Mikulas Minar i stowarzyszenie Milion Chvilek ponownie zapełnili w niedzielę Równinę Letna w Pradze. Punktem zapalnym były wydarzenia, do których doszło w Czechach pod koniec października o 4.36 — większość w Izbie Deputowanych przyjęła wówczas w pierwszym czytaniu nowelizację ustawy o Telewizji Czeskiej i Czeskim Radiu. Policja potwierdza, że była to największa demonstracja w historii niepodległej Republiki Czeskiej.

Na Letną przybyło prawdopodobnie nawet 400 tys. osób. „Opłaty = wolność”, „Nie oddamy mediów” czy „Ręce precz od mediów” — takie hasła widniały na transparentach, które nieśli protestujący.

Najczęściej pojawiały się odniesienia do mediów i utrzymania opłat za nie. — Trudno jednak powiedzieć, czy jest to wykonalne. Czytałam opinie prawne, że teraz już trudno to powstrzymać — mówi jedna z uczestniczek protestów stojąca mniej więcej w połowie placu. — Ale nadzieja umiera ostatnia. Dlatego tu jesteśmy — dodaje jej przyjaciółka.

Pomimo mroźnej pogody ludzie przybyli do Pragi również z powodu innych wydarzeń ostatnich kilku tygodni i miesięcy. Przybyli, by demonstrować nie tylko na rzecz niezależności mediów publicznych, choć był to temat najbardziej wyraźny i jednoznaczny. Powiedzieli, że nie podoba im się również sposób, w jaki rząd postępuje przy uchwalaniu ustaw, wymianie kadr w administracji państwowej czy też to, jak komunikuje się z obywatelami. Protestujący wspomnieli też o kwestiach ekologii i zdrowia.

Te właśnie tematy pojawiły się w przemówieniu, które mniej więcej w połowie wydarzenia wygłosił Mikulas Minar, odczytując postulaty demonstrantów: wycofanie projektu Oty Klempira dotyczącego zmiany finansowania mediów, dialog ze społeczeństwem, publiczną obietnicę, że nie powtórzą się nocne głosowania o 4.36, odwołanie Tomia Okamury ze stanowiska przewodniczącego Izby Deputowanych oraz usunięcie z Ministerstwa Obrony wpływów SPD (Wolność i Demokracja Bezpośrednia to czeska skrajnie prawicowa, narodowopopulistyczna i eurosceptyczna partia polityczna).

Demonstracja w Pradze, 15 listopada 2026 r.

Demonstracja w Pradze, 15 listopada 2026 r.

Roman Vondrous / PAP

Jednocześnie w swoim przemówieniu Minar zwrócił się również do opozycji. Zażądał, by w ciągu pół roku przedstawiła konkretne rozwiązania dla Czech, przygotowane na sytuację, w której tworzące ją partie przejmą władzę — obecny rząd, zdaniem Minara, może nie przetrwać pełnych czterech lat.

Media były wyraźnym czynnikiem wyzwalającym protesty, są i najprawdopodobniej nadal będą w ich centrum. Z rozmów z uczestnikami protestów wynika jednak, że każdy z nich miał swoje własne preferencje i powody, by wziąć w nich udział. — Może to zmobilizuje opozycję — mówi jeden z uczestników. — Byłoby super, gdyby Okamura [przewodniczący Izby Poselskiej] odszedł — stwierdza inna uczestniczka protestów. Podobnie było również w ostatnich tygodniach, kiedy protesty na rzecz mediów publicznych mieszały się z akcjami na rzecz utrzymania niezależnej kultury.

UE obserwuje

Wśród mówców znaleźli się przedstawiciele sektora non-profit i obywatelskiego, lekarze, rolnicy, przedsiębiorcy, a także aktorzy. Do Pragi przybyli również goście z zagranicy. Demonstrantów na Letnej przyjechał wesprzeć m.in. Nicolae Stefanuta, współprzewodniczący grupy Zielonych / Europejskiego Sojuszu Wolności w Parlamencie Europejskim.

— Jestem tu po to, by pokazać mieszkańcom Czech, że my w Brukseli widzimy, co się tu dzieje, śledzimy sytuację w kontekście wolności mediów publicznych. Czechy nie mogą podążać śladami Orbana czy Fica — powiedział podczas konferencji prasowej, na którą przybył wraz z przedstawicielami czeskich partii należących do tej frakcji.

