Prezydent Karol Nawrocki podpisał we wtorek ustawę o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Według szacunków resortu rodziny z nowego rozwiązania skorzysta około 100 tys. osób z niepełnosprawnościami.

Wsparcie ruszy etapami od 2028 r.

Asystencja osobista ma wejść w życie w 2028 r. Z usług będą mogły korzystać osoby z niepełnosprawnościami w wieku od 18 do 65 lat, które uzyskały co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia. Od 2030 r. rozwiązanie obejmie także młodzież od 13. roku życia.

Ustawa przewiduje różny wymiar pomocy w zależności od wieku osoby korzystającej ze wsparcia. Dorosłym będzie przysługiwać od 20 do 240 godzin asystencji miesięcznie, a dzieciom od 13 lat do ukończenia 18. roku życia — od 20 do 80 godzin miesięcznie. W pierwszych latach limit dla dorosłych będzie niższy: w 2028 r. maksymalnie 200 godzin miesięcznie, a w 2029 r. 220 godzin.

Powiat zorganizuje asystencję osobistą

Za organizację asystencji osobistej odpowie powiat. Będzie mógł realizować to zadanie samodzielnie albo powierzyć je innemu podmiotowi, na przykład organizacji pozarządowej. Realizator wsparcia ma zapewnić taką liczbę asystentów osobistych, jaka będzie potrzebna do prawidłowego wykonywania usług zgodnie z decyzją przyznającą prawo do asystencji.

Niewykorzystane godziny asystencji będzie można przenosić na kolejne miesiące. Ustawa wprowadza jednak ograniczenie: suma takich godzin możliwych do wykorzystania w następnych miesiącach danego roku kalendarzowego nie będzie mogła każdorazowo przekroczyć dwukrotności przyznanego miesięcznego wymiaru asystencji.

Decyzję poprzedzi ocena potrzeb osoby

Prawo do asystencji osobistej przyzna zespół w decyzji administracyjnej. Podstawą mają być ustalenia dwóch członków zespołu, którzy wezmą pod uwagę m.in. formularz samooceny, wywiad bezpośredni z osobą z niepełnosprawnością oraz wynik oceny poziomu potrzeby wsparcia.

Osoby z niepełnosprawnościami będą mogły same wskazać asystenta albo poprosić o przedstawienie kandydatów. W takim przypadku realizator asystencji, czyli samorząd lub organizacja pozarządowa, powinien w ciągu 30 dni kalendarzowych zaproponować co najmniej dwie osoby, po wcześniejszym uzyskaniu ich zgody.

Ustawa reguluje też sytuację osób, które nabędą prawo do asystencji przed ukończeniem 65. roku życia. Będą mogły korzystać z tego wsparcia także po przekroczeniu tej granicy wieku, ale tylko do końca okresu, na który wydano decyzję o przyznaniu asystencji.

Asystent pomoże w codziennych czynnościach

Asystent osobisty ma wspierać w codziennym funkcjonowaniu, m.in. w poruszaniu się, zakupach, wyjściu do pracy, szkoły czy do lekarza. Po odpowiednim przeszkoleniu będzie mógł pomagać także w niektórych czynnościach medycznych.

Wynagrodzenie asystentów wyniesie od 49 do 55 zł brutto za godzinę pracy. Stawka będzie zależała od zakresu potrzeb osoby z niepełnosprawnością. Rada Ministrów będzie mogła w rozporządzeniu zdecydować o waloryzacji tych kwot. Asystent będzie mógł pracować maksymalnie 276 godzin miesięcznie, licząc łącznie usługi świadczone na rzecz wszystkich osób. Praca ma odbywać się na podstawie kontraktu z asystentem.

Na etapie prac sejmowych posłowie rozpatrywali trzy projekty dotyczące asystencji osobistej: prezydencki, rządowy i poselski. Jako projekt przewodni wybrano propozycję rządową, przygotowaną w biurze ówczesnego pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych Łukasza Krasonia. Obecnie MRPiPS realizuje asystencję osobistą w ramach czasowych programów dla samorządów i organizacji pozarządowych, bez systemowego uregulowania usług asystenckich.