Marzec 2023 r. W Grafenwohr w Niemczech odbywają się wielonarodowe ćwiczenia artyleryjskie Dynamic Front 23. W ćwiczeniach uczestniczą żołnierze 5. Lubuskiego Pułku Artylerii z Sulechowa.
Na stanowisku dowodzenia znajduje się wiele osób, wśród nich dowódca jednostki z Sulechowa płk Rafał Grzywiński i pewna kapitan z Litwy. Współpraca pomiędzy tą dwójką nie układa się dobrze. Płk Grzywiński nie zna angielskiego, więc wszystko musi mu tłumaczyć jego przyboczny, co opóźnia prace zespołu. Dodatkowo litewska kapitan w wielu kwestiach nie zgadza się z decyzjami płk. Grzywińskiego. W końcu zdenerwowany pułkownik zwraca się do swojego podwładnego słowami: „Co ona mi tu będzie p***a jakaś szmata j***a”.
Wtedy litewska kapitan odwraca się do niego i mówi płynną polszczyzną, że chociaż ćwiczenia odbywają się po angielsku, to ona doskonale zna język polski. Informacja o tym incydencie trafia do dowództwa zwierzchniego nad 5. pułkiem 12. Dywizji Zmechanizowanej, ale sprawa rozchodzi się po kościach. Podobnie jak wiele innych dotyczących tego oficera.
Dowiedzieliśmy się o tej historii od wielu żołnierzy z jednostki, z którymi rozmawialiśmy, w tym od bezpośrednich świadków tego wydarzenia. Bezpośrednie pytania w tej i innych sprawach wysłaliśmy do płk. Grzywińskiego — nie odpowiedział.
Płk Grzywiński budował swoją karierę w wojsku aż do listopada tego roku, kiedy był dowódcą 23. Śląskiego Pułku Artylerii w Bolesławcu. Wtedy w ciągu zaledwie kilku dni został odwołany z kursu generalskiego, ze stanowiska dowódcy 23. pułku oraz usłyszał zarzuty prokuratorskie, m.in. dotyczące psychicznego znęcania się. W tym artykule wyjaśniamy przyczyny tych wydarzeń.
„Płacze nawet w pracy”
Informacje o sytuacji „nie do zniesienia” w pułku w Bolesławcu otrzymywaliśmy od żołnierzy tej jednostki od wielu miesięcy. Rzadko w naszej pracy zdarza się, aby tak duża grupa wojskowych zgodziła się na kontakt z dziennikarzami. Z wielogodzinnych rozmów rysuje się obraz dowódcy, który zarządza poprzez strach i toksyczne relacje.
— Nie wiemy, czy jest dobrym fachowcem, ale wiemy, że jest fatalnym szefem. Tworzy atmosferę strachu. Potrafi tak zgnoić człowieka, że cały się trzęsie — słyszymy od żołnierzy z 23. pułku, ale także od tych, którzy służyli pod jego dowództwem wcześniej w 5. Lubuskim Pułku Artylerii w Sulechowie.
Ruganie oficerów przy szeregowcach, krzyki i wulgaryzmy, telefony do żołnierzy z dyspozycjami w nocy i w weekendy, doprowadzanie ludzi na skraj załamania nerwowego — to zarzuty wobec byłego dowódcy, które powtarzają się niemal we wszystkich naszych rozmowach.
— Przychodzi do pracy ze ściśniętym żołądkiem, wzdryga się na sam dźwięk telefonu. Płacze nawet w pracy — opowiada żołnierz pułku o osobie, w której sprawie płk Grzywiński usłyszał zarzuty.
— W pułku panowała nieformalna zasada: jeżeli w ciągu roku weźmiesz więcej niż 14 dni zwolnienia lekarskiego, to możesz pożegnać się z nagrodami i rekomendacją do awansu. Kobiety wykorzystywały L4 wyłącznie do opieki nad chorymi dziećmi, a kiedy same chorowały, przychodziły do pracy. Jeden żołnierz przychodził do pracy ze złamaną ręką — słyszymy od innego.
Niektórzy żołnierze borykali się z przewlekłym stresem. Inni wynieśli się z pułku. Kolejni rozważali te kroki, kiedy prowadziliśmy z nimi rozmowy.
Samopodpalenie przynosi przełom
Przełom przychodzi późną jesienią 2025 r. W nocy z 4 na 5 listopada żołnierz 23. pułku oblewa się benzyną i podpala. Ciężko poparzony mężczyzna trafia do szpitala, gdzie umiera kilka dni później. Do dziś nie są znane oficjalne powody tego samobójczego czynu.
W tym okresie w jednostce wrze. W internat, w którym nocuje płk Grzywiński, lecą kamienie, wybijając szyby z okien. W mediach społecznościowych pojawiają się ostre oskarżenia pod adresem dowódcy. Na ulicy nieopodal jednostki ktoś maluje farbą wielki napis: „Dowódca 23 PA to k***s”.

Napis nieopodal jednostki
Onet
W tym samym czasie na skrzynki pocztowe wyższych instytucji wojskowych trafiają kolejne skargi. Jako pierwszy reaguje Zespół Ochrony Praw Żołnierzy (ZOPŻ). Zespół działa w strukturach Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (CWCR), które z kolei podlega Ministerstwu Obrony Narodowej.
Kontrola za kontrolą
Przedstawiciele zespołu przyjeżdżają do Bolesławca pod koniec listopada. Na miejscu czeka płk Grzywiński z podpisanym przez rodziców żołnierza samobójcy oświadczeniem. W dokumencie oboje rodzice deklarują, że nie mają żadnych zastrzeżeń do dowódcy w związku ze śmiercią ich syna.
