Dyrektor Fundacji Frank Bold Bartosz Kwiatkowski bardzo krytycznie ocenia strefy czystego transportu w Katowicach i Szczecinie, dlatego uważa, że sensownej analizie i porównaniu pod kątem efektów oraz jakości rozwiązań można poddać jedynie warszawską i krakowską. – Transport jest istotnym źródłem zanieczyszczeń, walczymy więc tutaj o zdrowie i życie ludzi w konkretnych miejscach – podkreśla.
– Tego typu rozwiązania nie mają absolutnie żadnego sensu – nie przyniosą żadnej poprawy jakości powietrza. Dają złudne poczucie, że władze podejmują w tym zakresie jakieś działania, a kompromitują ideę SCT. Apelowaliśmy o ich unieważnienie przez wojewodów śląskiego i zachodniopomorskiego – mówi dyrektor Fundacji Frank Bold Bartosz Kwiatkowski.
Według niego nad wprowadzeniem SCT będą musiały się w najbliższym czasie pochylić wszystkie większe miasta, w których występuje duży ruch samochodowy – w związku nowymi normami jakości powietrza, które mają wejść w życie od 2030 roku.
Dyrektor podkreśla, że strefa w Krakowie praktycznie nie dotyczy samych mieszkańców miasta. – Ta informacja chyba się nie przebiła albo została zniekształcona. Mówi się, że właśnie z tego powodu odwołano w referendum prezydenta, ponieważ zabronił im jeździć starymi samochodami, co jest całkowitą nieprawdą – podkreśla.
Walka o zdrowie i życie. Jak funkcjonowanie SCT przekłada się na jakość powietrza?
Mam wrażenie, że w dyskusji o funkcjonowaniu stref czystego transportu znacznie więcej uwagi poświęca się ograniczeniom i uciążliwościom dla mieszkańców niż ich głównemu celowi, jakim jest poprawa jakości powietrza. Jak z tej perspektywy ocenia pan funkcjonowanie już istniejących SCT?
Bartosz Kwiatkowski, dyrektor Fundacji Frank Bold: – Transport jest istotnym źródłem zanieczyszczeń, w tym dwutlenku azotu i pyłów zawieszonych. Walczymy więc tutaj o zdrowie i życie ludzi w konkretnych miejscach.
Odpowiedź na pytanie, na ile strefy te są skuteczne pod tym względem, jest bardzo trudna. Po pierwsze, nie dysponujemy jeszcze w pełni miarodajnymi danymi. W zasadzie analizować możemy jedynie strefę warszawską i krakowską, ponieważ katowicka i szczecińska są, niestety, trochę żartem, a nie realną odpowiedzią na problem zanieczyszczenia powietrza. Nie działają tak, jak powinny. Z kolei strefy krakowska i warszawska znajdują się obecnie w okresie przejściowym. Większość pojazdów, które są tymi ograniczeniami objęte, nadal może wjeżdżać do tych stref – pod pewnymi warunkami, a czasami nawet bez nich.
Dlatego rzeczywiste efekty zdrowotne i środowiskowe funkcjonowania tych stref, jeśli chodzi o jakość powietrza, będziemy obserwować dopiero za kilka lat.

Bartosz Kwiatkowski – dyrektor Fundacji Frank Bold
W tej chwili jesteśmy w okresie rozbiegowym. Po pierwsze przyzwyczajamy ludzi do tego, czym strefy czystego transportu są. Po drugie – do wizji, że jeżeli poruszam się samochodem, który niestety negatywnie oddziałuje na środowisko, to powinienem to robić jak najrzadziej. A docelowo najlepiej w ogóle zrezygnować z podróży takimi pojazdami.
Bartosz Kwiatkowski: Tego typu rozwiązania nie mają absolutnie żadnego sensu
Jakie zastrzeżenia budzą strefy czystego transportu w Katowicach i Szczecinie?
– Oceniam je krytycznie. Są one bardzo małe – katowicka zajmuje jedynie 0,5 km kw., a szczecińska jest jeszcze mniejsza – i obejmują obszary, na których ruch drogowy i tak jest znikomy lub całkowicie wyłączony.
Szczególnie skandaliczna jest moim zdaniem strefa w Katowicach, bo rzekomo powstała ona w odpowiedzi na występujące w tym mieście przekroczenia poziomów dopuszczalnych NO2, ale w rzeczywistości utworzono ją w zupełnie innym miejscu, niż obszar występowania tych przekroczeń.
