3,1 mld euro – tyle wyniosła wartość polskiego eksportu ryb i przetworów rybnych w 2024 roku. Polska jest największym producentem karpia w Unii Europejskiej i jednym z ważniejszych producentów akwakultury. Czy kraj, który zbudował silną pozycję w europejskim przetwórstwie rybnym, może jeszcze mocniej postawić na produkcję własnych ryb? O potencjale polskiej akwakultury, bezpieczeństwie żywnościowym i wyzwaniach stojących przed branżą rozmawiano podczas konferencji programu EDU-FISH.


Eksport ryb i przetworów rybnych z Polski w 2024 r. sięgnął 3,1 mld euro, a obroty przetwórstwa wyniosły ok. 5,1 mld euro według EUMOFA
Polska jest największym producentem karpia w UE (ok. 30% produkcji), a ważną rolę w akwakulturze odgrywa też pstrąg tęczowy i rosnąca hodowla jesiotra
Branża rybacka i akwakultura zmagają się z kosztami energii, pasz i dostępem do wody, a program EDU-FISH ma pomóc w pozyskaniu nowych kadr i kompetencji

Ryby stanowią ważną cześć polskiego eksportu żywności

Ryby nie kojarzą się zwykle z największymi sukcesami polskiego eksportu. Tymczasem według danych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2024 roku ryby i ich przetwory odpowiadały za około 6% wartości polskiego eksportu rolno-spożywczego. Jeszcze bardziej imponująco wygląda skala przemysłu rybnego. Z danych Europejskiego Obserwatorium Rynku Produktów Rybołówstwa i Akwakultury (EUMOFA) wynika, że obroty polskiego przetwórstwa rybnego w 2024 roku wyniosły około 5,1 mld euro. W 2023 roku sektor zatrudniał ponad 18 tys. osób.

Duża część polskiego przetwórstwa opiera się na surowcu importowanym. Według rządowej strategii promocji branży rybnej na 2026 rok krajowe przetwórstwo potrzebuje ponad miliona ton surowca rocznie, podczas gdy produkcja polskiej akwakultury wynosi około 48 tys. ton. To pokazuje ogromną różnicę między skalą przemysłu przetwórczego a możliwościami krajowej hodowli ryb. Jednocześnie stawia pytanie o przyszłość polskiej akwakultury i jej rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa żywnościowego.
Polska potęgą w produkcji karpia. Pstrąg również ma mocną pozycję

Polska jest największym producentem karpia w Unii Europejskiej, odpowiadającym za około 30% unijnej produkcji tego gatunku. Według danych KOWR w 2024 roku w polskich gospodarstwach wyprodukowano około 21,5 tys. ton karpia. Niemal cała krajowa produkcja trafia jednak na rynek wewnętrzny, a największe zainteresowanie konsumentów tradycyjnie przypada na okres przedświąteczny. Obok karpia ważną rolę odgrywa pstrąg tęczowy. Według danych statystycznych zebranych w ramach badań RRW-22 w 2024 roku produkcja tego gatunku wyniosła około 20,7 tys. ton. Łączna produkcja różnych gatunków pstrągów przekroczyła 22 tys. ton. Coraz większe znaczenie w polskiej akwakulturze zyskuje również hodowla jesiotrów. W 2024 roku ich produkcja wyniosła około 2,3 tys. ton. Rozwój tej gałęzi wiąże się zarówno z produkcją ryb konsumpcyjnych, jak i kawioru.

Własne ryby to również bezpieczeństwo żywnościowe

Znaczenie krajowej produkcji ryb wykracza poza wyniki sprzedaży. Rozwój akwakultury jest jednym z elementów budowania bezpieczeństwa żywnościowego i zmniejszania zależności od dostaw surowca z zagranicy. W dokumentach strategicznych dotyczących rozwoju sektora podkreśla się potrzebę zwiększania konkurencyjności polskich gospodarstw, wdrażania nowych technologii i poprawy warunków prowadzenia działalności. Jednocześnie branża mierzy się z szeregiem problemów. Ograniczona dostępność wody, rosnące koszty energii i pasz oraz skutki zmian klimatu wpływają na rentowność produkcji. Dla części gospodarstw rozwiązaniem może być rozwój bardziej zaawansowanych systemów hodowli, w tym instalacji umożliwiających wielokrotne wykorzystywanie wody. Inne inwestują w odnawialne źródła energii, modernizację infrastruktury czy poprawę efektywności produkcji. Rozwój krajowej akwakultury wymaga jednak nie tylko inwestycji, ale także specjalistów potrafiących obsługiwać nowoczesne instalacje i zarządzać przedsiębiorstwami.