Oświadczył, że wspólnie składają wniosek do Komisji Europejskiej, aby zajęła się sytuacją w Czechach w związku ze zmianą ustawy o mediach publicznych i egzekwowała przepisy dotyczące ochrony niezależności mediów. — Znajdujemy się właśnie w gorącej fazie negocjacji dotyczących wieloletnich ram finansowych UE. To naprawdę nie jest najlepszy moment dla rządu Andreja Babisza na podejmowanie działań, które wyglądają na próbę ograniczania rządów prawa — powiedział. — W Komisji istnieją systemy wczesnego ostrzegania, a komisarz Michael McGrath, odpowiedzialny za ochronę społeczeństwa obywatelskiego i jego wolności, sygnalizuje, że sytuacja w Czechach nie wygląda dobrze — dodał.

Absurdalne zachowania premiera Czech poza kamerami. Znamy kulisyPremier Czech Andrej Babisz w Brukseli, 16 października 2026 r w Brukseli

W skrajnych przypadkach Komisja Europejska ma możliwość podjęcia kroków prawnych i wszczęcia wobec państwa członkowskiego postępowania w sprawie naruszenia prawa unijnego, co może skutkować nałożeniem kar finansowych lub zawieszeniem wypłaty funduszy unijnych. Według Stefanutego na razie jednak w kręgach unijnej władzy wykonawczej nie mówi się jeszcze o możliwości uruchomienia tzw. artykułu 7. Umożliwia on nałożenie sankcji na państwo członkowskie za naruszanie wartości unijnych, a w skrajnym przypadku nawet pozbawienie go prawa głosu.

Sama zmiana sposobu finansowania mediów publicznych nie jest czymś, co można by uznać za naruszenie prawa europejskiego lub zasad ochrony wolności prasy. Zdaniem innych polityków i polityczek, którzy towarzyszyli szefowi europejskich Zielonych podczas demonstracji w Pradze, wszelkie decyzje musi poprzedzić fachowa ocena i merytoryczna debata.

— Zgodnie z Europejskim aktem o wolności mediów [European Media Freedom Act, EMFA] budżet mediów publicznych powinien być przewidywalny i stabilny. Jeśli z roku na rok ktoś obcina ich budżet o 18 proc., nie ma to nic wspólnego z przewidywalnością — powiedziała posłanka Adela Hoffmannova z Czeskiej Partii Piratów. — Oczywiście można rozmawiać o innych sposobach finansowania mediów publicznych, ale musimy zachować wolność mediów — dodała.

Tak długo, jak to możliwe

Demonstranci — podobnie jak przedstawiciele inicjatywy „Verejnopravne” (po polsku „Publicznie”), oddolnego ruchu pracowników Czeskiej Telewizji i Czeskiego Radia powołanego w styczniu 2026 r. w obronie niezależności i stabilności finansowej mediów publicznych w Czechach — opowiadają się za systemem opłat, uważając go za najskuteczniejszy sposób finansowania mediów. Niektórzy z nich uzależniają pozostanie w telewizji od jego utrzymania. W parlamencie i w innych miejscach rozgrywa się jednak inna historia.

Było to widoczne podczas ostatniego posiedzenia Rady Czeskiej Telewizji. Podczas gdy wcześniej członkowie rady w swoim oświadczeniu opowiadali się za obecnym modelem, tym razem uzgodnili jedynie stanowisko dotyczące konieczności posiadania „zrównoważonego systemu”.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Ustawa, którą posłowie i posłanki rządowej większości przyjęli w pierwszym czytaniu o symbolicznej godzinie 4.36 rano, została również omówiona przez komisję ds. mediów Izby Deputowanych. Komisja powróci do niej jeszcze pod koniec listopada — ma wówczas omówić poprawki, a następnie skierować nowelizację do drugiego czytania. Przewiduje się jednak, że nastąpi to dopiero po Nowym Roku, prawdopodobnie w połowie stycznia.

Przedstawiciele opozycji mówią ponadto, że będą utrudniać obrady, jak tylko się da. Jednocześnie dodają jednak, że liczą na ewentualne przyjęcie ustawy i że należy przygotować wystarczająco silne zabezpieczenia na wypadek, gdyby opłaty nigdy nie zostały zniesione. Właśnie o to będzie toczyć się gra podczas drugiego czytania.

Chociaż ani Czeska Telewizja, ani Czeskie Radio nie mogą oficjalnie zgłaszać poprawek, na przykład dotyczących zabezpieczeń czy dokładnego sposobu finansowania, osiągnięto porozumienie, że w imieniu mediów publicznych będą je zgłaszać posłowie. Ponieważ nie chodzi o nową ustawę, ale o nowelizację, w przypadku tej zasadniczej zmiany — podobnie jak w przypadku wielu innych w tej kadencji — zabrakło standardowej procedury zgłaszania uwag.