Tego typu rozwiązania nie mają absolutnie żadnego sensu – nie przyniosą żadnej poprawy jakości powietrza. Dają złudne poczucie, że władze podejmują w tym zakresie jakieś działania, a kompromitują ideę stref czystego transportu.
Jako Fundacja Frank Bold apelowaliśmy o ich unieważnienie przez wojewodów śląskiego i zachodniopomorskiego, ponieważ naszym zdaniem są niezgodne z prawem – nie realizują ustawowego celu SCT, jakim jest ochrona zdrowia i środowiska przed szkodliwym oddziaływaniem zanieczyszczeń pochodzących z transportu.
SCT w Krakowie a SCT w Warszawie. Na korzyść tej pierwszej działa zakres obszarowy
Co sądzi pan o samych rozwiązaniach wdrożonych w Warszawie i Krakowie? Czy ich zakres jest wystarczający, mając na uwadze nowe, bardziej restrykcyjne normy powietrza, które mają wejść w życie w 2030 r.?
– Między strefami w Warszawie i Krakowie mamy dużą różnicę pod względem obszarowym. Jeśli chodzi o ocenę jakości powietrza z punktu widzenia nowych norm obowiązujących od 2030 r., to tego typu badania pokazują dwie rzeczy.
SCT w Krakowie prawie – bo mimo wszystko jest troszkę mniejsza – pokrywa się z obszarem przekroczenia nowego poziomu dopuszczalnego dwutlenku azotu, więc rzeczywiście powinna w tym zakresie odpowiadać na potrzeby, dla których została wprowadzona.
Strefa warszawska niestety nijak na te potrzeby nie odpowiada. Jest po prostu za mała i prawdopodobnie konieczne będzie jej powiększenie. Jak na szybko spojrzałem na mapy przekroczeń, to Mokotów, Ursynów, Ochota, Wola, Włochy i Żoliborz są tymi dzielnicami, które powinny być strefą objęte, a niestety nie są. Obszar to więc pierwsza zaleta strefy krakowskiej i pierwsza wada warszawskiej.
– Jeśli chodzi o same ograniczenia, to będą one bardzo podobne w roku 2028, ale miasta dochodzą do tego w różny sposób. Kraków wprowadził już docelowe ograniczenie – benzyna Euro 4 i diesel Euro 6 – tak naprawdę od początku funkcjonowania strefy, czyli od 1 stycznia br. Jednocześnie wprowadził okres przejściowy, czyli możliwości wjazdu za opłatami, które na razie mają charakter mocno symboliczny, ale mają znacząco rosnąć.
Szacunki miasta były takie, że w 2028 r., kiedy opłaty sięgną 500 zł miesięcznie, prawie nikt już nie będzie ich płacił, bo będzie to po prostu kompletnie nieopłacalne. One de facto przymuszą osoby wjeżdżające do miasta do zmiany przyzwyczajeń.

– Szacunki Krakowa były takie, że w 2028 r., kiedy opłaty sięgną 500 zł miesięcznie, prawie nikt już nie będzie ich płacił, bo będzie to po prostu kompletnie nieopłacalne. One de facto przymuszą osoby wjeżdżające do miasta do zmiany przyzwyczajeń – mówi dyrektor Frank Bold Fot. Longfin Media / Shutterstock
To jest ważny, ale i bardzo kontrowersyjny wątek, ponieważ wiadomo, szczególnie w Polsce, z jaką reakcją zwykle wiąże się wprowadzanie nowych opłat.
Ważne jest natomiast, żeby zrozumieć, że opłaty nie oznaczają, iż pojazd magicznie staje się bardziej ekologiczny i przestaje emitować zanieczyszczenia. Po prostu pozwalają w wyjątkowych sytuacjach wjechać na obszar strefy, ale w pewnym momencie to się przestanie ekonomicznie opłacać. Opłaty mogą być pobierane tylko przez pierwsze trzy lata funkcjonowania strefy – na więcej nie pozwala ustawa.
Warszawa z kolei wprowadziła trochę inny system, w którym wymogi dla pojazdów stopniowo rosną. Zaczęła od bardzo niskich poziomów, natomiast w 2028 r. dojdzie do tego samego poziomu, co Kraków, czyli Euro 4 dla benzyny i Euro 6 dla diesla. Ale to nie koniec – Warszawa będzie je dalej podwyższać. W 2032 r. już docelowo do Euro 6 dla benzyny i do Euro 6d dla diesla.
Będzie to więc bardzo progresywny system, zdecydowanie bardziej niż w Krakowie. Biorąc pod uwagę rok 2030 i wejście w życie nowych norm jakości powietrza, jest to prawdopodobnie bardzo dobry pomysł.
