W przyszłym tygodniu prezydent USA po raz pierwszy w historii ma spotkać się z przywódcami formatu „Quad”.

Spotkanie z przywódcami Japonii, Indii i Australii zostało zaplanowane na poniedziałek przy okazji szczytu ASEAN na Filipinach. Odbywa się ono w momencie, gdy pozostali trzej członkowie sojuszu są oburzeni lekceważeniem i złym traktowaniem ze strony Trumpa.

— Quad jest podtrzymywany sztucznie — mówi azjatycki dyplomata, który poprosił o zachowanie anonimowości. — Jeszcze nie umarł, ale potrzebuje silnego przywództwa.

Osłabiony Quad to dobra wiadomość dla Chin.

Chociaż ta istniejąca od dwóch dekad grupa skupiała się głównie na współpracy w obszarach, takich jak klimat, zdrowie i rozwój infrastruktury, w ostatnich latach przesunęła nacisk na bezpieczeństwo regionalne poprzez wspólne ćwiczenia straży przybrzeżnej i marynarki wojennej. Pekin nazwał ten blok „indopacyficznym NATO”.

— Quad stanowi szansę na wspólne przeciwstawienie się Komunistycznej Partii Chin, a szansa ta jest marnowana — wyjaśnia emerytowany kontradmirał Mark Montgomery, były dyrektor operacyjny Dowództwa Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych na Pacyfiku. — Niewłaściwe traktowanie wszystkich trzech krajów ze strony Trumpa uniemożliwiło jakikolwiek postęp we wspólnym zaangażowaniu Indii w bardziej bezpośredni udział w przeciwstawianiu się chińskiej agresji poza subkontynentem.

Biały Dom broni przywództwa prezydenta USA w tej inicjatywie. — Żadna administracja nie zrobiła więcej dla rozwoju współpracy w ramach Quad niż administracja Trumpa — powiedziała rzeczniczka Olivia Wales.

„Wstrzymuję oddech”. Ian Brzezinski mówi, co się może wkrótce stać na świecieIan Brzezinski w Bukareszcie w Rumunii, 22 maja 2025 r. W tle grafika symbolizująca rywalizację mocarstwHistoria strategicznego formatu

W swojej pierwszej kadencji Trump miał zupełnie inne podejście do Quad. Chociaż sojusz powstał w 2007 r., rok później praktycznie przestał funkcjonować z powodu wewnętrznych sporów i obaw przed sprowokowaniem Pekinu.

Trump reaktywował go w 2017 r., aby odpowiedzieć na rosnące obawy związane z coraz większym znaczeniem gospodarczym, dyplomatycznym i militarnym Chin w regionie Indo-Pacyfiku, choć nigdy nie zorganizował szczytu przywódców.

Były prezydent Joe Biden poświęcił tej grupie znaczną ilość czasu, uczestnicząc podczas swojej prezydentury w sześciu spotkaniach przywódców — z czego dwa odbyły się w formie wirtualnej. W 2024 r. był gospodarzem ostatniego spotkania w stanie Delaware.

W czasie drugiej kadencji Trump przekazał sprawy związane z sojuszem sekretarzowi stanu Marco Rubio. — Prezydent nie angażuje się w te partnerstwa tak, jak robił to Biden. Z tym faktem wiąże się również to, że Trump nie widział sensu w organizowaniu szczytu Quad aż do tego miesiąca — zauważa Arzan Tarapore, były australijski łącznik ds. obrony w Stanach Zjednoczonych za czasów administracji Baracka Obamy. — W Białym Domu nie ma presji, by rozwijać Quad.Spotkanie przedstawicieli państw Quad z sekretarzem stanu Marco Rubio w Waszyngtonie, 1 lipca 2025 r.

Spotkanie przedstawicieli państw Quad z sekretarzem stanu Marco Rubio w Waszyngtonie, 1 lipca 2025 r.

