– Granice władztwa planistycznego gmin przy tworzeniu planów ogólnych zostały w wielu przypadkach przekroczone i noszą znamiona urzędniczej samowoli – twierdzą właściciele działek, których po 1 września br. nowe przepisy pozbawiły możliwości budowy domu na ich własnych gruntach. W mediach społecznościowych krąży już „Obywatelski poradnik – jak skutecznie zaskarżyć plan ogólny gminy”.

  • W przyjętych już planach ogólnych gmin część działek znalazła się w strefach otwartych (SO), czyli obszarach wykluczonych z sytuowania na nich nowej zabudowy.
  • To sprawia, że pechowi właściciele działek rozpoczęli już prawną batalię o umożliwienie im stawiania domów na własnych gruntach. Jednak sądowa lub administracyjna droga wiodąca do tego celu może okazać się bardzo długa.
  • – Przybywa skarg na plany ogólne. Można się spodziewać, że wraz z uchwalaniem kolejnych planów będzie ich coraz więcej – przyznaje Sebastian Witek, naczelnik Wydziału Architektury w Urzędzie Miasta Rybnika.
  • Jak jednak zauważa w rozmowie z Portalem Samorządowym prawnik Piotr Jarzyński, samo unieważnienie przez wojewodę uchwały o planie ogólnym nie musi oznaczać, że między innymi właścicielom działek uda się odzyskać tereny pod zabudowę mieszkalną.
  • Ale pechowi posiadacze gruntów nie składają broni. Tworzą swoje grupy w mediach społecznościowych. Na jednej z nich właśnie zamieścili „Obywatelski poradnik – jak skutecznie zaskarżyć plan ogólny gminy”.


Rząd chce uwolnić grunty w centrach miast. Nowy typ własności ma zmienić rynek nieruchomości


Część gruntów już została wykluczona z możliwości zabudowy

Przypomnijmy, że plany ogólne zastąpiły od 1 września br. dotychczasowe studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin. Ustalenia planu ogólnego są wiążące przy sporządzaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (MPZP) i decyzji o warunkach zabudowy (WZ), zwanych potocznie wuzetkami.

Ustawowy termin uchwalenia planów ogólnych minął 31 sierpnia 2026 r. Według danych Geoportalu Krajowego z 8 września 2026 r. plan ogólny uchwaliło 1156 z 2479 gmin. Uchwały trafiają następnie do wojewody, który ocenia ich zgodność z prawem.

Uchwalone przez gminy plany ogólne zawierają między innymi:

  • strefy planistyczne z oznaczeniem oraz opisem ich profilu;
  • parametry zabudowy: intensywność, wysokość, udział powierzchni zabudowy i powierzchni biologicznie czynnej;
  • informację, czy działka leży w obszarze uzupełnienia zabudowy (OUZ) – kluczowy warunek uzyskania decyzji WZ po 1 września 2026 r.

Zgodnie z wdrażaną reformą planistyczną nie będzie można wydawać decyzji o warunkach zabudowy, o ile w planie ogólnym działka nie została objęta obszarem uzupełnienia zabudowy (OUZ). Skutek tej regulacji jest taki, że część gruntów, które wielu ich właścicieli od lat uznawało za budowlane, nagle objęte zostały zakazem jakiejkolwiek zabudowy (a nawet rozbudowy) i nie będzie tam prawnej możliwości lokalizacji np. domu.

Jedną z takich sytuacji opisała prosząca o zachowanie anonimowości czytelniczka Portalu Samorządowego.


Wieś znika z planowania przestrzennego. "Debata zbyt mocno koncentruje się na miastach"


Dotychczasowe rozstrzygnięcia sądów w sprawie planów ogólnych są korzystne dla gmin, ale…

Tego rodzaju ustalenia w przyjętych już planach ogólnych – w których część działek znalazła się w strefach otwartych (SO), czyli obszarach wykluczonych z sytuowania na nich nowej zabudowy – sprawiają, że pechowi właściciele rozpoczęli już prawną batalię o umożliwienie im stawiania domów na takich terenach.

Przybywa skarg na plany ogólne kierowanych do sądów administracyjnych. Można się spodziewać, że wraz z uchwalaniem kolejnych planów będzie ich coraz więcej

– przyznaje w mediach społecznościowych Sebastian Witek, naczelnik Wydziału Architektury w Urzędzie Miasta Rybnika.