Branża potrzebuje nowego pokolenia specjalistów

Problem ten był jednym z głównych tematów konferencji prasowej EDU-FISH. Przedstawiciele uczelni zwracali uwagę na starzenie się kadr związanych z gospodarką rybacką i niskie zainteresowanie młodych ludzi kierunkami kształcącymi przyszłych ichtiologów. Jednocześnie zmieniają się kompetencje potrzebne w sektorze. Współczesny specjalista musi łączyć znajomość biologii ryb z wiedzą dotyczącą technologii hodowli, ochrony środowiska i zarządzania produkcją. Znaczenia nabierają także umiejętności związane z analizą kosztów, planowaniem inwestycji, organizacją sprzedaży i dystrybucją produktów. Problem niedoboru odpowiednio przygotowanych pracowników został wskazany również w strategii „Akwakultura 2027”, która zwraca uwagę na konieczność lepszego powiązania systemu kształcenia z potrzebami przedsiębiorstw.

Odpowiedzią na te wyzwania jest program EDU-FISH, realizowany przez Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie oraz Gminę Sieraków. Projekt wspiera przyszłych specjalistów poprzez stypendia, praktyki zawodowe, zajęcia terenowe oraz dostęp do nowoczesnej infrastruktury laboratoryjnej.

Polska jest już ważnym uczestnikiem europejskiego rynku rybnego. Pytanie brzmi, czy uda się wykorzystać ten potencjał również do rozwoju krajowej produkcji. Odpowiedź zależy nie tylko od nowych inwestycji i technologii, ale również od ludzi, którzy będą potrafili je wdrażać.

 O programie Edu-Fish

Edu-Fish to projekt edukacyjno-promocyjny w zakresie rybactwa, współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rybactwa 2021–2027.

Projekt łączy trzy różne poziomy edukacji:


Zespół Szkół w Sierakowie – szkoła kształcąca młodzież w kierunku rybactwa śródlądowego.
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie (UWM) – uczelnia rozwijająca kompetencje związane z ichtiologią, rybactwem i środowiskiem wodnym,
Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie (ZUT) – lider projektu i ośrodek akademicki kształcący przyszłych specjalistów,

Razem tworzą ścieżkę od pierwszego wyboru szkoły, przez studia, aż po przyszłą pracę.

Edu-Fish znalazł się w bazie projektów FAMENET, europejskiej sieci związanej z wdrażaniem Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury.

W bazie znajduje się 155 projektów z Europy – tylko 4 pochodzą z Polski. Jednym z nich jest Edu-Fish. Projekt został również zaprezentowany na oficjalnym portalu Komisji Europejskiej poświęconym gospodarce morskiej, rybactwu i akwakulturze.

Edu-Fish odpowiada na konkretny problem: jak zainteresować młodych ludzi edukacją i karierą w sektorze, który potrzebuje nowych kompetencji i kadr?

Bo przyszłość rybactwa to nie tylko hodowla ryb. To także ichtiologia, akwakultura, badania, monitoring wód, technologie, ochrona środowiska i wiedza o zasobach wodnych, zarządzanie środowiskiem wodnym. Projekt wpisuje się w działania Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz rozwoju sektora rybackiego oraz budowania kompetencji i kadr potrzebnych dla jego przyszłości.

 

W ramach Edu-Fish młodzi ludzie otrzymają nie tylko wiedzę o możliwościach kształcenia, ale także dostęp do praktyk, stypendiów, wsparcia edukacyjnego i nowoczesnego zaplecza dydaktycznego.