Zasoby wodne Polski nie są na wyczerpaniu, ale zmiany klimatu coraz bardziej utrudniają zatrzymywanie wody. O roli wody dla gospodarki, retencji i nowych ryzykach debatowano podczas Business PRECOP w Katowicach.
Eksperci na Business PRECOP w Katowicach wskazywali, że woda to strategiczny zasób gospodarki, a słodka woda staje się dobrem ograniczonym.
Zmiany klimatu utrudniają przewidywanie opadów i retencję, a zasoby dyspozycyjne wody w Polsce są niższe niż poziom uznawany w Europie za bezpieczny.
Paneliści zwracali uwagę na spadek zużycia wody w przemyśle i komunalnie oraz na nowe ryzyka, w tym zagrożenia militarne i niską świadomość społeczną.
Czy zasoby wodne Polski są na wyczerpaniu? Nie, ale zmiany klimatyczne powodują, że mamy coraz większe problemy z zatrzymaniem wód powierzchniowych. O tym, jak zmienia się dostępność zasobów wodnych w Polsce, rozmawiali uczestnicy panelu „Woda jako strategiczny zasób gospodarki” podczas Business PRECOP w Katowicach.
Kamil Wyszkowski, przedstawiciel krajowy i dyrektor wykonawczy UN Global Compact Network Poland, zwracał uwagę, że znaczenie wody wykracza daleko poza kwestie środowiskowe.
– Woda jest źródłem wszystkiego. To niby slogan, ale prawdziwy – mówił Wyszkowski.
Woda pełni również istotną rolę w systemie klimatycznym. Jest m.in. elementem chłodzącym planetę i magazynem energii. Wyszkowski wskazywał przy tym, że jednym z kluczowych zasobów, które należy traktować jako ograniczone, jest słodka woda.

Kamil Wyszkowski, przedstawiciel krajowy i dyrektor wykonawczy UN Global Compact Network Poland
Globalny kryzys wodny jest połączony z kryzysem klimatycznym, bo jak rośnie temperatura i rośnie parowanie, to – bardzo upraszczając – powoduje to susze i destabilizację klimatu – podkreślał.
Zmiany klimatu a retencja: dlaczego coraz trudniej „zatrzymać” wodę
Jego zdaniem zmieniające się warunki sprawiają, że coraz trudniej przewidywać zjawiska pogodowe i odpowiednio wcześniej przygotowywać plany gospodarowania wodą.
Wyszkowski przypomniał również, że zasoby dyspozycyjne wody w Polsce są znacznie niższe niż poziom uznawany za bezpieczny w Europie.
– Trzeba więc bić na alarm – mówił.
Tamara Bińczak, Conservation Finance Officer, Eurosite, Biodiversity Expert, UN GCNP zauważyła, że woda zalicza się do przyrody, choć formalnie nie jest częścią zagadnienia bioróżnorodności, ale – jak podkreśliła – podobnie jak klimat jest zagadnieniem ściśle powiązanym.
– Woda i bioróżnorodność to dwa fundamentalne tematy, dlatego poświęcamy im tyle miejsca – mówiła.

Tamara Bińczak, Conservation Finance Officer, Eurosite, Biodiversity Expert, UN GCNP
Andrzej Mikulski, kierownik Zakładu Hydrobiologii na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego i członek Rady Klimatycznej przy UN GCNP, zwracał uwagę na coraz większą trudność w przewidywaniu opadów.
– Przewidywanie pogody i opadów stało się właściwie niemożliwe. Opady są, ale ta woda się nie retencjonuje – zauważył.

Andrzej Mikulski, kierownik Zakładu Hydrobiologii na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego i członek Rady Klimatycznej przy UN GCNP
Jego zdaniem problemem pierwotnym jest obniżanie się poziomu wód podziemnych.
Wody w Polsce może wystarczyć pod warunkiem, że będziemy ją dobrze retencjonować, ale mówimy o retencji wód podziemnych, bo w przypadku wód powierzchniowych retencja jest nieefektywna, bo tracimy ją przez parowanie
– zaznaczył.
Wody podziemne w Polsce: zasób, o którym wiemy zbyt mało?
Na znaczenie sposobu, w jaki woda występuje i jest dostępna, wskazywała również Małgorzata Woźnicka, zastępca kierownika Zakładu Rozpoznawania i Ochrony Wód Podziemnych Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego.
O wodach podziemnych mówimy i wiemy – jako społeczeństwo – niewiele. Jak spojrzymy na zasoby wodne, bo na wodę trzeba patrzeć kompleksowo, to wody mamy tyle samo cały czas, natomiast czym innym jest ilość wody, a czym innym forma jej występowania i dostępność
– mówiła.
Jak podkreślała, problemem nie musi być sama ilość opadów. Istotne jest to, w jaki sposób i kiedy występują. W przypadku gwałtownych, nawalnych opadów duża część wody szybko odpływa, zamiast zasilać lokalne zasoby.
– Jeśli to są opady nawalne, to uciekają nam do morza, a tu trzeba tę wodę zatrzymać tam, gdzie spadnie – wskazywała.