Jednocześnie zwraca uwagę, że dotychczasowe rozstrzygnięcia są korzystne dla gmin. – Sądy najczęściej oddalają albo odrzucają skargi właścicieli nieruchomości. Jak dotąd żadna z takich skarg nie doprowadziła do stwierdzenia nieważności planu ogólnego – dodaje.

Przełomową datą w tego rodzaju postępowaniach może okazać się 28 października 2026 r. Tego dnia Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpozna pierwszą skargę kasacyjną na wcześniejszy wyrok – niekorzystny dla właściciela działek – w sprawie dotyczącej planu ogólnego gminy.


Reforma planistyczna pod ostrzałem. Urzędy mają zostać ponownie zalane "wuzetkami"


Przy tworzeniu planów ogólnych część gmin popełniła różnego rodzaju błędy

Ponadto część właścicieli działek – które w planie ogólnym znalazły się poza obszarami objętymi możliwością zabudowy – liczy, że uchwalony przez radnych plan ogólny zostanie w całości lub częściowo unieważniony przez wojewodę w trybie nadzoru prawnego.

Jak jednak zauważa w rozmowie z Portalem Samorządowym Piotr Jarzyński, prawnik z Kancelarii Prawnej Jarzyński & Wspólnicy i wiceprzewodniczący Komitetu ds. Nieruchomości Krajowej Izby Gospodarczej, samo unieważnienie przez wojewodę uchwały o planie ogólnym wcale nie musi oznaczać, że deweloperom, gminom czy indywidualnym właścicielom działek uda się odzyskać tereny pod zabudowę mieszkalną.

Pamiętajmy, że w wielu miejscach na straży przeznaczenia działek stoją Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska (RDOŚ), mocno pilnujące, by w planach ogólnych zachowane zostały strefy otwarte objęte zakazem nowej zabudowy

– zaznacza prawnik.

Przyznaje zarazem, że przy tworzeniu planów ogólnych część gmin popełniła różnego rodzaju błędy, o czym świadczą chociażby dotychczasowe rozstrzygnięcia nadzorcze wojewodów.

– Jednak nawet, jeżeli nastąpił błąd, ale mający charakter proceduralny – wskutek którego wojewoda stwierdzi np. nieważność części planu ogólnego – to dokument ten wróci do gminy, która w nowej uchwale tenże błąd proceduralny poprawi. Nie oznacza to wcale, że nagle działki ze stref otwartych staną się terenami przeznaczonymi na przykład pod zabudowę mieszkalną – wyjaśnia Piotr Jarzyński.


Koniec z budową domów na własnej ziemi. Prawnicy radzą właścicielom, co robić


Stwierdzenie nieważności uchwały o planie ogólnym nie przywraca wcześniejszego studium uwarunkowań

Tymczasem właściciele działek i inwestorzy oczekują, że stwierdzenie nieważności uchwały o planie ogólnym przywróci ich nieruchomościom przeznaczenie pod zabudowę mieszkaniową, ponieważ wraz z wyeliminowaniem tej uchwały z obrotu prawnego, wróci stan planistyczny ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego.

Te studia zachowywały moc do dnia wejścia w życie planu ogólnego w danej gminie, jednak nie dłużej niż do 31 sierpnia 2026 r. Wygasły z mocy prawa, a stwierdzenie nieważności uchwały o planie ogólnym ich nie przywróci

– podkreśla wiceprzewodniczący Komitetu ds. Nieruchomości Krajowej KIG.

Zastrzega, że przyjęcie przez radę gminy/miasta nowego (poprawionego) planu ogólnego wcale nie musi powodować, że nagle działki ze stref otwartych staną się terenami przeznaczonymi na przykład pod zabudowę mieszkaniową.

Dodaje, że dla dewelopera i właściciela gruntu wyeliminowanie z obrotu prawnego uchwały o planie ogólnym oznacza więc przede wszystkim czas: powtórzenie części procedury planistycznej i odsunięcie momentu, w którym wiadomo, co na danym terenie będzie można wybudować.

– Dla gminy oznacza to ponowną pracę nad aktem planistycznym, w którym i tak musi uwzględnić np. stanowisko organów ochrony środowiska – podkreśla ekspert.

Kontrola legalności uchwały jest potrzebna, a błędy trzeba usuwać. Taka kontrola odpowiada jednak na pytanie, czy plan ogólny przyjęto zgodnie z prawem, a nie na pytanie, jakie przeznaczenie ma mieć konkretna nieruchomość

– tłumaczy Piotr Jarzyński.


