Między marcem 2024 r. a marcem 2025 r. Politechnika w Wiedniu (TU Wien) co tydzień prowadziła badanie cen mieszkań w internecie, posiłkując się m.in. stronami agregującymi, takimi jak Nestoria, które odzwierciedlają oferty z wielu portali z danego kraju. Roboty indeksujące przez cały rok zebrały ponad 100 mln ofert sprzedaży mieszkań. Następnie badacze przesiali te wyniki, usuwając m.in. duplikaty. Ostatecznie badanie uwzględniło 18 mln 360 tys. unikalnych i ważnych ofert sprzedaży oraz 3 mln 569 tys. unikalnych i ważnych ofert na rynku prywatnego wynajmu długoterminowego.
Każdą unikalną ofertę dopasowano do gminy i przypisano do różnych klas wielkości mieszkania: 0-30 m kw., 31-60 m kw., 61-90 m kw., 91-120 m kw. i >120 m kw. Analitycy TU Wien zrobili to, aby „odzwierciedlić nieliniową zależność między ceną a wielkością mieszkań”.
Czytaj nas częściej w Google
Następnie z baz Eurostatu na podstawie danych o PKB na mieszkańca według gmin oraz odpowiedniego dostosowania tych danych do poziomu dochodu osobistego na mieszkańca analitycy wyliczyli siłę nabywczą mieszkańców poszczególnych miejscowości w odniesieniu do cen mieszkań. Jednocześnie sprawdzono dostępność wynajmu dla osób przeciętnie zarabiających. Jak wypadła Polska? Nie wygląda to dobrze.
Dostępność zakupu mieszkań
„Biorąc pod uwagę geografię mieszkaniową, stwierdzamy, że ponad 70 proc. populacji [Europy] mieszka w regionach, w których 30-letni kredyt hipoteczny pozwala na zakup jedynie do 75 m kw., biorąc pod uwagę średni dochód” — czytamy w raporcie.
W odniesieniu do Polski analitycy podkreślają, że nasz kraj wyróżnia się wyjątkowo niską ceną i ma wyjątkowo wysoki odsetek właścicieli domów bez kredytu hipotecznego. Ale to właściwie koniec korzystnych informacji, tj. korzystnych, jeśli ktoś kupuje mieszkanie, dysponując niemieckimi czy brytyjskimi zarobkami. Źle to wygląda w przeliczeniu na polskie płace.
„W Polsce i na Węgrzech zarówno zakup, jak i wynajem mieszkania są częściowo nieosiągalne finansowo, co może świadczyć o głębszych, systemowych problemach na rynku mieszkaniowym. Z kolei w Skandynawii wynajem jest zazwyczaj bardziej przystępny cenowo niż zakup, zwłaszcza na obszarach miejskich. Wskazuje to na sprawne funkcjonowanie rynków najmu oraz — potencjalnie — […] większą dostępność mieszkań komunalnych” — oceniają analitycy w raporcie.
Nasz kraj umieścili w grupie „nieosiągalnych cenowo dla nowo przybyłych mieszkańców uzyskujących przeciętne dochody”. „Portugalia i Holandia, a także Szwajcaria, wydają się raczej nieosiągalne, podobnie Polska czy Węgry” — podaje analiza. Innymi słowy, większość imigrantów w Polsce skazanych jest na miejsca zbiorowego zamieszkania.
Zgodnie z analizą przystępność cenowa uwzględniająca kosz kredytu, dochody i ceny mieszkań pozwala w Polsce na kupno lokum nie większego niż 50 m kw. za kredyt 30-letni. To wszystko przy założeniu przeznaczania nie więcej niż jednej trzeciej średnich zarobków na raty. Tak złej sytuacji nie ma w żadnym innym z 31 badanych krajów Starego Kontynentu.

