Dr Tomasz Pawlonka, główny ekonomista Związku Banków Polskich, uczestniczył w Kongresie Open Eyes Economy Summit w Krakowie. W rozmowie przedstawił analizę kondycji polskiej gospodarki, która mimo korzystnych prognoz wzrostu stoi przed istotnymi problemami budżetowymi.

— Projekcje Komisji Europejskiej, ale również agencji ratingowych, są dosyć jednoznaczne, jeśli chodzi o kształtowanie się wzrostu gospodarczego w Polsce. Przede wszystkim wskazują, że w kolejnych latach Polska utrzyma wysoki wzrost gospodarczy — powiedział Pawlonka.Prognozy gospodarcze

Prognozy gospodarcze

Jacek Frączyk / Business Insider

Ekonomista podkreślił, że bieżący rok okazał się trudny ze względu na konflikty zbrojne wpływające na ceny surowców energetycznych. Polska poradziła sobie jednak z tymi wyzwaniami. — Polsce udało się ten wzrost utrzymać i prawdopodobnie również w kolejnych latach będziemy mieli realne szanse na to, aby ten wzrost również był ponadstandardowo wysoki, w szczególności na tle innych państw europejskich — przekazał.

Ekspert przywołał prognozę agencji S&P wskazującą, że do 2035 r. Polska może stać się 18. gospodarką świata. Jednocześnie zwrócił uwagę na narastające problemy fiskalne kraju.

Polska liderem deficytu budżetowego

Sytuacja budżetowa Polski wzbudza niepokój międzynarodowych instytucji. — Komisja Europejska i agencje ratingowe jednoznacznie wskazują, że w 2026 r., ale również w 2027 r., Polska będzie liderem, jeśli chodzi o deficyt budżetowy. Chyba największym pesymistą w tym zakresie jest agencja Scope, która w zeszłym tygodniu wskazała, że deficyt budżetowy w Polsce w 2027 r. może wynieść 7,4 proc. PKB. Natomiast większość ośrodków wskazuje, że z pewnością będzie to deficyt powyżej 7 proc. PKB — wyjaśnił.

Komisja Europejska w najnowszej prognozie opublikowanej we wtorek prognozuje deficyt sektora general government w wysokości 7,1 proc. PKB w 2027 r. oraz 7,2 proc. PKB w 2028 r. Pawlonka zaznaczył, że w obecnej sytuacji trudno mówić o realnym scenariuszu konsolidacji fiskalnej, która pozwoliłaby powrócić do normalnego poziomu deficytu.

Tempo zadłużania się alarmujące

Przedstawiciel Związku Banków Polskich wskazał na niepokojące tempo narastania długu publicznego. — Według ostatnich prognoz i naszych badań, które w ramach Związku Banków prowadziliśmy, tempo wzrostu w stosunku do przyrostu w Unii Europejskiej średnio jest 22-krotnie wyższe w Polsce niż w Unii Europejskiej — przytoczył. Dodał, że w latach 2022-2027 przyrost długu publicznego wyniesie ok. 20 punktów procentowych. To najwyższe tempo wśród wszystkich państw członkowskich.

Mechanizm zadłużania kraju wynika z relacji między dochodami a wydatkami budżetu. — Jeżeli spojrzymy na wydatki, które ponosimy jako państwo, oczywiście wyższe niż dochody, tutaj zaobserwowaliśmy w ostatnich latach bardzo wysoki wzrost. Przekraczamy poziom ok. 51 proc. PKB — przekazał. Ekspert zauważył, że Polska wyprzedziła pod tym względem takie kraje jak Szwecja czy Niemcy.

Ekonomista przedstawił dwa możliwe rozwiązania. Polska musiałaby zredukować wydatki o ok. 170 mld zł bądź zwiększyć dochody o ok. 180-185 mld zł, aby zbliżyć się do referencyjnego poziomu 3 proc. deficytu.

Dostosowanie programów zamiast likwidacji

Pawlonka zaznaczył, że rozwiązaniem nie powinna być likwidacja programów socjalnych, lecz lepsze dopasowanie ich do potrzeb społeczeństwa. — Z pewnością jest to ten moment, kiedy powinniśmy myśleć o pewnych dostosowaniach: czy wszystkie programy, które mamy, powinny być tak szeroko adresowane, czy być może pewne programy należałoby zaadresować do najbardziej potrzebujących grup społecznych — zapytał.