Małgorzata Woźnicka, zastępca kierownika Zakładu Rozpoznawania i Ochrony Wód Podziemnych Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego
Woźnicka podkreślała, że hydrolodzy coraz częściej mówią o wodzie nie tylko jako o zasobie strategicznym, ale wręcz jako o surowcu krytycznym. Jak wyjaśniała, zasób może być ilościowo duży, ale jednocześnie trudno dostępny, co może stanowić poważny problem również dla gospodarki.
Zużycie wody spada, ale ryzyka rosną. Co mówią dane i praktyka
Uczestnicy panelu zwracali również uwagę na postęp, jaki w ostatnich dekadach dokonał się w zakresie racjonalnego gospodarowania wodą.
Tadeusz Rzepecki, przewodniczący Rady Izby Gospodarczej “Wodociągi Polskie”, wskazywał, że Polska pobiera jedynie część dostępnych zasobów, a zużycie wody przez przemysł i gospodarkę komunalną spada. Zużycie wody przemysłowej zmniejszyło się w ciągu ostatniego roku o około 7 proc. Z kolei w porównaniu z latami 90. gospodarka komunalna zużywa obecnie nawet o 40-50 proc. mniej wody.
O tym się nie mówi, a zrobiliśmy jednak bardzo duży postęp, żeby tę wodę racjonalnie używać
– podkreślał Rzepecki.
Jan Grygier, dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gliwicach w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie, przekonywał, że wody podziemne powinny być traktowane jako rezerwa na sytuacje szczególne.

Jan Grygier, dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gliwicach w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie
– Nasz główny zasób to wody podziemne i powinniśmy go traktować jak zasób strategiczny. Pobór na cele gospodarcze i bytowe musimy w jak największym stopniu prowadzić z wód powierzchniowych. Trzeba tak działać, by te wody podziemne traktować jak skarb, by go mieć w sytuacjach skrajnych – mówił.
Jak zaznaczył, problemem nie jest obecnie wyłącznie ilość opadów. Kluczowe znaczenie ma ich rozkład w czasie i przestrzeni.
– Musimy gospodarować wodą opadową oszczędnie i rozważnie, to jest kierunek – podkreślał Grygier.
Woda w przemyśle i kosmetykach: rygorystyczne normy i projektowanie oszczędności
Izabella Siurdyna, Sustainability Manager L’Oréal Polska i Kraje Bałtyckie, podkreślała, że woda jest zarówno zasobem produkcyjnym, jak i istotnym składnikiem produktów kosmetycznych – w zależności od kategorii to od 60 do nawet 90 proc. Więc ta, która jest wykorzystywana do procesów produkcyjnych, również musi spełniać bardzo rygorystyczne normy.

Izabella Siurdyna, Sustainability Manager L’Oréal Polska i Kraje Bałtyckie
– Już na poziomie projektowania bierzemy pod uwagę to, aby nasze produkty wymagały jak najmniejszego dostarczenia i wykorzystania wody, ale także aby produkty kosmetyczne miały formuły biodegradowalne, aby w jak najmniejszym stopniu zanieczyszczały wody gruntowe – przekonywała.
Bezpieczeństwo wodne a wojna: nowe ryzyka dla zasobów wodnych
Paneliści zwracali również uwagę na nowe rodzaje ryzyka, które należy uwzględnić w planowaniu bezpieczeństwa wodnego. Wśród nich znalazły się m.in. zagrożenia związane z konfliktami zbrojnymi.
Mamy bardzo blisko wojnę w Ukrainie i tam oprócz łamania praw ludzi dochodzi do niszczenia środowiska. My wiemy, że w razie ewentualnego konfliktu nasze zasoby wodne są zagrożone i nie można tego lekceważyć
– mówił Kamil Wyszkowski.

Tadeusz Rzepecki, przewodniczący Rady Izby Gospodarczej “Wodociągi Polskie”
Tadeusz Rzepecki zgodził się, że jednym z najpoważniejszych obecnie wyzwań jest ochrona zasobów wodnych przed zagrożeniami militarnymi.
Małgorzata Woźnicka zwróciła natomiast uwagę na zagrożenie mniej spektakularne, ale fundamentalne z punktu widzenia bezpieczeństwa – niską świadomość społeczną dotyczącą zasobów i gospodarowania wodą.
– Największym ryzykiem i słabością dotyczącą ochrony źródeł wody jest bardzo słaba świadomość społeczeństwa dotycząca gospodarowania wodami, użycia wody. Nie zadajemy sobie nawet pytania, skąd wziąć wodę w razie konfliktu i wyłączenia wodociągów – podsumowała.

Materiał chroniony prawem autorskim – zasady przedruków określa regulamin.