ESPON / ESPON
Przystępność cenowa sprzedaży w europejskich jednostkach samorządu terytorialnego. Przedstawia liczbę metrów kwadratowych, które można nabyć, wydając jedną trzecią średniego dochodu ekwiwalentnego na 30-letni kredyt hipoteczny w 2024 r.
Polskie wyliczenia
Poprosiliśmy o komentarz ekspertów. Marcin Drogomirecki, ekspert rynku nieruchomości z Morizon-Gratka, podał nam swoje wyliczenia.
— Relacja wysokości miesięcznej raty kredytu hipotecznego zaciągniętego na 30 lat na zakup małego (25 m kw.) mieszkania w jednym z dziesięciu największych miast w Polsce do wysokości przeciętnego wynagrodzenia netto (6800 zł) jest mocno zróżnicowana — waha się od niespełna 20 proc. w Łodzi, Szczecinie i Katowicach, do ponad 33 proc. w Gdańsku, Krakowie i Warszawie (36,8 proc.) — wylicza.
Innymi słowy, w Gdańsku, Krakowie i Warszawie kupno mieszkania o powierzchni 25 m kw. pochłania w racie 30-letniego kredytu ponad jedną trzecią dochodu. To dane właściwie zgodne z obliczeniami TU Wien. Jednak Łódź, Szczecin, Katowice, Lublin i Bydgoszcz odznaczają się na plus i na ratę poszłaby jedna piąta dochodu. Pomiędzy tymi liczbami jest jednak różnica w aktualności danych — te Morizon-Gratki pochodzą z sierpnia br., a badania TU Wien z 2024/25. A sytuacja w tym czasie się zmieniła na korzyść kupującego.
— Najnowsze dane Grupy Morizon-Gratka nt. cen mieszkań w Polsce w połączeniu z danymi demograficznymi i obserwowanym ograniczeniem popytu na małe mieszkania dają podstawę, by sądzić, że w najbliższych latach przystępność cenowa lokali o mniejszych metrażach będzie w Polsce rosnąć, czyli relacja ich średnich cen do przeciętnych zarobków będzie się poprawiać — mówi Marcin Drogomirecki.
To wymagałoby jednak przynajmniej wolniejszego wzrostu cen mieszkań niż tempa wzrostu przeciętnych wynagrodzeń. A najlepiej zatrzymania wzrostów cen mieszkań.
— Trzeba jednak pamiętać, że w naszym kraju wciąż postępuje migracja młodych ze wsi i małych miejscowości do dużych miast. Z tego względu małe lokale w największych ośrodkach, dających szanse zdobycia wykształcenia i znalezienia atrakcyjnej pracy, cały czas będą celem zakupowym tysięcy klientów — zaznacza.
— Dodatkowo popyt na nie będą wzmagać klienci inwestycyjni oraz osiedlający się u nas na stałe migranci. O ile zatem w mniejszych miastach stosunek cen mniejszych mieszkań do średnich wynagrodzeń będzie się poprawiał szybciej, o tyle w tych największych proces ten będzie postępował zdecydowanie wolniej — ocenia ekspert.
Na jeszcze jeden aspekt wspomnianych badań wskazuje Marek Wielgo, ekspert portalu Rynekpierwotny.pl.
— Zarówno dochody gospodarstw domowych, jak i ceny mieszkań są bardzo zróżnicowane. W największych miastach nie funkcjonuje więc jeden rynek mieszkaniowy, lecz kilka segmentów adresowanych do różnych grup nabywców. W Warszawie można znaleźć mieszkania kosztujące niespełna 9,5 tys. zł za metr kwadratowy, ale także takie, których cena przekracza 53 tys. zł za metr. W Krakowie ceny mieszkań mieszczą się w przedziale od 8,8 tys. do 37,6 tys. zł za metr kwadratowy, we Wrocławiu od 8,4 tys. do 45,4 tys. zł, a w Trójmieście od 8,1 tys. do 36,6 tys. zł. Nawet w relatywnie tańszej Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii rozpiętość wynosi od 6,9 tys. do 25,6 tys. zł za metr kwadratowy. Tak duże różnice sprawiają, że średnia cena oraz wskaźniki dostępności coraz słabiej opisują rzeczywistość — podaje Marek Wielgo Business Insiderowi.
— W efekcie osoba analizująca statystyczną dostępność mieszkań może dojść do innych wniosków niż ktoś, kto realnie poszukuje lokalu. Inna jest sytuacja osoby szukającej mieszkania w centrum Warszawy czy Krakowa, a inna kogoś, kto akceptuje lokalizację na obrzeżach miasta lub w gminie sąsiadującej z metropolią. Dla części nabywców problemem nie jest więc całkowity brak możliwości zakupu mieszkania, lecz to, że nie stać ich na lokal o oczekiwanym metrażu i w preferowanej lokalizacji. W praktyce ich wybór może obejmować także tańsze dzielnice, obrzeża metropolii czy miejscowości dobrze z nią skomunikowane — podkreśla.
Jak dodaje, problem dostępności mieszkań i problem niedoboru mieszkań nie są tym samym. W wielu krajach Europy podaż jest faktycznie za mała, ale nie w Polsce.
— Polska należy do unijnych liderów budownictwa mieszkaniowego pod względem liczby mieszkań oddawanych do użytkowania i rozpoczynanych budów w przeliczeniu na liczbę mieszkańców — mówi ekspert portalu Rynekpierwotny.pl.
Kupno kawalerki (do 25 m kw.)
Wracając do raportu przygotowanego przez naukowców TU Wien, jeśli chodzi o najmniejsze mieszkania, czyli te do 25 m kw., czytamy, że „tego typu nieruchomości są stosunkowo rzadkie w większości krajów europejskich, lecz częściej spotykane w Szwecji, Finlandii, Bułgarii, Polsce i we Włoszech. W znacznej części Skandynawii i Europy Południowej lokale te — mimo wyższej ceny za metr kwadratowy — pozostają relatywnie przystępne cenowo dzięki niewielkiemu metrażowi. Ich zakup zazwyczaj wiąże się z koniecznością spłaty kredytu hipotecznego w okresie krótszym niż 20 lat” — podaje raport.
Polska stanowi tu jednak negatywny wyjątek. „Mimo stosunkowo niskiej ceny za metr kwadratowy w niektórych regionach, na dostępność mieszkań negatywnie wpływają niskie dochody, przez co okres spłaty kredytu na kawalerkę często przekracza 30 lat” — alarmują analitycy.