„Nad wprowadzeniem SCT będą musiały się pochylić wszystkie większe miasta, w których występuje duży ruch samochodowy”
Które jeszcze miasta będą musiały poważnie podejść do kwestii SCT w związku z nowymi normami?
– Podejrzewam, że w większości miast wojewódzkich i w innych dużych ośrodkach miejskich te normy będą przekroczone. Szczególnym przypadkiem jest aglomeracja górnośląska, gdzie wysokie stężenia dwutlenku azotu występują we wszystkich miastach wchodzących w jej skład.
W woj. śląskim, ze względu na wysoki stopień urbanizacji, przekroczenia nowych norm występują w wielu miejscach, również poza największą aglomeracją: w Rybniku, Żorach, Częstochowie i Bielsku-Białej. Wszędzie tam trzeba jak najszybciej wdrażać działania związane z ograniczaniem zanieczyszczeń pochodzących z transportu. A jeśli one nie będą wystarczająco skuteczne, to alternatywą będzie wprowadzanie SCT.
Warto pamiętać o jeszcze jednej rzeczy. Mówimy o nowych normach z perspektywy prawnej, czyli pewnych obowiązkach prawnych. Ale tu się nakładają dwie kwestie, bo prawo prawem, a życie życiem. Niestety stężenia dwutlenku azotu już dzisiaj są dla nas szkodliwe i nie stanie się tak, że na początku 2030 r. powietrze, dzień wcześniej czyste, nagle stanie się brudne. Po prostu uznamy wtedy, że jest ono zanieczyszczone również w rozumieniu prawnym.
Władze miast powinny kierować się ochroną zdrowia mieszkańców i już teraz robić wszystko, co w ich mocy, aby obniżać stężenia zanieczyszczeń, a nie czekać z założonymi rękami na wejście w życie nowych norm.
Ważne jest też to, że nowe normy wciąż będą o wiele mniej rygorystyczne niż wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia, która wskazuje, że stężenia powinny być znacznie niższe. Jeżeli chodzi o średnioroczne stężenia dwutlenku azotu, to obecnie obowiązująca norma wynosi 40 mikrogramów na metr sześcienny, nowa norma to 20 mikrogramów, a wytyczne WHO to 10 mikrogramów. To pokazuje, jak daleko jesteśmy jeszcze od osiągnięcia jakości powietrza, którą można uznać za względnie bezpieczną dla zdrowia.
Podsumowując, nad wprowadzeniem SCT będą musiały się pochylić wszystkie większe miasta, w których występuje duży ruch samochodowy.
Duży błąd popełniono w Krakowie. „Nową wersję przyjęto i wdrożono w pośpiechu”
Jak pan ocenia cały proces wprowadzania SCT i przygotowywania społeczności do planowanych zmian? I główne różnice między strefami w Krakowie i Warszawie?
– Ważną kwestią jest odpowiednie rozłożenie działań w czasie. Wielki błąd, naszym zdaniem, popełniono w Krakowie, a którego chyba udało się uniknąć w Warszawie. Chodzi o kwestię kampanii informacyjnej i przygotowywania mieszkańców oraz osób spoza tych miast na wejście w życie SCT.
W Krakowie wydarzyło się to dość szybko. Uchwała weszła w życie w czerwcu 2025 r., a strefa zaczęła obowiązywać już od stycznia 2026 r. System rejestracji pojazdów dla mieszkańców wszedł w życie w ostatniej chwili, bo pod koniec roku, a kampania informacyjna w środkach transportu publicznego, w mediach i na stronach internetowych zaczęła się dosyć późno. Jeżeli ludzie są zaskoczeni tego typu rozwiązaniami, to siłą rzeczy za nimi nie przepadają.
Z drugiej strony obecnie obowiązująca SCT w Krakowie nie była pierwszą próbą wprowadzenia takiego rozwiązania. Poprzednią uchwałę w sprawie SCT przyjęto w 2022 roku i, co ciekawe, była ona pod wieloma względami bardziej rygorystyczna, ponieważ obejmowała całe miasto i traktowała na równi osoby przyjezdne i mieszkańców Krakowa. Uchwałę tę postanowiono jednak zastąpić nową wersją SCT, którą przyjęto i wdrożono w pośpiechu.
