Polski przemysł spożywczy rośnie szybciej niż średnia unijna i pozostaje mocnym eksporterem. Jednocześnie coraz trudniej będzie rozwijać się w oparciu o dotychczasowe przewagi: niższe koszty i sprzedaż przede wszystkim na bliskich rynkach europejskich. Eksperci Banku Pekao wskazują, że kolejny etap rozwoju branży powinien opierać się na produktach o większej wartości dodanej, automatyzacji, ekspansji na dalsze rynki oraz inwestycjach zagranicznych.
6 października odbył się webinar pt. Polska żywność idzie po więcej. Jak wykorzystać stojące przed branżą szanse?, zorganizowany wspólnie przez PortalSpozywczy.pl i Bank Pekao S.A.
W debacie wzięli udział m.in. ekonomiści z Banku Pekao S.A., Grzegorz Rykaczewski oraz Karol Pogorzelski.
Eksperci podkreślili podczas wydarzenia, że polska branża spożywcza nadal jest konkurencyjna, ale wyczerpuje się prosty model rozwoju oparty na przewadze kosztowej i sprzedaży głównie na bliskich rynkach UE.
Polska spożywka nadal mocniejsza od europejskiej konkurencji
Przemysł pożywczy w Polsce jest jednym z kół napędowych całego polskiego przetwórstwa przemysłowego – przekazał podczas webinaru Grzegorz Rykaczewski. W 2025 r. produkcja branży wzrosła wolumenowo o blisko 5 proc., a dodatnia dynamika utrzymała się również w pierwszej połowie 2026 r., kiedy przekroczyła 3 proc. Dla porównania średni wzrost wolumenów w Unii Europejskiej wyniósł w tym okresie zaledwie 0,1 proc.
Ekspert dodał, że mocną stroną sektora pozostaje eksport. Po rekordowym 2025 r. sprzedaż zagraniczna nadal rosła – po siedmiu miesiącach 2026 r. jej wartość była o 2 proc. wyższa niż rok wcześniej.
Szczególnie istotne jest to, co napędzało ten wzrost – dodał. Sprzedaż zagraniczna produktów wysoko przetworzonych zwiększyła się o 5 proc. To właśnie przesuwanie się w kierunku bardziej zaawansowanych produktów może mieć coraz większe znaczenie dla przyszłej konkurencyjności polskiej żywności – wynika z analizowanych danych.
Kończy się prosta przewaga kosztowa
Dobre wyniki nie oznaczają jednak, że dotychczasowy model konkurencji będzie działał bez zmian. Karol Pogorzelski, analityk Banku Pekao, zwrócił uwagę, że Polska stopniowo traci część przewagi wynikającej z niższych kosztów pracy. Nie jest to nagłe załamanie konkurencyjności, ale wieloletni proces, na który przedsiębiorstwa już reagują.
Firmy inwestują w automatyzację, własne źródła energii i bardziej zaawansowane produkty. Nie chodzi więc, jak dodał, o gwałtowną zmianę całego modelu gospodarczego, lecz o przyspieszenie transformacji, która już trwa.
W przypadku przemysłu spożywczego presja jest szczególnie widoczna. Grzegorz Rykaczewski wskazał, że od początku 2020 r. do połowy 2026 r. miesięczne wynagrodzenie w sektorze wzrosło dwukrotnie. Co więcej – ceny energii elektrycznej dla przedsiębiorstw w Polsce pozostają wyższe od średniej unijnej i relatywnie wysokie na tle Unii Europejskiej – dodał.
Dlatego wydaje się, że odpowiedzią powinno być więc zwiększanie produktywności i wartości uzyskiwanej z każdej jednostki produkcji.
Europa pozostanie ważna, ale coraz trudniej będzie na niej rosnąć
Eksperci wskazali również podczas debaty na silne uzależnienie polskich przedsiębiorstw od rynku europejskiego. Około 75 proc. polskiego eksportu żywności trafia obecnie na rynek europejski. UE, jak podkreślił Grzegorz Rykaczewski, pozostanie kluczowym kierunkiem ze względu na bliskość geograficzną, brak barier taryfowych i rozwinięte relacje handlowe. Natomiast, jak dodał, coraz trudniej będzie nam rosnąć na nim wolumno.
Dlatego, jak wynika z wypowiedzi ekspertów, na rynku europejskim polskie firmy będą musiały mocniej konkurować jakością, sposobem przetworzenia, składem, marką i innymi cechami pozwalającymi uzyskać wyższą cenę.