Kenta Kamimura / AFP

Pogarda Trumpa wobec wielostronnych organizacji jest cechą charakterystyczną jego drugiej kadencji. Prezydent wycofał Stany Zjednoczone ze Światowej Organizacji Zdrowia i konwencji klimatycznej ONZ, poparł działania mające na celu „likwidację” Międzynarodowego Trybunału Karnego (organu, którego Stany Zjednoczone nigdy nie były członkiem) oraz wielokrotnie groził wycofaniem USA z NATO.

Trump nie skrytykował publicznie Quad, ale jego brak zainteresowania grupą zaniepokoił jej członków, mimo że prace na niższym szczeblu są kontynuowane.

Utrzymać Quad przy życiu

Rubio zwołał pięć spotkań z ministrami spraw zagranicznych państw Quad, a współpraca Departamentu Stanu z sojuszem zaowocowała inicjatywami mającymi na celu wzmocnienie łańcuchów dostaw energii, modernizację infrastruktury portowej na Fidżi oraz integrację zdolności wywiadowczych czterech krajów. Dyskusje te przekształciły Quad „z miejsca, gdzie po prostu się spotykamy i rozmawiamy o problemach, w miejsce, gdzie identyfikujemy obszary do wspólnej pracy” — powiedział dziennikarzom sekretarz stanu w zeszłym miesiącu.

Partnerzy z Quad są mniej entuzjastyczni.

— Pomimo wysiłków sekretarza Rubio ambicje w ramach Quad znacznie spadły — zauważa Nisha Biswal, była zastępczyni sekretarza stanu ds. Azji Południowej i Środkowej w administracji Obamy, która nadal utrzymuje kontakt z decydentami w regionie. — Istnieje chęć utrzymania Quad przy życiu, aby w przyszłości można było być może ponownie nadać mu priorytet, ale niekoniecznie po to, by w obecnej chwili wkładać ogromny wysiłek i ambicję w strukturę Quad.

Ten brak zaangażowania na najwyższych szczeblach może zniweczyć nieśmiałe próby rozszerzenia zakresu działania inicjatywy o współpracę w zakresie obrony regionalnej, zwłaszcza że zarówno Indie, jak i Japonia borykają się z nasilającymi się napięciami granicznymi z Chinami.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

— Jeśli chcesz, by Quad był czymś więcej niż tylko forum dyskusyjnym, potrzebujesz sygnału od szefa — mówi Jonathan Czin, były analityk CIA ds. Chin, obecnie pracujący w think tanku Brookings Institution. — Pekin postrzega wszystko, co nie jest udziałem Stanów Zjednoczonych na szczeblu głów państw, jako znak, że wycofują się one z Quadu.

Salwy celne

Rozczarowanie Indii z powodu upadłej umowy handlowej ze Stanami Zjednoczonymi — która obciążyła je 50-procentowymi cłami — zniweczyło plany zorganizowania w tym samym roku szczytu Quad w New Delhi. W lutym amerykańskie cła na większość indyjskiego importu zostały obniżone do 18 proc.

Jednocześnie Trump zażądał od Tokio zainwestowania w USA 550 mld dol. (według aktualnego kursu 2,1 bln zł) — ponad 10 proc. PKB tego kraju w 2024 r. — jako warunku obniżenia ceł na samochody i inne produkty. Cła na import z Australii — w większości zwolnionej z ceł przed kwietniem 2025 r. na mocy umowy o wolnym handlu — wynoszą 12,5 proc.

Dla partnerów z Quad „salwy celne i handlowe prezydenta Trumpa i jego współpracowników były bardzo trudne do przełknięcia” — wyjaśnia Jane Hardy, była szefowa biura ambasady Australii przy Kongresie w Waszyngtonie.

Prezydent Stanów Zjednoczonych wielokrotnie krytykował Australię za niechęć do wysłania sił morskich w celu wsparcia amerykańskich operacji na rzecz ponownego otwarcia cieśniny Ormuz. Ponadto upokorzył byłego ambasadora Australii w USA Kevina Rudda podczas zeszłorocznego spotkania w Gabinecie Owalnym, co doprowadziło do odwołania Rudda ze stanowiska w styczniu.

