- Masz ciekawy temat dla Medonetu, chcesz podzielić się swoją historią? Napisz do nas: redakcja@medonet.pl
Przyjmij kardiologa do znajomych
Zwykle zaczynało się od zaproszenia do znajomych na Facebooku. W 2014 r. Abbie Draper, finalistka konkursu Miss Scotland, otrzymała wiadomość od mężczyzny przedstawiającego się jako dr David Graham. Twierdził, że jest lekarzem i opiekował się jej chorym dziadkiem. Jego profil wyglądał wiarygodnie. Miał zdjęcia, znajomych komentujących jego poczynania w sieci i bogatą historię internetowej aktywności.
Czytaj nas częściej w Google
W podobnym czasie wiadomość otrzymała także Samantha, pracownica sklepu z Glasgow. „David” zaczepił ją w sieci i pochwalił jej piękny uśmiech. Zaczęli korespondować.
Obie kobiety wspominają, że początkowo nic nie wzbudzało ich podejrzeń. Kardiolog wydawał się uprzejmy, zaangażowany i żywo nimi zainteresowany. Rozmowy trwały miesiącami. Toczyły się według idealnego scenariusza.
— On wiedział dokładnie, co powiedzieć — wspomina jedna z bohaterek poświeconego „Davidowi” dokumentu BBC.
Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideoUwodził nawet głosem
Internetowe relacje stopniowo stawały się coraz bardziej intensywne. „David” wysyłał nowym przyjaciółkom kwiaty, drobne upominki i wiadomości pełne troski. Na pisaninie się nie kończyło — po pewnym czasie dzwonił do kobiet i czarował je nie tylko długimi rozmowami, ale i niskim, ciepłym głosem. Jak ustalono później, wygenerowanym przez aplikację zmieniającą barwę głosu.
Jednocześnie pojawiał się problem. Zawsze ten sam. Mimo wielu planów spotkań twarzą w twarz za każdym razem coś stawało na przeszkodzie. Nagły dyżur w szpitalu, rodzinny kryzys albo pilny wyjazd. Cóż, zdarza się.
Coś się nie zgadzało
Pierwsze poważne wątpliwości pojawiły się, gdy Abbie została zaproszona przez „Davida” do udziału w charytatywnym balu organizowanym rzekomo przez środowisko medyczne. Wtedy, być może czując się już bardzo pewnie, oszust wpadł we własne sidła.
Kiedy Abbie próbowała poznać szczegóły wydarzenia, okazało się, że nikt o takim balu nie słyszał. I to był moment przełomowy. Zaczęła łączyć kropki, szukać go w sieci. Zresztą, nie tylko ona — podobne prywatne „śledztwa” równolegle prowadziły też inne oszukane kobiety.
Ofiary stworzyły nawet grupę na Facebooku, skupiającą osoby mające kontakt z doktorem Davidem Grahamem. Uczestniczki zaczęły porównywać wiadomości, zdjęcia i historie. Szybko odkryły, że wiele profili komentujących posty „Davida” również jest fałszywych.
— To była cała sieć kont mająca nas przekonać, że ten człowiek naprawdę istnieje — wspomina Abbie.
Kobiety godzinami analizowały internetowe tropy. Sprawdzały fotografie, kontakty i aktywność w mediach społecznościowych. Okazało się, że niektóre zdjęcia zostały skradzione z Instagrama. I to nie policja jako pierwsza zdemaskowała oszustkę — dokonały tego same ofiary.
W toku własnego dochodzenia kobiety ustaliły, że za profilem lekarza stoi Adele Rennie, pielęgniarka pracująca w szpitalu Crosshouse Hospital w szkockim Kilmarnock.
Dla Abbie odkrycie było szczególnie wstrząsające. Rennie nie była anonimową osobą z internetu — rzeczywiście pracowała na oddziale, na którym leczony był jej dziadek. Ofiarę przeraziło, że za wszystkim stała pielęgniarka, osoba wykonująca zawód zaufania publicznego, mająca do czynienia z jej chorym krewnym.
— Nie mogłam uwierzyć, że osoba mająca kontakt z moją rodziną przez cały czas prowadziła podwójne życie — mówi w filmie dokumentalnym.
Moment prawdy
Jeszcze bardziej filmowy przebieg miało odkrycie dokonane przez Samanthę. Ta postanowiła sprawdzić, czy „David” rzeczywiście pracuje w szpitalu. Gdy obserwowała miejsce, w którym, według jej ustaleń, miał się pojawić, zobaczyła znajomy samochód. Nie wysiadł z niego jednak przystojny lekarz, a za kierownicą siedziała kobieta.
Ta sama, która wcześniej przedstawiła się jej jako florystka dostarczająca kwiaty od „Davida”.
— Wszystkie byłyśmy w szoku. Wydawało się to niemożliwe — wspomina Samantha.
