Gwiazdor w efekcie nie mógł pojawić się na trasie. Twierdził później, że wygrałby maraton z czasem pięć minut lepszym od zwycięzcy.
Oficjalnym powodem były doniesienia o tym, że Nurmi zarabiał na bieganiu, co stało w sprzeczności ze statusem amatora. Był też powód nieoficjalny. Nurmi był zbyt sławny i zbyt wygodny jako cel. Jego dyskwalifikacja wywołała skandal dyplomatyczny.
Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo
Paavo Nurmi zadebiutował na igrzyskach w Antwerpii w 1920 r. i od razu sięgnął po trzy złote medale. Cztery lata później, w Paryżu, zrobił coś czego nikt wcześniej nie widział: wygrał złoto na 1500 m, a godzinę później — złoto na 5000 m. W ciągu sześciu dni w Paryżu zdobył pięć złotych medali. Łącznie przez całą karierę: dziewięć złotych i trzy srebrne.
Paavo Nurmi zrewolucjonizował bieganie. Był niekwestionowaną gwiazdą
Nurmi biegał ze stoperem w dłoni. „Kiedy ścigasz się z czasem, nie musisz sprintować. Inni nie wytrzymają tempa, jeśli jest równe i stabilne aż do mety” — czytamy na stronie paavonurmi.fi. Był pierwszym biegaczem który potraktował trening jak naukę, wprowadził interwały, całoroczne przygotowania i precyzyjne odmierzanie tempa.
W szczytowym okresie kariery nie przegrał żadnego biegu od 800 metrów wzwyż przez 121 startów z rzędu. Nigdy nie przegrał biegu przełajowego. Ustanowił 22 oficjalne rekordy świata na dystansach od 1500 metrów do 20 kilometrów.
Nurmi był znany jako „Latający Fin”, ale miał też inny przydomek — „Wielki Milczący”. Nie bez przyczyny. Podczas tournée po Stanach Zjednoczonych w 1925 r., po owacji tysięcznego tłumu oczekującego przemówienia, wyszedł przed mikrofon i powiedział dokładnie dwa słowa: „Thank you”. Na tym zakończył swoją przemowę.
Na igrzyska do Los Angeles w 1932 r. Nurmi jechał z jednym celem: złotem w maratonie. Miał już 35 lat, dużo jak na biegacza, ale przez całą wiosnę trenował ciężej niż kiedykolwiek. W czerwcu wystartował w pierwszym w życiu maratonie, która była próbą olimpijską. Wygrał. Był w doskonałej formie. Finlandia zgłosiła go do startu.
„Na początku 1932 r. Nurmi trenował do czwartych igrzysk olimpijskich z determinacją większą niż kiedykolwiek wcześniej” — pisze paavonurmi.fi.
Szwed doprowadził do zawieszenia gwiazdy
Plotki o tym, że Nurmi zarabia na bieganiu krążyły od lat dwudziestych. Po tournée po Stanach Zjednoczonych w 1925 r. sam przyznał, że „ścisłe przestrzeganie przepisów amatorskich stało w sprzeczności z fińskim celem zwrócenia na siebie uwagi świata przez sukcesy sportowe”. Nurmi wiedział, że balansuje na granicy.
IAAF od początku lat 30. walczyła z narastającą komercjalizacją sportu. Władze organizacji zarządzającej lekkoatletyką na całym świecie potrzebowali głośnego przykładu. I go znaleźli.
Głównym architektem dyskwalifikacji był J. Sigfrid Edstroem. Szwed był prezydentem IAAF. W kwietniu 1932 roku IAAF wszczęła dochodzenie. Fińska Federacja Lekkoatletyczna zbadała sprawę i orzekła, że brak dowodów na naruszenie przepisów. Nurmi był spokojny.