Mówiąc o dochodach budżetu państwa, ekonomista stwierdził, że najprostszym rozwiązaniem wydaje się podwyższenie podatków. Powołując się na przykład sektora bankowego, ocenił jednak, że uszczelnienie obecnego systemu stanowi lepsze wyjście. — Jako przedstawiciel sektora bankowego, zwracam tutaj uwagę na to, że banki już w 2025 r., czyli zanim jeszcze podniesiono CIT (Corporate Income Tax) do 30 proc. dla banków, spośród 15 największych płatników CIT-u, 9 z nich, to były banki. Największym płatnikiem podatku CIT jest bank PKO BP, który wyprzedził Orlen — podkreślił.

Banki płacą najwięcej podatków

Ekspert dodał, że mimo pozycji największego płatnika banki w tym roku zostały obciążone zwiększeniem CIT do 30 proc. Porównując wrzesień 2026 r. do września 2025 r., wpłaty CIT wzrosły o ponad 50 proc. Banki zapłaciły także wyższy podatek bankowy.

— Podsumowując, na pewno są przestrzenie, które pozwoliłyby na pewne uszczelnienie dochodów budżetowych bez konieczności podnoszenia podatków — powiedział ekspert. Jako przykład wskazał rynek kurierski, gdzie InPost płaci najwyższe podatki. Pozostali operatorzy łącznie odprowadzają znacznie mniej niż jedna firma. Podobna sytuacja występuje w branży paliwowej, gdzie Orlen i znane sieci stacji benzynowych zarabiają w kraju, ale dzięki optymalizacji podatkowej podatki płacą w innych państwach.

Program CPN mityguje inflację

Zapytany o prognozy inflacyjne dla Polski, ekonomista zwrócił uwagę na wysokie ceny surowców energetycznych wynikające z wojny na Bliskim Wschodzie. — W tym kontekście rząd podejmuje pewne działania, które mają za zadanie amortyzować skalę wzrostu. Program CPN (Ceny Paliwa Niżej), który mamy, jest programem najbardziej hojnym spośród wszystkich unijnych programów wsparcia konsumenta — zaznaczył.

Wyjaśnił, że analiza pokazuje, iż program CPN w okresie swojego działania amortyzował wzrost cen benzyny 95 o ok. 60 proc., a diesla o ok. 40 proc. Gospodarstwa domowe odczuwają zatem wzrost cen, ale nie tak znacząco jak konsumenci w innych krajach Unii Europejskiej.

Pawlonka zauważył, że biorąc pod uwagę trudną sytuację finansów publicznych, można by uznać program za zbyt obciążający budżet. Gdyby rząd nie wprowadził tego rozwiązania, wzrosłaby jednak inflacja. Wyliczenia ekonomisty potwierdzają dane Narodowego Banku Polskiego — działanie programu CPN mityguje inflację średnio o 0,9 punktu procentowego.

Ekspert wyjaśnił, że w scenariuszu zakładającym wyłączenie programów osłonowych inflacja wyniosłaby ok. 5,1 proc., a w szczytowych momentach mogłoby być jeszcze więcej. To oznaczałoby konieczność podniesienia stóp procentowych, co przełożyłoby się na wzrost rentowności obligacji.

Ministerstwo Finansów przeprowadzało symulacje pokazujące koszt jednoprocentowego wzrostu stóp procentowych dla obsługi długu. — W latach 2027-2028 to byłoby między 12 a 13 miliardów złotych. Czyli mówiąc inaczej, być może lepiej jest dosypać do programu CPN, odnosząc jednocześnie korzyść polityczną, korzyść społeczną niż ponieść wyższy koszt obsługi długu poprzez wzrost stóp procentowych — wytłumaczył.

Podsumowując, Pawlonka podkreślił, że obecna sytuacja związana z wpływem konfliktów na ceny energii pokazuje jednoznacznie potrzebę podjęcia działań uniezależniających od tych wzrostów poprzez kontynuację transformacji energetycznej. — Dla mnie ta sytuacja, którą mamy dzisiaj, i te plasterki w postaci programów osłonowych jest jednocześnie wskazówką: dzisiaj plasterek naklejamy, ale w perspektywie, jak najszybciej i dynamicznie, musimy przeprowadzić transformację energetyczną w takim kierunku, aby się uniezależnić — powiedział ekonomista.