Setki kłamstw i wiele ofiar
Śledztwo wykazało, że Adele Rennie przez lata tworzyła różne fikcyjne tożsamości. Posługiwała się męskimi profilami, wykorzystywała fałszywe fotografie, preparowane dokumenty i wymyślone historie zawodowe. Zazwyczaj podawała się za lekarzy, prawników czy farmaceutów. To jednak kardiolog David Graham był jej numerem popisowym.
Z ustaleń sądu wynikało również, że potrafiła gromadzić szczegółowe informacje o swoich ofiarach, śledzić ich aktywność i manipulować nimi emocjonalnie. Niektóre z nich wysyłały jej intymne zdjęcia, przekonane, że flirtują z mężczyzną. Inne żyły przez wiele miesięcy lub lat w przekonaniu, że pozostają w autentycznej relacji romantycznej, a spotkanie w tzw. realu to tylko kwestia czasu.
Eksperci zwracają uwagę, że skutki takich działań bywają porównywalne z konsekwencjami przemocy psychicznej. Ofiary tracą poczucie bezpieczeństwa, a także zaufanie do innych ludzi.
Czym jest catfishing?
Zjawisko catfishingu to tworzenie fałszywej tożsamości online w celu manipulowania ofiarą. Fikcyjne profile tworzone są zwykle z wykorzystaniem kradzionych zdjęć (a nawet całych tożsamości realnie istniejących osób) lub, coraz częściej, grafik wygenerowanych przez AI.
Oszuści próbuję zdobyć zaufanie ofiary w określonym celu, np. wyłudzenia, ośmieszenia, zemsty lub wyciągnięcia od niej interesujących ich informacji. Czasami cała mistyfikacja jest „tylko dla zabawy”.
Cechy catfishingu:
- profil wygląda zbyt idealnie, trafia „w potrzeby” rozmówcy
- catfisher unika rozmów wideo (lub telefonicznych) czy spotkań
- może prosić o pieniądze lub podanie danych wrażliwych
- szybko deklaruje uczucia, a znajomość rozwija się bardzo dynamicznie
Trzeci wyrok
Działania, jakie prowadziła Rennie, śledczy określili później jako stalking. Mimo kolejnych wyroków, jako recydywistka wracała do podobnych przestępstw.
Pierwszy wyrok wobec Rennie zapadł w 2017 r. Została skazana na 22 miesiące więzienia za stalking i internetowe nękanie kobiet, wobec których podawała się za lekarza.
Po wyjściu na wolność szybko wróciła jednak do starego zwyczaju.
W 2019 r. ponownie trafiła do więzienia po tym, jak podszywała się pod bogatego prawnika korzystając z aplikacji randkowej Tinder.
Nie uczyła się na błędach — kolejna sprawa dotyczyła wydarzeń z 2023 r. Rennie stworzyła profil rzekomego farmaceuty, nawiązała kontakt z kobietą poznaną na Tinderze, wysyłała jej prezenty, wykonywała telefony przy użyciu aplikacji zmieniającej głos oraz zdobywała informacje o jej życiu prywatnym. Wtedy jednak stanowczo przeholowała — według prokuratury działania sprawczyni wywołały u ofiary poczucie strachu i przekonanie, że jest obserwowana.
W 2024 r. sąd skazał pielęgniarkę na 28 miesięcy pozbawienia wolności. Był to już trzeci wyrok za bardzo podobne przestępstwa.
Nie kradną, ale za to kłamią
Jak podkreślają eksperci, sprawa Adele Rennie pokazuje, jak skomplikowane są współczesne przypadki tzw. catfishingu, czyli tworzenia fałszywych tożsamości w sieci.
W wielu sytuacjach nie dochodzi do wyłudzenia pieniędzy, co sprawia, że organy ścigania mają ograniczone możliwości działania na wczesnym etapie sprawy. Jednocześnie skutki psychologiczne dla ofiar mogą być ogromne.
Kobiety występujące w dokumencie BBC podkreślają, że przez wiele miesięcy same prowadziły dochodzenie, ryzykując własne bezpieczeństwo.
— To pochłonęło całe moje życie. Nie spałam po nocach, sprawdzałam każdy ślad i każdy trop — wspomina Abbie.
***
Kulisy sprawy przedstawia dokument BBC „The Beauty Queen and the Catfish”, w którym po raz pierwszy publicznie wystąpiły kobiety oszukiwane przez lata przez fikcyjnego doktora Davida Grahama.
W dokumencie głos zabierają także bliscy Adele Rennie. Jej matka oraz siostra przyznają, że były zdruzgotane, gdy prawda wyszła na jaw. Według ich relacji Adele była osobą pogodną i lubianą, dlatego wiadomość o kolejnych oszustwach i wyrokach była dla rodziny ogromnym szokiem.
Sama Rennie przeprosiła swoje ofiary w oświadczeniu przekazanym z więzienia. Twierdziła, że korzystała już z pomocy specjalistów .
Treści z serwisu Medonet mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem a jego lekarzem. Serwis ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.