Ambasada Australii skierowała pytania do Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Canberze, które nie odpowiedziało na prośbę o komentarz.

Stosunki Trumpa z Modim — niegdyś męska przyjaźń pełna serdecznych uścisków i prywatnych wycieczek do Tadż Mahal — uległy pogorszeniu w wyniku działań administracji, które podkopały zaufanie Nowego Delhi do Waszyngtonu.

Ambasada Indii odmówiła komentarza.

Tłumiona reakcja administracji Trumpa na nasilającą się chińską kampanię ekonomicznego nacisku wobec Japonii wystawiła zaangażowanie Tokio w inicjatywę Quad na próbę. Trwające od roku ukierunkowane sankcje gospodarcze Pekinu mocno uderzyły w japoński sektor turystyczny, ograniczyły eksport metali ziem rzadkich i spowodowały umieszczenie dziesiątek japońskich firm na chińskich listach podmiotów objętych ograniczeniami eksportowymi. Trump jednak milczał. — Podkopał Quad poprzez brak wsparcia dla Japonii w przeciwstawianiu się tej presji — twierdzi azjatycki dyplomata.

Członkowie łączą siły

Milczenie prezydent „jest poważnym błędem” — uważa Nicholas Burns, były ambasador USA w Chinach za czasów administracji Bidena. — Jeśli nie potrafimy głośno stanąć w obronie premier Japonii i jej rządu, to osłabiamy ten sojusz i po prostu dajemy przewagę Chińczykom, którzy obserwują to, co mówimy i robimy.

Brak zaangażowania Białego Domu w sprawy Quadu spotkał się również z krytyką ze strony Kapitolu. — Podzielam niektóre obawy pozostałych krajów oraz ich rozczarowanie z powodu braku zaangażowania Trumpa w sprawy tej grupy — mówi kongresman Ami Bera (demokrata z Kalifornii), który w następnej kadencji Kongresu będzie przewodniczył podkomisji Izby Reprezentantów ds. Azji Wschodniej i Pacyfiku.

Urzędnicy w Tokio, Canberze i Nowym Delhi nie zwracają już uwagi na Trumpa, który wkracza w fazę „kulawej kaczki” swojej prezydentury, i starają się ocenić, czy jego następca będzie bardziej przychylny grupie.

Partnerzy z Quad „mają nadzieję, że być może nowa administracja, republikańska czy demokratyczna, da im szansę na ożywienie inicjatywy” — zauważa Yuki Tatsumi, była specjalna asystentka ds. politycznych w ambasadzie Japonii w Waszyngtonie.

Jednocześnie członkowie sojuszu z regionu Indo-Pacyfiku zacieśniają dwustronne stosunki i zawierają partnerstwa w zakresie bezpieczeństwa, które wykluczają Stany Zjednoczone. We wrześniu odbyły się coroczne wspólne ćwiczenia wojskowe sił Indii i Japonii. W ramach manewrów w indyjskiej przestrzeni powietrznej po raz pierwszy od II wojny światowej pojawiły się japońskie myśliwce. W sierpniu Tokio i Canberra podpisały umowę zezwalającą Japonii na testowanie pocisków hipersonicznych w Australii. Tydzień później ministrowie obrony Japonii, Australii i Indonezji odbyli inauguracyjne trójstronne spotkanie poświęcone współpracy wojskowej.

— Żaden z pozostałych trzech członków Quad nie podjąłby działań mających na celu aktywne wykluczenie Stanów Zjednoczonych, ale z pewnością aktywnie poszukują obszarów, w których mogą wspólnie zrobić więcej — podsumowuje Tatsumi. — Wiedzą, że tylko łącząc siły, mogą przeciwdziałać potencjalnej presji gospodarczej ze strony Chin.