Polska chce być pionierem w inwestycjach w mały atom. Gonią nas w tym wyścigu Szwedzi, Brytyjczycy czy Czesi. Na razie złożone są cztery wnioski o decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach dla SMR. W Sejmie rozgorzała w środę dyskusja, czy pośpiech nie rodzi ryzyka.

  • Polska nie może czekać z przygotowaniem inwestycji do momentu pełnego zweryfikowania pierwszego reaktora w Kanadzie, bo ma ogromne potrzeby dekarbonizacyjne, a zbyt długie oczekiwanie generuje koszty i ryzyko utraty przewagi – uważa Rafał Kasprów, prezes OSGE. Spółka chce postawić w Polsce flotę kilkudziesięciu małych reaktorów jądrowych BWRX-300.
  • Na razie złożone są cztery wnioski o decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach dla SMR. To Stawy Monowskie k/Oświęcimia, Włocławek, Stalowa Wola i Ostrołęka. Samorządy liczą, że będą one impulsem rozwojowym dla tych miast i regionów.
  • Jednocześnie nie brakuje wątpliwości, czy pośpiech w podejmowaniu decyzji o zaangażowaniu Polski w SMR jest wskazany. 

Polska chce być europejskim pionierem w inwestycjach w mały atom, ale gonią nas w tym wyścigu Szwedzi, Brytyjczycy czy Czesi. Na razie złożone są cztery wnioski o decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach dla SMR. To Stawy Monowskie k. Oświęcimia, Włocławek, Stalowa Wola i Ostrołęka. Mają tam być zlokalizowane BWRX-300, czyli małe reaktory modułowe o mocy 300 MWe. Pierwsza tego typu jednostka powstaje obecnie w kanadyjskiej elektrowni Darlington, a jej ukończenie planowane jest na 2028 r.

Orlen Synthos Green Energy (OSGE) planuje budowę w Polsce floty takich reaktorów. Strategia Orlenu zakłada uruchomienie dwóch bloków SMR do 2035 r.


Kontrowersje wokół małego atomu: koszty, ryzyko i wsparcie publiczne

Plany na mały atom budzą jednak pewne obawy i zastrzeżenia. Niedawno pisaliśmy o liście organizacji ekologicznych skierowanym do premiera Donalda Tuska oraz ministra finansów i gospodarki Andrzeja Domańskiego, w którym apelują o wstrzymanie angażowania publicznych pieniędzy w projekty małych reaktorów modułowych.

Zdaniem organizacji problem leży w tym, że BWRX-300 nie został jeszcze sprawdzony w komercyjnej eksploatacji na skalę przemysłową. Według autorów listu nie są znane rzeczywiste koszty i czas jego budowy. Organizacje przestrzegają też przed zaangażowaniem wsparcia publicznego w prywatny projekt.

Dodajmy, obecnie trwają rozmowy na temat zmiany struktury właścicielskiej OSGE – wejścia do spółki należącej do Orlenu i Synthos Green Energy Michała Sołowowa Polskiego Funduszu Rozwoju. Jednocześnie pod koniec września ogłoszono, że chęć zainwestowania w projekt wyrazili czołowi polscy biznesmeni, m.in. Rafał Brzoska.


Mapa lokalizacji SMR właściwie gotowa. Minister energii: lokalizacji może być więcej

Obawy wobec planów rozwoju małego atomu w Polsce wybrzmiewały też podczas środowego posiedzenia Parlamentarnego zespołu ds. energii i wodoru.

Artykułował je przede wszystkim prof. Ludwik Pińkowski z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Uważa on, że dopiero praktyczna weryfikacja założeń budowlanych, eksploatacyjnych i ekonomicznych reaktora powinna być podstawą podejmowania decyzji.

Jego zdaniem Polska zbyt spieszy się z inwestycją. Kolejność, którą proponuje naukowiec, to:

Najpierw ukończenie budowy i ocena pierwszego BWRX-300 w Kanadzie. Następnie – po analizie tych doświadczeń – rozważenie w konkurencyjnej i transparentnej procedurze pierwszej jednostki w Polsce. Dopiero później publiczne wsparcie dla floty.

