maczugę na końcu ogona, którą mógł zadawać potężne ciosy napastnikom. Sama ta maczuga ważyła 65 kg.

Paleoindianie spotykali ogromne pancerniki

Pierwsi mieszkańcy Ameryki Południowej spotykają glyptodona. Rysunek Heinricha HarderaHeinrich Harder Wikimedia Commons

Wielkie pancerniki zamieszkiwały obie Ameryki

Glyptotherium to pancernik spokrewniony z glyptodonami i należący do tej rodziny, ale jednak przedstawiciele tego rodzaju byli nieco mniejsi. Nieco w tym wypadku oznacza jednak zwierzęta o wadze żubra czy bawołu, zatem nie takie małe. Te szczerbaki (aczkolwiek uzębione) były i tak ogromnymi ssakami wielkości fiata 126p, które ufne w swój pancerz na ciele oraz uzbrojony, ruchliwy ogon, prawie nie miały wrogów.

Pierwszy gatunek tego rodzaju Glyptotherium texanum został opisany w 1903 r. na podstawie znalezisk w Teksasie w Stanach Zjednoczonych. Początkowo myślano, że to któryś z pancernych dinozaurów z mezozoiku, ale szybko okazało się, że w skale znajdują się skamieniałości znacznie późniejszych pancerników o wielkich rozmiarach, dorównujących małym samochodom jak maluch 126p czy podobne. Dzisiaj wiemy, że kilka gatunków tych późnych olbrzymów, bo żyjących od późnego pliocenu (niespełna 4 miliony lat temu) aż do 15 tys. lat temu, czyli czasów mamutów, mastodontów i ich łowców – Paleoindian. Oni musieli spotykać te pancerniki i może polować na nie, a ich pancerze wykorzystywać jako narzędzia i schronienie.

Drugi gatunek tego pancernika opisano w 1912 r. w Jalisco w Meksyku. To Glyptotherium cylindricum, które żyło później niż krewniak z Teksasu i miało nieco inny wygląd. Jego szczątki znajdowano na terenie Panamy, Gwatemali, Meksyku i południowych Stanów Zjednoczonych.

Wiele zatem wskazywało na to, że w odróżnieniu od innych glyptodonów, pancerniki z rodzaju Glyptotherium żyły jedynie w Ameryce Północnej i Środkowej. Wiemy o nich, że były niegdyś liczne i miały wyjątkowo potężne pazury, może zdatne do świetnego kopania. Pod ziemię nie schodziły, ale mogły kopać w ziemi w poszukiwaniu pokarmu – bezkręgowców i ich larw. One zapewne stanowiły gros ich diety. Mamy jednak paleontologów, którzy uważają, że pancerz tych szczerbaków był zbyt sztywny, aby pozwalać na intensywne kopanie.

Prehistoryczne ssaki Ameryki Południowej: duży roślinożerny E. laurillardi niesie na grzbiecie mniejszego ssaka, a wokół niego znajdują się pancerniki różnej wielkości, takie jak Panochthus sp., Glyptotherium sp. i P. brasiliensis, przemieszczające się...

Trawiasta równina w Brazylii epoki plejstocenu. U góry ekranu widać na niej pancernika z rodzaju GlyptotheriumJulio LacerdaWikimedia Commons

Pancerniki z rodzaju Glyptotherium mogły być jednak szerzej rozprzestrzenione niż nam się wydaje. „Journal of Mammalian Evolution” pisze o nowym gatunku nazwanym Glyptotherium deuterophractum. Ten szczerbak żył od 60 tys. do 17 tys. lat temu na obszarze Ameryki Południowej rozciągającym się od Brazylii po Wenezuelę. Co ciekawe, gatunek ten wcale nie został tam teraz wykopany czy znaleziony w skale. Od lat tkwił wśród znalezisk leżących w muzeum.

Czaszkę zwierzęcia odnalazł już w XIX wieku duński przyrodnik Peter Wilhelm Lund w słynnych jaskiniach Lagoa Santa w Brazylii. To zatem być może najstarsze szczątki pancerników tego rodzaju, ale zostały źle opisane. Okaz inny duński naukowiec Johannes Reinhardt w 1875 r. sklasyfikował go jako „Schistopleurum euphractum”.

Dopiero teraz, po półtora wieku brazylijski badacz Edison Vicente Oliveira z Universidade Federal de Pernambuco przyjrzał się jej bliżej. Zęby, kości kończyn i płytki pancerza zwane osteodermami zwierząt z Brazylii i Wenezueli zostały porównane ze znanymi gatunkami glyptodontów z Ameryki Północnej i Środkowej. Analiza wykazała, że mamy do czynienia z nowym gatunkiem nazwanym Glyptotherium deuterophractum. Mieszkał on stosunkowo późno w plejstocenie na trawiastych równinach północnej części Ameryki Południowej, na pewno w Brazylii i Wenezueli.

„Wydarzenia”: Miłość w zoo. Nosorożce Czułek i Misia spotkają się na wybieguPolsat News