Posłowie w piątek przyjęli wszystkie poprawki do nowelizacji ustawy o VAT (z 17 lipca 2026 r.) zgłoszone przez Senat. Teraz ustawa trafi do podpisu prezydenta. Ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Gdy rok temu Ministerstwo Finansów przedstawiło założenia 25 zmian w VAT, eksperci mówili, że jest to „mieszanka uproszczeń i niepokojących rozwiązań”. Gdy niedługo później resort przedstawił projekt nowelizacji, doradcy podatkowi wskazywali, że spowoduje on, że firmy będą udowadniać, że „nie są wielbłądem”. Takie miały być efekty zmiany w solidarnej odpowiedzialności i podzielonej płatności (split payment). Zapłata w modelu podzielonej płatności (split payment) miała już nie chronić nabywcy przed solidarną odpowiedzialnością za VAT sprzedawcy. Innymi słowy, nawet jeśli sprzedawca oszukał na VAT, to podatek miał płacić nabywca, stąd alarmistyczny ton wypowiedzi ekspertów.
W trakcie prac nad nowelizacją w parlamencie udało się jednak obronić split payment. Nadal zapłata tą metodą będzie chroniła podatników.
Kontrowersje budzi jednak rozszerzenie solidarnej odpowiedzialności za VAT. — To jedna z ważniejszych zmian dla rynku usług profesjonalnych w ostatnich latach — komentuje Dorota Pokrop, doradca podatkowy i partner w EY.
Tłumaczymy też, jakie uproszczenia dla podatników niesie nowelizacja.
Czytaj także w BUSINESS INSIDER
Czy podzielona płatność nadal będzie chroniła nabywców?
Przypomnijmy, że pierwotnie Ministerstwo Finansów chciało wyłączyć ochronę, jaką niesie split payment, ponieważ resort wskazywał, że mechanizm nie jest już skuteczny przy oszustwach VAT. Daje ochronę nabywcy, a sprzedawcy — oszuści wykorzystują pieniądze z konta VAT do opłacenia fikcyjnych faktur.
Dopiero Senat uznał, że zmniejszenie ochrony nabywców byłoby nadmiernym rygoryzmem. A Sejm się ostatecznie z tym zgodził.
Solidarna odpowiedzialność będzie więc nadal wyłączona w przypadku, gdy podatnik-nabywca zapłaci za towar w mechanizmie podzielonej płatności (split payment). W takim przypadku płatność jest rozdzielana i trafia na dwa konta: kwota VAT trafia na rachunek VAT, do którego podatnik ma ograniczony dostęp, a pozostała część na zwykłe konto przedsiębiorcy. Co więcej, dziś obowiązek stosowania split paymentu dotyczy tzw. towarów wrażliwych, wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, gdy kwota należności ogółem przekracza 15 000 zł.
Rozszerzenie solidarnej odpowiedzialności za VAT
Nowelizacja rozszerza jednak solidarną odpowiedzialność nabywcy za VAT m.in. na usługi doradcze, zarządcze, rachunkowo-księgowe, reklamowe czy badawcze (wskazane w nowym załączniku nr 16 do ustawy o VAT). Nabywca takich usług będzie odpowiadał za VAT sprzedawcy w dwóch przypadkach:
— gdy zakup usług z załącznika przekroczy 15 tys. zł lub
— gdy łączna wartość takich usług nabytych od jednego podmiotu w danym miesiącu bez kwoty podatku przekroczy 50 tys. zł.
Jak tłumaczy Daniel Więckowski, doradca podatkowy i partner zarządzający LTCA, choć nowelizacja niesie wiele rozwiązań korzystnych dla podatników, to niestety ten pozytywny obraz psuje m.in. wprowadzenie załącznika nr 16. Jak mówi Daniel Więckowski, pierwotnie projekt nowelizacji VAT zakładał, że odpowiedzialność za VAT od zakupu usług z załącznika nr 16 istniałaby już od przysłowiowej złotówki. Dobrze, że udało się te przepisy zmodyfikować.
W efekcie nabywca usług m.in. doradczych i zarządczych nie będzie odpowiadał solidarnie za VAT sprzedawcy, jeśli zapłaci za usługi, stosując mechanizm podzielonej płatności.
Usługi wskazane w załączniku nr 16 to:
- usługi związane z oprogramowaniem
- usługi związane z doradztwem w zakresie oprogramowania komputerowego
- usługi zarządzania stronami internetowymi (hosting)
- usługi rachunkowo-księgowe
- pozostałe usługi doradztwa związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i usługi zarządzania
- usługi doradcze w zakresie projektów architektoniczno-budowlanych
- usługi w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych
- usługi reklamowe
- usługi badania rynku i opinii publicznej
- pozostałe usługi profesjonalne, naukowe i techniczne, gdzie indziej niesklasyfikowane
- usługi związane z zatrudnieniem
- usługi związane z administracyjną obsługą biura i pozostałe usługi wspomagające prowadzenie działalności gospodarczej.