Polska żywność musi podróżować dalej
Eksperci z Banku Pekao S.A. zaznaczyli, że znacznie większy potencjał wzrostu wolumenowego znajduje się poza Unią Europejską. A pierwsze oznaki takiego przesunięcia już widać. W 2026 r. polscy producenci zwiększali sprzedaż m.in. do Turcji, Nigerii, RPA, Egiptu czy na Filipiny.
Mimo że na części tradycyjnych rynków, takich jak Niemcy, Wielka Brytania czy Holandia, popyt był słabszy, polski eksport nadal pozostaje skoncentrowany geograficznie stosunkowo blisko kraju. Eksportowana z Polski żywność pokonuje przeciętnie niespełna 1600 km do rynku docelowego. To jeden z niższych wyników wśród 15 największych unijnych eksporterów żywności. U liderów średnia przekracza 2000 km, a w niektórych przypadkach zbliża się do 3000 km.
– Polscy przedsiębiorcy też powinni patrzeć szerzej niż tylko na Unię Europejską i wydłużać tę odległość, na jaką eksportują – wskazuje Karol Pogorzelski.
Nie wystarczy eksport. Firmy powinny inwestować za granicą
Ekspansja nie musi jednak oznaczać wyłącznie wysyłania większej ilości polskiej żywności na odległe rynki. Obaj eksperci zwrócili uwagę na potencjał bezpośrednich inwestycji zagranicznych. W przypadku przemysłu spożywczego ich wartość odpowiada obecnie jedynie około 1 proc. wartości krajowej produkcji sektora, co wskazuje na znaczną przestrzeń do wzrostu.
Kolejnym obszarem, w którym polski sektor ma przestrzeń do rozwoju, jest struktura sprzedawanych produktów. Produkty wysoko przetworzone odpowiadają za około 53 proc. wartości polskiego eksportu żywności na rynek unijny i 57 proc. eksportu poza UE. U części konkurentów wskaźniki są wyraźnie wyższe – w Niemczech to około 65 proc., a w Belgii około 70 proc.
Jak wynika z analizy przedstawionej przez Grzegorza Rykaczewskiego, zwiększanie wartości dodanej ma znaczenie nie tylko z punktu widzenia eksportu. Jest także sposobem na kompensowanie rosnących kosztów pracy i energii. Jeżeli polskie przedsiębiorstwa nie będą w stanie konkurować z tańszymi surowcami i produktami importowanymi spoza UE wyłącznie ceną, przewagi trzeba będzie szukać w jakości, technologii, stopniu przetworzenia i cechach pozwalających uzyskiwać wyższe marże.
Drugim filarem tej transformacji powinna być produktywność i automatyzacja. Rosnące wynagrodzenia sprawiają, że inwestycje ograniczające pracochłonność produkcji stają się coraz bardziej uzasadnione ekonomicznie. Jednocześnie automatyzacja może pozwolić firmom nie tylko ograniczać koszty, lecz także zwiększać skalę produkcji i utrzymywać jakość.
Energia może stać się częścią przewagi
Ciekawym, bardziej specyficznym dla przemysłu spożywczego kierunkiem wskazywanym przez Pogorzelskiego są biogazownie. Branża, jak dodał, dysponuje znaczną ilością odpadów organicznych, które mogą być wykorzystane do produkcji energii. Jednocześnie zakłady potrzebują stabilnych źródeł energii, a jej wysokie ceny należą dziś do czynników ograniczających konkurencyjność kosztową polskiej produkcji. Połączenie własnego zaplecza surowcowego z produkcją energii może więc częściowo zamienić problem kosztowy w przewagę inwestycyjną.
Nowy model konkurencyjności polskiej żywności
Eksperci podkreślili, że Polska branża spożywcza nie znajduje się w kryzysie konkurencyjności. Przeciwnie – nadal rośnie szybciej niż europejska średnia, zwiększa eksport i skutecznie konkuruje na zagranicznych rynkach. Zmieniają się jednak źródła tej przewagi.
Niższe koszty pracy będą miały coraz mniejsze znaczenie. Europejski rynek nie zapewni dużego wzrostu wolumenu, a konkurencja ze strony producentów spoza UE może się zwiększać.
Kolejny etap rozwoju będzie więc wymagał przejścia od przewagi kosztowej do przewagi opartej na produktywności i wartości: większej automatyzacji, bardziej przetworzonych produktów, efektywniejszego wykorzystania energii oraz ekspansji na bardziej odległe rynki.
Sama ekspansja powinna stopniowo przestawać oznaczać wyłącznie eksport. Coraz częściej może oznaczać również obecność kapitałową i produkcyjną polskich firm bezpośrednio na zagranicznych rynkach.



