Tim Stanley jest historykiem, pisarzem i publicystą brytyjskiego dziennika „The Telegraph”.

Najzabawniejszą rzeczą, jaką kiedykolwiek słyszałem, jest to, że młodzież wywołuje zamieszki w Paryżu z powodu „nierówności edukacyjnych”. Uczyłem się w klasach liczących 30 osób, w drewnianych barakach tak zimnych, że zimą widać było własny oddech, ale nigdy nie przyszło mi do głowy, żeby spalić ratusz.

To nie jest „uzasadniony wyraz gniewu”, to patologia, dowód na to, że cała Europa — nie tylko Francja — cierpi na raka, którego przemoc i rozkład są jedynie objawami. Naszym nowotworem jest zła filozofia. Rośnie od lat.

W ten weekend wybuchły również zamieszki w Albanii, Belgii, we Włoszech i w Portugalii — i dlaczego Wielka Brytania nie miałaby być następna? Od pewnego czasu mają tu miejsce protesty na mniejszą skalę; zaufanie do rządu jest zerowe. Niemal każdy kraj zachodni boryka się z masową migracją i upadkiem państwa opiekuńczego; to pierwsze podsyca napięcia społeczne, podczas gdy to drugie, mające na celu zatuszowanie takich pęknięć, zaczyna tracić środki finansowe.

Francja wyróżnia się tym, że jej system polityczny, który utrudnia zarówno kompromis, jak i zdecydowane działania, popycha wyborców do ideologicznych bloków, w wyniku czego następne wybory prawdopodobnie rozegrają się między komunistą a nacjonalistką.

Do tego dochodzi francuska tradycja bezpośrednich działań, publicznego wyrażania napięć społecznych. Z jednej strony obserwujemy zamożnych przedstawicieli pokolenia wyżu demograficznego chowających się za tarczami podniesionymi przez policję z klasy robotniczej; z drugiej — nastolatków i migrantów rzucających kamieniami.

Starcia między policją a protestującymi w Paryżu, 18 października 2026 r.

Starcia między policją a protestującymi w Paryżu, 18 października 2026 r.

Ibrahim Ezzat/Anadolu via Getty Images / Getty Images

Francuski talent do teatru politycznego sprawił, że kraj ten stał się nieodłącznym elementem zachodniej wyobraźni; można wręcz twierdzić, że brytyjski konserwatyzm ukształtował się na podstawie negatywnych doświadczeń związanych z przewrotami z 1789 i 1848 r.

W maju 1968 r. filozof Roger Scruton przebywał w Paryżu, gdzie z bezpiecznej perspektywy swojego mieszkania był świadkiem rewolucji. Ta scena sprawiła, że stał się konserwatystą. „Policjanci [zostali] ranni, samochody podpalono, skandowano hasła, malowano graffiti. Jak można usprawiedliwić takie bezmyślne niszczenie?” — zapytał swoją lewicową przyjaciółkę.

Ogień, starcia i splądrowane sklepy. Chaos zalewa ulice Francji. „Ponownie doszło do zniszczeń”Interwencja policji podczas protestów przed liceum im. Emile’a Zoli w Rennes we Francji, 15 października 2026 r.

Odpowiedziała mu książką zatytułowaną „Les Mots et Les Choses” („Słowa i rzeczy”) autorstwa historyka Michela Foucaulta, który stał się najczęściej cytowanym naukowcem w dziedzinie nauk humanistycznych. Była to książka „przebiegła” i „szatańska” — wspominał Scruton; ćwiczenie retoryczne, które dowodzi, że nic nie jest „prawdziwe”, a kultura jest „dyskursem władzy”. Tam, gdzie jest władza, tam jest ucisk, a „tam, gdzie jest ucisk, istnieje prawo do niszczenia. Na ulicy pod moim oknem miałem przed oczami przełożenie tego przesłania na czyny”.

Wtedy, podobnie jak teraz, rewolucjoniści nie mieli żadnego konkretnego programu zmian: po prostu czerpali przyjemność z niszczenia, a im śmielszy atak, tym lepiej. Po co podpalać piękny ratusz lub, jak zrobili to aktywiści w Galerii Narodowej, oblać zupą obraz Van Gogha? Ponieważ są piękne.