— Zamiast wyjaśnić faktyczną przyczynę śmierci tego chłopaka, skupił się kryciu własnej d***y. Typowe dla wojska — komentują ten dokument oficerowie, którzy go widzieli. Redakcja Onetu również miała możliwość zapoznania się z dokumentem.
Wizyta przedstawicieli ZOPŻ obfituje w kuriozalne sytuacje. W obecności płk. Grzywińskiego żaden jego podwładny nie zgłasza zastrzeżeń co do jego pracy. Kiedy tylko pułkownika nie ma w okolicy, do urzędników z Warszawy ustawiają się niemal kolejki żołnierzy gotowych mówić.
Molestowana żołnierka o krok od wyrzucenia z armii. Dom jej świadka ostrzelano z kuszy
Po tamtej wizycie powstaje raport, który trafia do rąk urzędników z CWCR i MON. Kiedy zapytaliśmy ministerstwo, czy i jakie wnioski wyciągnęło z tego raportu, otrzymujemy pozbawioną konkretów odpowiedź, że członkowie zespołu „udali się do jednostki w celu zapewnienia żołnierzom dostępu do informacji prawnej oraz do podjęcia skonkretyzowanych i ukierunkowanych na wsparcie działań w przypadku zagrożenia dobra prawnego żołnierzy”. Z własnych źródeł wiemy, że żadnej konkretnej reakcji ze strony MON nie było.
Kolejne skargi powodują jednak, że do Bolesławca jadą kolejne kontrole. W grudniu tego samego roku anonimowe ankiety wśród żołnierzy 23. pułku zbierają przedstawiciele zwierzchniej 11. Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej. Znowu pytamy MON o wnioski, a ministerstwo znowu odpowiada w sposób ogólny: „Podobnie jak w innych tego typu anonimowych badaniach nastrojów społecznych, część odpowiedzi zawierała oceny krytyczne. Zgromadzony materiał, ze względu na swój przekrojowy charakter, zawiera informacje podlegające ochronie prawnej, dlatego nie może zostać udostępniony”.
W końcu w maju 2026 r. własną wizytę kontrolną realizuje pełnomocnik ministra obrony narodowej ds. Warunków Służby Wojskowej Paweł Mateńczuk „Naval”. Znowu pytamy MON o wnioski, a ministerstwo znowu odpowiada ogólnie: „W trakcie wizyty przeprowadzono rozmowy z żołnierzami, bez udziału dowódcy jednostki, co zapewniło swobodę wypowiedzi i możliwość przedstawienia informacji. Należy jednak podkreślić, że wnioski ze spotkania nie stanowią całościowej oceny sytuacji w jednostce ani nie zastępują formalnej weryfikacji ewentualnych nieprawidłowości”.Wojna o pułkownika
Skargi nie idą jednak tylko do ministerstwa obrony, ale także do struktur wojskowych. Wojskowi reagują bardziej stanowczo od polityków.
W marcu dowódca generalny Rodzajów Sił Zbrojnych gen. Marek Sokołowski podpisuje wniosek o przeniesienie płk. Grzywińskiego do dyspozycji Dowództwa Generalnego. Zwykle taki wniosek wiąże się z utratą zaufania przełożonych. Oznacza też odwołanie oficera z zajmowanego stanowiska.
Informacja o planowanym odwołaniu rozchodzi się w 23. pułku lotem błyskawicy. Radość trwa niecałe trzy miesiące. W czerwcu dyrektor Departamentu Kadr w MON płk Grzegorz Faka rozpatruje wniosek gen. Sokołowskiego odmownie.
Płk Rafał Grzywiński nie tylko pozostaje na stanowisku dowódcy 23. Śląskiego Pułku Artylerii, ale też zostaje wyznaczony przez ministra obrony Władysława Kosiniaka-Kamysza na kurs generalski.
O patologii związanej z kursami generalskimi informujemy od października, kiedy w artykule „Fabryka generałów. Zamiast elitarnego kursu mamy produkcję masową” opisaliśmy dramatyczny przyrost w ostatnich latach „swoich” oficerów na tych kursach. Jeszcze kilkanaście lat temu na to elitarne szkolenie dostawało się kilkunastu oficerów rocznie. Wszelkie rekordy pobił w tej dziedzinie minister Kosiniak-Kamysz, który w tym roku skierował na taki kurs ok. 65 oficerów.Załamanie kariery Wszystko się zmienia 2 listopada. Wtedy publikujemy w Onecie artykuł „Praca za łóżko. Seksualny skandal w 23. Śląskim Pułku Artylerii”. Artykuł ten relacjonuje losy 25-letniej szeregowej Elizy, która była szantażowana seksualnie przez o 19 lat starszego zwierzchnika, sierżanta Jarosława J. Kiedy dziewczyna postanowiła ujawnić historię, została zwolniona przez płk. Grzywińskiego.Praca za łóżko. Seksualny skandal w 23. Śląskim Pułku Artylerii
6 listopada Ministerstwo Obrony informuje nas, że „Płk Rafał Grzywiński nie jest już dowódcą 23. Śląskiego Pułku Artylerii ani uczestnikiem Podyplomowych Studiów Polityki Obronnej [kursu generalskiego]”.
9 listopada płk Grzywiński dostaje zarzuty prokuratorskie. Jak przekazała nam Prokuratura Okręgowa w Poznaniu, oficerowi „przedstawiono zarzuty psychicznego znęcania się nad podwładnym oraz podżegania do składania fałszywych zeznań przez podwładnego”. Za te czyny grozi mu kara więzienia od trzech miesięcy do ośmiu lat.