Przy okazji Krakowa muszę też zwrócić uwagę na często powielany błąd, że to SCT tak rozwścieczyła mieszkańców, że postanowili odwołać prezydenta. A tak się dziwnie składa, że ta strefa w zasadzie mieszkańców Krakowa nie obejmuje – oni są z tej strefy wyłączeni w tym zakresie, że jeżeli mieli przed wejściem w życie uchwały samochód, który nie spełnia wymagań strefy, to mogą nim jeździć bez ograniczeń. Ta informacja chyba się nie przebiła albo została zniekształcona.
Jeszcze niedawno czytałem gdzieś, że właśnie z tego powodu odwołano w referendum prezydenta, ponieważ zabronił jeździć starymi samochodami mieszkańcom Krakowa, co jest całkowitą nieprawdą.

Aleksander Miszalski (na zdjęciu) został kilka miesięcy temu odwołany z funkcji prezydenta Krakowa, co często uzasadnia się protestami w sprawie SCT. Tymczasem Bartosz Kwiatkowski zaznacza, że ograniczenia związane ze strefą praktycznie nie dotyczą mieszkańców miasta Fot. Longfin Media / Shutterstock
Niezadowolenie wyrażali głównie mieszkańcy gmin ościennych, którzy do Krakowa przyjeżdżają bardzo tłumnie. To także kwestia turystyki i przyjazdów osób z bardziej oddalonych od Krakowa terenów. Ich pojazdy zostały strefą objęte z dniem 1 stycznia br.
Mieszkańcy nie doczytali widocznie i zawierzyli politycznym przekazom.
– Tak, oczywiście. To były celowe działania, ukierunkowane na osiągnięcie określonego efektu. Strefa rzeczywiście była w centrum wydarzeń na samym początku, kiedy zaczęły się protesty, tylko że osoby, które przeciwko niej protestowały, po prostu nie były mieszkańcami Krakowa. A później niektórzy mieszkańcy najwyraźniej dali się zmanipulować i zaczęły być powielane nieprawdziwe informacje.
Wracając jeszcze do różnic między Krakowem i Warszawą – jest jeszcze kwestia kontroli i wykazania spełnienia wymagań obowiązujących w strefie. W Krakowie nalepki mają charakter raczej uzupełniający, a kontrola opiera się głównie na systemie zgłaszania pojazdów oraz weryfikacji danych dostępnych w CEPiK.
Zgłoszenia pojazdu uprawnionego do wjazdu do strefy dokonuje się zdalnie, za pośrednictwem systemu utworzonego w tym celu przez miasto, więc było to dosyć wygodne. Na początku pojawiły się jakieś problemy, jak to zwykle bywa z systemami informatycznymi, ale później zaczęło to już dość dobrze działać. Do kontroli straż miejska wykorzystuje między innymi kamery, które sczytują numery rejestracyjne. Na tej podstawie można weryfikować, czy wszystko się zgadza w CEPiK-u i w miejskiej bazie danych.
W Warszawie mamy przede wszystkim nalepkę i z tego, co mi wiadomo, problemy z kontrolą i egzekwowaniem zasad obowiązujących w strefie. Stolica wprowadziła ciekawe rozwiązanie, czyli możliwość czterokrotnego wjazdu do strefy w ciągu roku dla pojazdów, które nie spełniają wymagań. Tylko że nikt tak naprawdę tego nie sprawdzał. Liczba mandatów nakładanych za naruszenie zasad obowiązujących w SCT była znikoma, podczas gdy w Krakowie mandaty zostały wystawione już w pierwszych dniach obowiązywania strefy.
Wracając z kolei do mieszkańców i przysługującego im zwolnienia od SCT. W Krakowie jest ono bezterminowe, natomiast w Warszawie obowiązuje tylko do roku 2028 r. Już za kilkanaście miesięcy mieszkańcy – tak samo jak wszystkie osoby przyjezdne – będą musieli dostosować się do wymagań strefy i to będą te same wymagania, co w Krakowie, czyli Euro 4 dla benzyny i Euro 6 dla diesla. Pod tym względem strefa warszawska jest bardziej restrykcyjna, co uważam za jej bardzo dużą zaletę. Bądźmy szczerzy – to mieszkańcy tych miast w bardzo dużym stopniu niestety odpowiadają za zanieczyszczenie powietrza.
Kraków, przygotowując się do opracowania swojej uchwały, przeprowadził badania, w ramach których sprawdzano na konkretnych skrzyżowaniach, jakie samochody rzeczywiście zanieczyszczają powietrze. Okazało się, że duży odsetek stanowiły samochody krakowskie. To jest moim zdaniem błąd, że mieszkańcy są całkowicie i bezterminowo zwolnieni z tych ograniczeń.

Materiał chroniony prawem autorskim – zasady przedruków określa regulamin.