Nie ma mowy o zabezpieczeniach

W kuluarach pojawiają się najróżniejsze pomysły dotyczące tego, jak ostatecznie powinno wyglądać finansowanie mediów. Najczęściej mówi się o tym, że przyszłe zmiany w finansowaniu musiałby zatwierdzić również Senat, bez możliwości późniejszego przegłosowania tej decyzji przez Izbę Deputowanych. Tak samo jest w przypadku ustawy wyborczej. Podobnie jak w przypadku rządowych starań o podporządkowanie kontroli nad gospodarką obu mediów Najwyższemu Urzędowi Kontroli, również i tutaj wymagana jest większość konstytucyjna. Kolejne propozycje opierają się na powiązaniu z konkretnymi pozycjami podatkowymi — na przykład z podatkiem VAT — lub na możliwości uwzględnienia przeznaczenia podatków na cele budżetowe.

Osoby z kręgów telewizyjnych wyrażają jednak sceptycyzm wobec oświadczenia premiera, że jest gotowy do rozmów na temat zabezpieczeń. Ich zdaniem dotychczasowe zachowanie koalicji wobec mediów publicznych nie wskazywało i nie wskazuje na chęć podjęcia negocjacji. Politycy opozycji, na czele z przewodniczącym komisji ds. mediów Frantiskiem Talirem, mają ponadto niewielki wpływ na sytuację. — Staram się oddziaływać na polityków rządowych, pytać, dlaczego zachodzą zmiany, jaki mają one sens. Ale ci, z którymi rozmawiam, nie mają na to wpływu — mówi.

Protesty w Pradze, 15 listopada 2026 r.

Protesty w Pradze, 15 listopada 2026 r.

Roman Vondrous / PAP

Oba kierownictwa przygotowują się na niepewny 2027 r. Niepewność co do finansowania skłoniła dyrektora do cięć kadrowych i programowych, by zgromadzić większą rezerwę na kontach mediów. Według informacji magazynu Respekt Czeska Telewizja zakłada w budżecie na 2027 r., że zbierze więcej pieniędzy z opłat abonamentowych. Innymi słowy, że opłaty uiści większa niż oczekiwano liczba osób. — Nie rozumiem, dlaczego telewizja już dawno nie wykorzystała tego w swojej komunikacji jako argumentu przeciwko tezie, że ludzie nie chcą za to płacić — mówi jedna z osób związanych z Czeską Telewizją.

Jej dyrektor Hynek Chudarek przekazał demonstrantom podziękowania, jednak jego stanowisko w sprawie zmian nie jest aż tak zdecydowane. W przeciwieństwie do Rene Zavorala, szefa radia, nadal ma otwarte drzwi do Andreja Babisza, ponieważ nie wchodzi z nim w konfrontację. W wywiadach narzeka, że nikt go nie rozumie, gdy mówi, że o zmianach trzeba negocjować z premierem.

Protesty w Pradze, 15 listopada 2026 r.

Protesty w Pradze, 15 listopada 2026 r.

Michaela Rihova / PAP

Jednocześnie skupia się on przede wszystkim na wysokości dotacji państwowej, a w mniejszym stopniu na wspomnianych zabezpieczeniach. — Sprowadza to wszystko do kwestii finansowych, nic nie mówi o zabezpieczeniach, które pozwoliłyby zachować niezależność — mówi jedno ze źródeł zaznajomionych z sytuacją wewnątrz stacji telewizyjnej. W rezultacie jeden z dyrektorów mówi o zabezpieczeniach, ale premier nie jest zainteresowany debatą z nim, drugi natomiast nie podejmuje tego tematu.

Organizacja Milion Chvilek i Mikulas Minar nie zamierzają się jednak poddawać. Kolejna akcja protestacyjna ma się odbyć 2 grudnia. Demonstranci mają w ciągu dnia wywiesić w oknach napisy wyrażające w jakiejś formie sprzeciw wobec dalszego zatwierdzania nowelizacji. Na wieczór premier i cały jego gabinet są zaproszeni przez Minara i spółkę do Teatru Svanda, gdzie mają zasiąść przy stole negocjacyjnym z 16 ekspertami z poszczególnych dziedzin, którymi zarządza rząd.

Być może członkowie rządu się pojawią, ale na podstawie pierwszych reakcji wydaje się to mało prawdopodobne. Andrej Babisz powiedział w niedzielę, że nie zgadza się z powodami protestów i uważa je za nieprawdziwe.