Profesor dodaje, że w OSGE już na początku zdecydowano się na jedną technologię, kilka lokalizacji i docelową flotę reaktorów.

Prywatny inwestor może oczywiście podejmować takie decyzje. OSGE nie jest jednak przedsiębiorstwem całkowicie prywatnym. Kontrolowany przez państwo ORLEN posiada 50 proc. udziałów w spółce. Dlatego zasadne jest pytanie, dlaczego projekt bez doświadczeń budowlanych i eksploatacyjnych miałby już dziś otrzymywać znaczące wsparcie publiczne.

– zaznaczał i dodawał, że nie postuluje rezygnacji z BWRX-300, ale „odpowiedzialną kolejność podejmowania decyzji”.


Reaktory jądrowe ogrzeją nasze domy? Za granicą już się dzieje, Polska też się przymierza


OSGE odpowiada: „to nie technologia nieznana, a reaktor w budowie”. Czekanie podniesie koszty

W opinii prezesa OSGE Rafała Kasprówa BWRX-300 nie jest technologią nieznaną, ale kolejną generacją reaktorów wrzących, opartą na wieloletnich doświadczeniach General Electric i Hitachi. Zwracał uwagę, że za technologią stoją firmy, które uczestniczyły w realizacji wielu elektrowni jądrowych, a projekt korzysta również ze sprawdzonego, seryjnie produkowanego paliwa GNF2.

Kasprów podkreślał, że projekt wyróżnia się na tle wielu innych koncepcji SMR, które pozostają dopiero na etapie projektowym.

Nie mówimy o planach, nie mówimy o projektowaniu, nie mówimy o oczekiwaniu na złożenie w ogóle wniosku o dopuszczenie do budowy. Mówimy o reaktorze, który jest w fazie budowy

– przekonywał prezes OSGE.

Wskazywał także na potencjalnie duży udział polskiego przemysłu. W Polsce działają zakłady należące do grup General Electric i Hitachi, między innymi we Wrocławiu i Elblągu. Według danych przedstawionych podczas posiedzenia w strukturach tych firm pracuje w kraju około 12 tys. osób. OSGE ocenia, że w przypadku wyspy turbinowej udział krajowego przemysłu mógłby sięgnąć około 80 proc. Większym wyzwaniem pozostaje wyspa jądrowa, ale również tutaj spółka liczy na zwiększanie lokalnego udziału.

Tłumaczył, dlaczego OSGE od początku zakłada podejście flotowe. Najbardziej zaawansowane projekty dotyczą Włocławka, Stawów Monowskich i Stalowej Woli, a łącznie w tych lokalizacjach mowa o 14 reaktorach. Zdaniem Kasprówa budowa pojedynczej jednostki nie pozwoliłaby osiągnąć efektów skali, stworzyć stabilnego łańcucha dostaw ani wykorzystać krzywej uczenia się.

– Pomysł pod tytułem: ktoś zbuduje jeden reaktor, a potem się zobaczy, to jest pomysł na wygenerowanie olbrzymich kosztów, które w praktyce spowodują, że żaden kolejny reaktor nie powstanie – mówił.

Kasprów uważa, że czekanie również generuje ryzyko. W jego ocenie Polska w latach 30. będzie potrzebowała nowych stabilnych mocy wytwórczych w związku z wycofywaniem części bloków węglowych i rosnącym zapotrzebowaniem gospodarki. Dotyczy to między innymi rozwoju centrów danych i infrastruktury związanej ze sztuczną inteligencją. Według prezesa OSGE rozpoczęcie przygotowań dopiero po zakończeniu kanadyjskiego projektu mogłoby opóźnić polskie inwestycje nawet o kolejną dekadę.

– Nie chodzi już tylko nawet o cenę energii, ale o to, żeby ta energia była – mówił Kasprów, argumentując, że czas realizacji ma również bezpośrednie przełożenie na koszt całego projektu.

Bronił też mocy reaktorów, która jego zdaniem jest optymalnie skrojona do polskich lokalnych potrzeb oraz mechanizmów finansowych. Jak podkreślał, OSGE nie zakłada finansowania fazy rozwoju i budowy reaktorów z pieniędzy Skarbu Państwa.