Zbezczeszczenie piękna jest ekscytujące; nikt nie zadałby sobie trudu, by podpalić Centrum Pompidou. Każdy, kto ogląda współczesne nagrania z Paryża, może dostrzec, że uczestnicy zamieszek świetnie się bawią, praktycznie to orgia, a pogląd, że są oni świadomie polityczni, to stawianie sprawy na głowie. Radykalna polityka jest środkiem do usprawiedliwienia barbarzyńskich czynów, stąd tak wiele z tego, co uchodzi za współczesną filozofię, to po prostu szaleństwo z przypisami.

„Chcę rzeczy za darmo”. Nazwiemy to socjalizmem. „Nie chcę żyć zgodnie z odwiecznym prawem moralnym”. Sekularyzm. „Nie chcę mieć dzieci, odmawiam opieki nad rodzicami i odmawiam podjęcia pracy”. Sprowadzimy pracowników i nazwiemy to wielokulturowością.

Wszyscy zmierzamy tą samą ścieżką ku załamaniu

Tragedia Zachodu polega na tym, że zamiast odrzucić błędne filozofie, próbował je wkomponować w konsensus społeczny, czego kolejnym uosobieniem jest Republika Francuska, która świętuje egzekucję swojego króla i królowej z dynastii Burbonów. W całej Europie nowoczesne instytucje — pełne zwątpienia i nękane niejasnością pytania „czym jest prawda?” — okazują się z natury niestabilne, od banków centralnych, które pompują fałszywe pieniądze w socjalne piramidy finansowe, po szkoły, które rezygnują z przestarzałych recept, takich jak „czytanie i pisanie”.

To, co łączy białą młodzież i migrantów biorących udział w zamieszkach, to „nic”: nicość jako system wartości. Nauczono ich, że historia Europy to kłamstwa i wyzysk, więc nie ma podstawy dla lojalności poza wspólną radością z popełniania przestępstw.

Warto zauważyć, że jeśli zajmują jakiś budynek, rzadko wywieszają zachodnie symbole solidarności. Nie pojawia się tam też trójkolorowa flaga. Wywieszają flagę Palestyny, w której nigdy nie byli, a która według izraelskich kartografów nie istnieje. Parafrazując Edith Piaf, francuska młodzież niczego nie żałuje, ponieważ niczego nie kocha, ale winę za to ponoszą ich rodzice i nauczyciele. Wyobcowanie młodzieży jest werdyktem historii wydanym na starsze pokolenie.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Istnieje alternatywa dla tego chaosu. Scruton, w tym szalonym maju, przypadkiem czytał wspomnienia Charlesa de Gaulle’a, które rozpoczynają się słowami: „Przez całe życie miałem pewną wizję Francji…” To całkowicie oszołomiło Scrutona. Oto naród zdefiniowany nie — jak to zwykle robią Anglosasi — przez „instytucje czy granice”, ale przez „język, religię i kulturę wysoką”, co skutkowało polityką mniej opartą na sporach — lewica kontra prawica — a bardziej na byciu, byciu Francuzem, byciu rodziną itp.

Jest to lekcja kontrkulturowa, która wydaje się przeżywać swój renesans. Zaledwie trzy tygodnie temu tysiące ludzi wyszły na ulice Paryża, by powitać papieża, a kulminacyjnym punktem wydarzenia była parada francuskich świętych, która — bez etnicznego szowinizmu — stanowiła inspirujący pokaz tożsamości historycznej. Dziewczyna jeździła po arenie przebrana za Joannę d’Arc: coś niewyobrażalnego w Wielkiej Brytanii, gdzie zastąpiono by ją Clare Balding lub duchem Nelsona Mandeli.

To, że w samym sercu Francji ma miejsce odrodzenie religijne, stanowi wyzwanie nie tylko dla islamizmu, ale także dla konsensusu, na którym opiera się świecka republika: dzieje się to poza państwem, niezależnie od elitarnych instytucji kulturalnych, a nawet w sprzeczności z hierarchią kościelną. Jest to odrzucenie 250 lat szaleństwa, a być może samej polityki. Jeśli obecnej wersji Francji nie da się rządzić, po co w ogóle próbować? Lepiej odciąć się od chaosu i tworzyć zwarte, świadome wspólnoty, czekając, aż nowoczesność się wypali.

To się stanie. Wszyscy zmierzamy tą samą szybką ścieżką ku załamaniu finansowemu i społecznemu, a — jak żartowali niektórzy — wszelka brytyjska radość z upadku Francji jest osłabiona przez pełzający strach, że my będziemy następni. Pytanie brzmi: czy dysponujemy tymi samymi zasobami kulturowymi i filozoficznymi, by wytrzymać ten ból? Odpowiadam na to charakterystycznym francuskim wzruszeniem ramion.