Budowlany chaos już się rozpoczął. Skutki będziemy odczuwać latami


To najdalej idące ograniczenie prawa własności, jakie może wprowadzić plan ogólny

Także prawnik dr Andrzej Zabojski, specjalizujący się w prawie budowlanym i planowaniu przestrzennym, autor bloga PrawoWymaga.pl, przypomina, że strefa otwarta oznacza zakaz zabudowy, czyli najdalej idące ograniczenie prawa własności, jakie może wprowadzić plan ogólny.

Gmina ma prawo ją wyznaczać, bo mieści się to w jej władztwie planistycznym. Nie może tego jednak robić automatycznie. Strefa otwarta nie jest kategorią rezerwową, do której trafia wszystko, czego nie zaliczono do innych stref. Jak każda strefa, wymaga uzasadnienia, a im głębsza ingerencja we własność, tym mocniejsze musi być to uzasadnienie

– komentuje dr Zabojski dla Portalu Samorządowego.

Jak dowodzą coraz liczniejsze, często wręcz dramatyczne doniesienia właścicieli działek na grupie Plany Ogólne Gminy – Polska na Facebooku, zgodnie z przewidywaniami ekspertów, skarg na plany ogólne – wnoszonych zarówno do sądów, jak i wojewodów – może przybywać wręcz lawinowo.


Plany ogólne wchodzą w życie. Inwestycje mogą utknąć na lata


Powstał obywatelski poradnik: „Jak skutecznie zaskarżyć plan ogólny gminy”

Autorzy postów twierdzą, że granice wspomnianego władztwa planistycznego gminy zostały w wielu przypadkach przekroczone i noszą – zdaniem posiadaczy gruntów – znamiona urzędniczej samowoli.

„Dwie z moich działek zostały objęte strefą otwartą (z zakazem zabudowy – red.) pomimo uzbrojenia, dostępu do drogi publicznej i sąsiedniej zabudowy po drugiej stronie ulicy” – czytamy w jednym z wpisów na Facebooku.

Mam działkę już częściowo uzbrojoną i ogrodzoną, ale trafia do projektu planu ogólnego jako strefa otwarta! Tymczasem na sąsiedniej działce jest willa, a dalej biurowiec. Wszystkie te inwestycje są nad rzeczką, zajmują prawie całość działki. Tam dostają WZ pozytywne, a mnie się odpowiada odmownie. (…) Czyżby ślepota urzędnicza?

– irytuje się inny użytkownik grupy Plany Ogólne Gminy – Polska

Kolejny pisze: „Mam działkę ze starym rozpadającym się domem w strefie zagrodowej. Działka nie jest ujęta strefą uzupełnienia zabudowy (jest objęta zakazem zabudowy – red.). Czy mogę zburzyć stary dom, a na jego miejscu wybudować nowy lub postawić na tej działce nowy dom obok?”.

Na tej samej grupie w mediach społecznościowych umieszczony został także „Obywatelski poradnik – jak skutecznie zaskarżyć plan ogólny gminy”.


Miejsca parkingowe i gromadzenie odpadów po nowemu. Wchodzą zmiany w planach miejscowych


Jakie błędy w planach ogólnych najczęściej popełniają gminy?

Sebastian Witek, naczelnik Wydziału Architektury w Urzędzie Miasta Rybnika, przeanalizował w „Dzienniku Gazecie Prawnej” ponad 60 rozstrzygnięć nadzorczych wojewodów dotyczących planów ogólnych.

Z tej analizy wynika, że najczęściej popełniane przez gminy błędy w planach ogólnych to między innymi:

  • niewłaściwe określenie minimalnego udziału powierzchni biologicznie czynnej;
  • błędy w wyznaczaniu obszaru uzupełnienia zabudowy (OUZ);
  • naruszenie zasad wyznaczania stref wielofunkcyjnych z zabudową mieszkaniową lub zagrodową;
  • naruszenie zasad prowadzenia konsultacji społecznych;
  • nieuwzględnienie obowiązku ochrony udokumentowanych złóż kopalin.


Łatwiejsze budowy czy bubel prawny? Nowa ustawa przestrzenna budzi emocje

Materiał chroniony prawem autorskim – zasady przedruków określa regulamin.