„Jestem już stary, przynajmniej jako sportowiec, więc naprawdę nie martwię się zbytnio, jeśli zostanę uznany za niezdolnego do startów. Jeśli jednak tak się stanie, ten sam los powinien spotkać wszystkich biegaczy korzystających z zagranicznych tournée i organizacje od nich zależne” — powiedział, cytowany przez stronę International Society of Olympic Historians.
Edstroem nie odpuścił. Jak podaje Wikipedia, powołując się na dokumenty archiwalne, wysyłał do szefa niemieckiej federacji lekkoatletycznej Karla Rittera von Halta listy, w których ostrzegał że jeśli dowody przeciwko Nurmiemu nie zostaną dostarczone, będzie „niestety zmuszony podjąć surowe kroki wobec Niemieckiego Związku Lekkoatletycznego”. Von Halt w końcu dostarczył zeznania. Przyznał, że Nurmi miał dostawać 250–500 dolarów za start podczas jesiennego tournée w Niemczech w 1931 r.
Dwa dni przed ceremonią otwarcia igrzysk w 1932 r. rada IAAF odrzuciła zgłoszenie Nurmiego. Oficjalny powód: nadmierne diety za podróż, naruszające przepisy amatorskie.
Finowie byli wściekli zawieszeniem bohatera narodowego. Szwedzi „użyli podstępnych sztuczek”
Nurmi zamieszkał w wiosce olimpijskiej i normalnie trenował. Nie zamierzał rezygnować dopóki był choć cień szansy na zmianę decyzji. Pozostali maratończycy złożyli petycję z prośbą o dopuszczenie go do startu. Bezskutecznie.
„Nurmi nie mógł zmusić się do oglądania biegu na 10000 m ani maratonu” — czytamy w serwisie paavonurmi.fi. Maraton wygrał 20-letni Argentyńczyk Juan Carlos Zabala z czasem 2:31:36. Brązowy medal zdobył Fin Armas Toivonen — 2:32:12. Nurmi przyznał później, cytowany przez fiński serwis, że „wygrałby maraton z przewagą pięciu minut”.
Echa dyskwalifikacji Nurmiego nie skończyły się na sporcie. Był fińskim bohaterem narodowym i symbolem niepodległości kraju, który dopiero niedawno wybił się na samodzielność.
Fińska Federacja Lekkoatletyczna nigdy nie uznała wyroku IAAF. Nurmi biegał w kraju do jako — jak określała go prasa — „narodowy amator”. Ostatni bieg wygrał 16 września 1934 r. w Viipuri na dystansie 10000 m.
Fińska federacja ogłosiła bojkot wszelkiej rywalizacji ze Szwecją. Jak cytuje Wikipedia, Finowie zarzucali szwedzkim działaczom że „użyli podstępnych sztuczek w kampanii przeciwko amatorskiemu statusowi Nurmiego”. Bojkot trwał do 1939 r.
Edstroem, który został później prezydentem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, nigdy nie przyznał, że postąpił niesprawiedliwie.
Na igrzyskach olimpijskich w Helsinkach w 1952 r., kiedy Finlandia po raz pierwszy gościła igrzyska, to właśnie Nurmi wbiegł na stadion z ogniem olimpijskim i zapalił znicz. Miał 55 lat.

Paavo Nurmi zapala znicz olimpijski na igrzyskach w Helsinkach w 1952 r.
Hulton Archive / Stringer / Getty Images
„Nurmi w końcu zemścił się podczas igrzysk olimpijskich w Helsinkach w 1952 r., gdy wniósł pochodnię olimpijską na ceremonię otwarcia i otrzymał owację na stojąco w obecności Edstroema” — przypomina Wikipedia.
Na cześć Fina nazwano coroczne zawody lekkoatletyczne w Turku (Paavo Nurmi Games), które odbywają się do dziś. Przed stadionem olimpijskim w Helsinkach stoi posąg legendy, która przez wiele lat była najszybszą osobą na świecie na każdym dystansie do 20 km.