ESPON / ESPON
Dostępność kupna kawalerek 25 m kw. za jedną trzecią średniej pensji — lata kredytu konieczne do spłaty
„Sytuację pogarsza dodatkowo wysokie oprocentowanie kredytów hipotecznych w Polsce” — dodają. Trudno się z tym nie zgodzić, patrząc na rekordowe zyski, jakie banki realizują na odsetkach. Oprocentowanie kredytów mieszkaniowych jest za wysokie w porównaniu do niemal zerowego oprocentowania depozytów. Skupienie w rękach państwa ponad połowy systemu bankowego, zamiast poprawić sytuację, tylko zmniejszyło konkurencję, a to pogarsza sytuację klienta, poprawiając zarazem wyniki banków.
Podkreślono, że Polska ma jeden z najwyższych wskaźników gospodarstw domowych posiadających nieruchomość na własność, bez obciążenia kredytem hipotecznym. Wniosek z obu informacji (niska dostępność mieszkania względem dochodu i wysoki udział mieszkań nieobciążonych kredytem) dla analityków jest taki, że problem dotyczy przede wszystkim osób młodych oraz tych, które planują zmianę miejsca zamieszkania. Jak mówi nam Marcin Drogomirecki z Morizon-Gratka dotyczyłoby to też osób, które przeprowadzają się ze wsi lub mniejszych miejscowości do większych miast.
„Podobne trudności z dostępnością mieszkań obserwuje się w nadmorskich regionach turystycznych Hiszpanii i Portugalii, gdzie wysoki popyt winduje ceny bardzo małych lokali” — zaznaczają analitycy.
Kupno mieszkania 45 m kw.
Dużo popularniejsze w całej UE są oferty sprzedaży lokali mieszkalnych o powierzchni około 45 m kw. — zazwyczaj jednosypialniowych. „Największe trudności z dostępnością cenową występują w Europie Wschodniej, zwłaszcza w Polsce, na Słowacji, Węgrzech i w Rumunii. Na znacznych obszarach tych państw sytuacja jest najtrudniejsza (okres spłaty przekracza 30 lat)” — czytamy.

ESPON / ESPON
Dostępność mieszkań 45 m kw. — lata kredytu potrzebne do spłaty rat równych 1/3 przeciętnego dochodu osobistego
W Europie Zachodniej obraz sytuacji jest bardziej zróżnicowany. „W ośrodkach miejskich, takich jak Paryż, Amsterdam, Monachium czy Wiedeń, dostępność cenowa jest ograniczona, podczas gdy otaczające je tereny wiejskie oferują bardziej przystępne warunki. Wyzwania związane z kosztami mieszkań występują również w popularnych regionach turystycznych — na Lazurowym Wybrzeżu, wybrzeżach Hiszpanii i Portugalii oraz na chorwackim wybrzeżu Adriatyku — przy czym problemy te często koncentrują się w dużych miastach, mimo że kraje te jako całość charakteryzują się bardziej przystępnymi cenami” — piszą analitycy.
Kupno mieszkania 75 m kw.
Mieszkanie o powierzchni 75 m kw. stanowi najpowszechniejszy typ mieszkania na kontynencie — odpowiednie dla gospodarstw domowych liczących co najmniej dwie osoby — wskazują analitycy. Przyjęto jednak do obliczeń dochód jednej osoby, co zapewnia jednolity wskaźnik umożliwiający porównania między poszczególnymi regionami.
W niemal wszystkich dużych miastach i regionach nadmorskich Europy zakup takiego mieszkania przy dochodzie jednej osoby wymagałby ponad 30 lat spłaty kredytu (bez wkładu własnego).
Większa dostępność mieszkań jest na obszarach wiejskich w takich krajach jak Irlandia, Finlandia, państwa bałtyckie, Bułgaria czy południowe Włochy — okres spłaty często wynosi tam poniżej 20 lat.

