Ostrzeżenia TOPR nie są wysyłane bez przyczyny. Turyści powinni być świadomi zagrożenia. Przy zbyt dużym ryzyku lawinowym pomoc może nie dotrzeć na czas.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Niespełna ćwierć wieku temu w Tatrach doszło do wydarzeń, które wstrząsnęły całą Polską. Akcję ratunkową śledziły miliony osób poruszonych skalą rozrywającego się dramatu, którego można było uniknąć.

Logo

Czytaj nas częściej w Google

Dodaj w GoogleTragiczny dzień w polskich Tatrach. „Odradzałem mu to, co zamierzał”

Był wtorek 28 stycznia 2003 r. Pierwszy dzień ferii zimowych. Grupa trzynastu uczniów i opiekunów z I Liceum Ogólnokształcącego im. Leona Kruczkowskiego w Tychach wyruszyła o świcie ze schroniska nad Morskim Okiem w kierunku Rysów. Dzień wcześniej pierwsza część grupy zdobyła szczyt bez problemów. Nauczyciel geografii Mirosław Sz., który prowadził wyprawę, nie miał powodów do obaw. To był błąd.

W nocy warunki pogodowe znacząco się zmieniły. Nastąpiło ocieplenie, spadł świeży śnieg. Obowiązywał drugi stopień zagrożenia lawinowego. Ratownik TOPR Włodzimierz Cywiński, który kończył dyżur w schronisku, rozmawiał z opiekunem grupy i stanowczo odradzał wyjście.

— Nie widziałem dzieciaków, ale rozmawiałem z ich opiekunem. Odradzałem mu to, co zamierzał, po czym zszedłem z dyżuru — wspominał później w rozmowie z Onetem słynny taternik.

Nauczyciel zignorował ostrzeżenie. Wziął pod uwagę, że dzień wcześniej wszystko poszło dobrze. Około godziny 11, gdy uczestnicy wycieczki znajdowali się wysoko na szlaku, ze zbocza Rysów ruszyła potężna lawina.

Masy śniegu porwały dziewięcioro uczestników wyprawy. Czoło lawiny uderzyło w Czarny Staw z taką siłą, że przebiło lód gruby na 70 centymetrów. Większość ofiar została dosłownie wtłoczona pod lód jeziora.

Ciała kolejnych ofiar wydobywano wraz z roztapianiem się śniegu — ostatnie dopiero 17 czerwca. Zginęło sześcioro licealistów, 22-letni brat jednego z nich oraz jeden opiekun — łącznie osiem osób. Jeden z ocalałych uczniów, który odniósł ciężkie obrażenia, zmarł w szpitalu dwa i pół miesiąca po tragedii.

Nauczyciel Mirosław Sz. w 2006 r. usłyszał wyrok. Został skazany na dwa lata pozbawienia wolności w zawieszeniu na cztery lata.

Według biegłych lawina została wywołana szeregiem czynników naturalnych, ale z „możliwością ingerencji człowieka”.

Najbardziej niebezpieczne miejsce polskich Tatr

Tragedia z 2003 r. wydarzyła się w rejonie, który ratownicy TOPR od lat wskazują jako szczególnie niebezpieczny. Okolice Morskiego Oka i droga na Rysy zimą należą do obszarów o najwyższym ryzyku lawinowym w polskiej części Tatr.

Lawiny w Tatrach schodzą najczęściej na stokach o nachyleniu 30–45 stopni. Wiele popularnych szlaków prowadzi właśnie przez takie zbocza. Żleby, kotły i depresje terenu są naturalnym korytarzem dla mas śniegu. Wiatr nawiewający śnieg na stoki cieniste tworzy niestabilne dechy lawinowe, które mogą ruszyć nawet pod wpływem minimalnego nacisku.

W polskich Tatrach najczęściej ogłaszany jest pierwszy i drugi stopień zagrożenia lawinowego. Trzeci pojawia się rzadziej, czwarty bardzo sporadycznie. Piąty, oznaczający ekstremalne zagrożenie, w polskiej części Tatr praktycznie nie jest ogłaszany.