Dochowanie należytej staranności będzie jeszcze ważniejsze
Jak mówi Dorota Pokrop, zmiany zasady odpowiedzialności solidarnej są bardzo ważne dla rynku usług profesjonalnych. — Dotychczas regulacje te były kojarzone głównie z obrotem tzw. towarami wrażliwymi. Od 2027 r. obejmą również szereg usług, m.in. IT, księgowych, doradczych, reklamowych czy rekrutacyjnych. Dla przedsiębiorców oznacza to przede wszystkim wzrost znaczenia procedur weryfikacji kontrahentów — mówi Dorota Pokrop. Tłumaczy, że jeżeli organ podatkowy wykaże, że nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy przypuszczać, że sprzedawca nie odprowadzi VAT, będzie mógł pociągnąć go do odpowiedzialności za jego zaległości podatkowe.
— Nowelizacja jednocześnie doprecyzowuje przesłanki tej odpowiedzialności, wskazując m.in. na nierynkowe warunki transakcji lub ceny odbiegające od realiów gospodarczych — wskazuje Dorota Pokrop.
Jej zdaniem przedsiębiorcy nie są jednak pozbawieni narzędzi ochrony.
— Kluczowe znaczenie nadal będzie miało dochowanie należytej staranności przy wyborze kontrahenta, odpowiednie udokumentowanie biznesowych powodów zawarcia transakcji oraz stosowanie wewnętrznych procedur podatkowych i zakupowych — mówi Dorota Pokrop. Jednocześnie dodaje, że właśnie obszar należytej staranności może stać się jednym z największych wyzwań praktycznych po wejściu w życie nowych przepisów. — Ustawa posługuje się bowiem pojęciami ocennymi, takimi jak „uzasadnione podstawy do przypuszczeń”, co oznacza, że samo sprawdzenie statusu VAT może nie wystarczyć. Coraz większego znaczenia nabiorą więc dobrze udokumentowane procedury compliance (rozliczeń) — podkreśla nasza rozmówczyni.
Rola split payment wzrośnie
Daniel Więckowski dodaje, że po zmianach podatnicy będą mieli wybór: albo dochować należytej staranności, co zawsze było zmorą przedsiębiorców, albo stosować split payment, który chroni przed solidarną odpowiedzialnością za VAT.
Zdaniem eksperta nadal aktualne pozostaje też pytanie: dlaczego podatnicy mają wprowadzać szczególne zasady rozliczeń (np. dochowania należytej staranności), nabywając usługi rachunkowo-księgowe czy związane z oprogramowaniem. — To organy skarbowe dysponują obecnie niemal nieograniczonymi danymi na temat rozliczeń podatników w Polsce (i to praktycznie w czasie rzeczywistym, dzięki KSeF) — podkreśla Daniel Więckowski.
Zdaniem Doroty Pokrop, po zmianach praktyczna rola split paymentu może wzrosnąć. — Ustawa przewiduje wyłączenie odpowiedzialności solidarnej dla transakcji opłaconych z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności, z wyjątkiem szczególnych przypadków związanych z nadużyciem prawa. Oznacza to, że pozostanie on ważnym elementem ochrony nabywcy, choć nie będzie stanowił pełnej gwarancji bezpieczeństwa w sytuacjach, gdy organ wykaże uczestnictwo podatnika w nierzetelnych lub sztucznych rozliczeniach VAT — zwraca uwagę ekspertka.
Jak mówi Dorota Pokrop, najbardziej odczuwalnym skutkiem tych zmian będzie nie tylko szersze wykorzystanie mechanizmu split payment, ale przede wszystkim konieczność przeglądu procedur zakupowych i podatkowych przez przedsiębiorców nabywających usługi niematerialne. Dla wielu firm ryzyko odpowiedzialności solidarnej po raz pierwszy stanie się bowiem realnym elementem procesu zakupowego.
Co jeszcze zmieni nowelizacja VAT od 2027 r.?
Nowelizacja VAT przewiduje też wiele innych zmian, w tym:
— wprowadzenie tzw. składu VAT, który ma uprościć rozliczenia i pobór VAT dla podmiotów prowadzących działalność w obszarze międzynarodowego obrotu towarowego,
— modyfikację przepisów dotyczących wykreślania podatników z rejestru VAT. Nie będzie tu już automatyzmu (np. gdy podatnik przez pewien czas nie wykazuje sprzedaży opodatkowanej VAT)
— możliwość sprawdzenia, czy kontrahent w momencie transakcji był podatnikiem VAT. Podatnicy będą mogli też sprawdzić na tzw. białej liście (w wykazie podatników VAT), czy ich kontrahent w momencie transakcji był podatnikiem VAT czynnym, maksymalnie do pięciu lat wstecz
— likwidację obowiązku zapłaty VAT w ciągu 14 dni od wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu,
— zmiana danych adresowych nie będzie wymagała składania aktualizacji VAT-R,
— podatnik nie będzie musiał składać odrębnej informacji o dokonanym spisie z natury w przypadku likwidacji działalności (informacje te i tak są wykazywane w JPK_VAT),
— podatnik nie będzie musiał wskazywać w JPK_VAT podstawy opodatkowania w przypadku nabycia towarów i usług korzystających ze zwolnienia od podatku,
— podatnik stosujący kasę fiskalną, który przestanie z niej korzystać, będzie musiał złożyć w urzędzie skarbowym wniosek o wyrejestrowanie kasy,
— podatnik, który będzie chciał skorzystać ze zwrotu VAT w ramach systemu TAX FREE, będzie mógł dokonywać tzw. e-odprawy w terminalu TAX FREE.
Nowelizacja ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r., o ile wcześniej podpisze ją prezydent Karol Nawrocki.
Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz Business Insider Polska, dział Prawo