Kluczowym mechanizmem wsparcia miałby być kontrakt różnicowy już po wybudowaniu i uruchomieniu elektrowni oraz rozpoczęciu dostaw energii do sieci. Jeśli cena rynkowa energii byłaby wyższa od ceny określonej w kontrakcie, wytwórca oddawałby różnicę. Jeżeli byłaby niższa – możliwe byłyby dopłaty.


Kanada już buduje, Polska nie chce zostać z tyłu. Stalowa Wola stawia na atom

Jego zdaniem z projektem nie ma co zwlekać, bo inni już nam depczą po piętach. Polska nie jest już jedynym krajem europejskim, który intensywnie przygotowuje się do rozwoju małych reaktorów jądrowych.

Jeszcze niedawno byliśmy liderem, jeżeli chodzi o nasz projekt i Polskę. W tej chwili, uczciwie mówiąc, już tym liderem nie jesteśmy

– mówił prezes Orlen Synthos Green Energy.

Wskazał m.in. na Szwecję, która przyjęła rozwiązania prawne dotyczące finansowania budowy reaktorów, w tym SMR. Złożono już pięć wniosków dotyczących ich budowy. Dość szybko projekt rozwijany jest w Czechach, a Wielka Brytania uruchomiła proces Advanced Nuclear Framework, którego celem jest wybór deweloperów i inwestorów rozwijających projekty nowych technologii jądrowych.


Pierwszy reaktor w Europie ma powstać w polskim mieście. Wielki impuls dla rozwoju


SMR to nie tylko prąd, ale i szansa dla ciepłownictwa

Małe reaktory modułowe mogą być wykorzystywane nie tylko do produkcji energii elektrycznej, ale także w ciepłownictwie systemowym. Takie projekty rozwijane są w Finlandii – w Helsinkach i Kuopio. Michał Łaszczak ze Związku Przedsiębiorców i Pracodawców argumentował, że Polska również powinna brać pod uwagę wykorzystanie SMR w tym sektorze, dziś nadal opartym w dużej mierze na paliwach kopalnych. Takie jednostki mogłyby mieć moc około 50 MW.

W jego ocenie rozwój takich projektów wymagałby m.in. odpowiednich regulacji, wsparcia eksperckiego dla samorządów i przedsiębiorstw ciepłowniczych, przygotowania kadr oraz instrumentów finansowych dla pierwszych wdrożeń.


Jest PPEJ, będzie mapa SMR. Ma przewidywać możliwość wsparcia publicznego

Rząd przyjął kilka dni temu aktualizację Polskiego Programu Energetyki Jądrowej. Przewiduje on nawet 9 GWe nowych mocy. Za programem ma iść mapa SMR, choć – jak przyznał Paweł Gajda, dyrektor Departamentu Energii Jądrowej w Ministerstwie Energii, nie będzie ona wskazywała jednej preferowanej technologii. Rząd chce pozostawić inicjatywę inwestorom, jednocześnie przywiązując dużą wagę do dojrzałości technologicznej projektów.

Gajda zaznaczył, że mapa drogowa ma także przewidywać możliwość wsparcia publicznego, ale każdy projekt będzie analizowany indywidualnie. Ministerstwo Energii chce oceniać potrzeby inwestora, możliwości budżetowe oraz sposób podziału ryzyka między sektor prywatny i państwo. Znaczenie mają mieć tzw. bramki decyzyjne, uzależniające dalsze etapy wsparcia od osiągania kolejnych kamieni milowych.

Z kolei Piotr Otawski, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska dodał, że obecnie złożone są wnioski dotyczące SMR w czterech lokalizacjach: Stawy Monowskie, Włocławek, Ostrołęka i Stalowa Wola (o decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach) i do tej pory wydawane były przede wszystkim postanowienia określające zakres raportów o oddziaływaniu na środowisko.

– Nie mamy natomiast jeszcze formalnie rozpoczętych postępowań transgranicznych dotyczących europejskich projektów SMR, choć docierają do nas informacje o przygotowaniach prowadzonych w innych państwach – zaznaczył.


Historyczna inwestycja we Włocławku. Pierwsze w Europie SMR-y dadzą setki miejsc pracy

Materiał chroniony prawem autorskim – zasady przedruków określa regulamin.