ESPON / ESPON
Dostępność mieszkań 75 m kw. – lata kredytu potrzebne, żeby rata nie przekroczyła 1/3 dochodu
Wiemy już mniej więcej, jak wygląda dostępność kupna mieszkania. A jak to jest z jego wynajęciem?
Wynajem mieszkania do 25 m kw.
Kawalerki (lokale mieszkalne o powierzchni około 25 m kw.) to segment niszowy, lecz kluczowy dla młodych osób oraz gospodarstw domowych jednoosobowych. W krajach skandynawskich i bałtyckich, a także na znacznych obszarach Francji, Niemiec i Włoch, wynajem kawalerki pochłania zazwyczaj mniej niż jedną trzecią przeciętnego lokalnego dochodu, co czyni to rozwiązanie dostępnym dla wielu osób.
Sytuacja wygląda jednak gorzej w niektórych częściach Europy Środkowo-Wschodniej, w tym w dużych miastach Polski i Słowacji, gdzie na ten cel trzeba przeznaczyć od jednej trzeciej do aż dwóch trzecich dochodu.

ESPON / ESPON
Wynajem mieszkania do 25 m kw. – procent dochodu jednej osoby konieczny do sfinansowania wynajmu
„Warto zauważyć, że w wybranych ośrodkach miejskich — zwłaszcza na Węgrzech i w Rumunii — sam koszt wynajmu kawalerki przekracza dwie trzecie przeciętnego lokalnego dochodu, co może stanowić dla najemców znaczne obciążenie finansowe” — wskazuje raport.
Wynajem mieszkania 45 m kw.
Lokale mieszkalne o powierzchni 45 m kw. są już bardziej powszechne w Europie niż kawalerki. Problem dostępności cenowej staje się tu jednak bardziej dotkliwy.
Na znacznych obszarach Portugalii i południowej Hiszpanii czynsze za lokale o powierzchni 45 m kw. pochłaniają od jednej trzeciej do dwóch trzecich lokalnych dochodów. Występują tam również czarne strefy, gdzie koszty przekraczają dwie trzecie dochodu.
Podobne tendencje obserwuje się w Irlandii (zwłaszcza w okolicach Dublina) oraz w głównych ośrodkach miejskich Niemiec, Austrii i Europy Środkowo-Wschodniej.
W Polsce, na Węgrzech i w części Rumunii powszechnie występują wysokie wskaźniki relacji czynszu do dochodu, co wynika nie tylko z wysokich kosztów mieszkaniowych, ale także z niższych zarobków w tych regionach.

ESPON / ESPON
Dostępność wynajmu 45 m kw. – miesięczny koszt wynajmu jako procent przeciętnego wynagrodzenia na danym terenie
Z drugiej strony, na większości terytorium Francji, Włoch (poza miastami), krajów bałtyckich i Skandynawii czynsze za mieszkania o powierzchni 45 m kw. nadal kształtują się poniżej poziomu jednej trzeciej dochodu, choć dostępność cenowa jest tu niższa niż w przypadku kawalerek.
Wynajem mieszkania 75 m kw. W Polsce jak na Lazurowym Wybrzeżu
Wynajem mieszkań o powierzchni 75 m kw. w niemal wszystkich dużych miastach oraz wielu nadmorskich regionach turystycznych dla osób utrzymujących się z jednej pensji jest wydatkiem zdecydowanie zbyt wysokim.
„W Europie Środkowo-Wschodniej (zwłaszcza w Polsce, na Węgrzech i w Rumunii) występują rozległe, zwarte obszary, na których czynsze przekraczają dwie trzecie lokalnych dochodów. Podobnie sytuacja wygląda w Portugalii, południowej Hiszpanii i na Lazurowym Wybrzeżu, co ilustruje, jak popyt generowany przez turystykę oraz posiadanie drugich domów wpłynął na wzrost kosztów wynajmu” — czytamy w analizie.

ESPON / ESPON
Dostępność wynajmu 75 m kw. mieszkania — procent średniej pensji w regionie, którą trzeba by finansować miesiąc wynajmu
Nawet w stosunkowo zamożnych regionach Irlandii i części Szwecji zaczynają być widoczne problemy z przystępnością cenową mieszkań tej wielkości. Sytuacja wygląda korzystniej głównie na obszarach wiejskich lub peryferyjnych we Włoszech, krajach bałtyckich, Francji oraz w niektórych częściach Skandynawii, gdzie koszt wynajmu mieszkania o powierzchni 75 m kw. mieści się w granicach jednej trzeciej dochodu.