Drugi stopień jest przez wielu turystów traktowany jako „bezpieczny”. Tak nie jest. Lawina pod Rysami zeszła przy drugim stopniu zagrożenia. Komunikaty TOPR wielokrotnie podkreślają, że nawet przy umiarkowanym zagrożeniu warunki lokalne mogą być dramatycznie gorsze niż sugeruje ogólna ocena. Silny wiatr, świeży opad śniegu lub gwałtowne ocieplenie mogą w ciągu kilku godzin zmienić pozornie bezpieczny stok w pułapkę.

Analiza wypadków śmiertelnych w Tatrach prowadzona przez TOPR wskazuje na kilka szczególnie niebezpiecznych okresów. Do 20 śmiertelnych wypadków lawinowych doszło między 20 a 31 grudnia, czyli w czasie, gdy w Tatrach przebywa wyjątkowo dużo turystów korzystających ze świąteczno-noworocznego wypoczynku. Styczeń i luty to kolejne miesiące podwyższonego ryzyka. Sezon zimowy jest w pełni, często występują w tym okresie duże opady śniegu, tworząc niestabilną pokrywę.

Niebezpiecznie jest również w marcu i kwietniu. Ocieplenie powoduje, że śnieg staje się ciężki i mokry. Lawiny mokre schodzą wolniej niż suche, ale mają ogromną siłę niszczącą i grzebią ofiary pod zwartą masą, przez którą niemal niemożliwe jest wydostanie się własnymi siłami. Jednocześnie wiosenne słońce i pozornie lepsza pogoda zachęcają turystów do wyjść w teren, który wciąż jest niebezpieczny.

Ratownicy od lat zwracają uwagę na jeszcze jeden czynnik. Pierwszy piękny dzień po opadzie śniegu jest szczególnie niebezpieczny. Nowa pokrywa śnieżna jest niestabilna i słabo związana ze starą warstwą. Wejście na stok może wywołać lawinę.

Najczęstsza przyczyna śmierci pod lawiną to uduszenie. Człowiek zasypany śniegiem ma ograniczoną ilość powietrza. Szacuje się, że bez pomocy z zewnątrz szanse na przeżycie gwałtownie maleją już po 15 minutach. Po 45 minutach statystyki są dramatyczne. Każda minuta ma znaczenie. TOPR apeluje, żeby w terenie lawinowym zawsze poruszać się w grupie i mieć przy sobie detektor, sondę i łopatę.

Warto przypomnieć, że największa w historii katastrofa lawinowa na ziemiach polskich nie wydarzyła się w Tatrach. 20 marca 1968 r. w Białym Jarze pod Śnieżką w Karkonoszach lawina zasypała grupę turystów. Zginęło 19 osób, w tym obywatele Czechosłowacji, NRD i ZSRR.

To miejsce do dziś pozostaje jednym z najgroźniejszych poza Tatrami. Wiele szlaków w Karkonoszach jest zamykanych zimą właśnie ze względu na ryzyko lawin, mimo to turyści często wchodzą w zamknięte strefy.

Turyści ignorują komunikaty TOPR

TOPR publikuje komunikaty lawinowe regularnie przez cały sezon zimowy na stronie lawiny.topr.pl. Każdy komunikat zawiera stopień zagrożenia, opis warunków, wskazanie najbardziej niebezpiecznych wystaw i wysokości. System jest darmowy, dostępny przez internet i telefon.

Niestety wielu turystów ignoruje informacje, które mogą decydować o ich życiu i śmierci. Często w mediach pojawiają się informacje o osobach, które wchodziły na tatrzańskie szczyty w nieodpowiednim obuwiu bądź o tych, które nie były w stanie samodzielnie zejść i oczekiwały pomocy.

Ratownicy TOPR w czasie interwencji najczęściej słyszą od turystów, że ci nie wiedzieli o zagrożeniu, nie sprawdzili, jakie jest ryzyko, bądź którym wydawało się, że „będzie dobrze. Od 1909 r. ponad 100 osób zapłaciło za takie myślenie najwyższą cenę.