Według przedstawicieli części samorządów liczba wniosków składanych w programie „Czyste Powietrze” po jego wznowieniu w marcu b.r. zmalała cztero- lub nawet pięciokrotnie. Ich zdaniem procedury programu powinny zostać uproszczone, a wnioski o dofinansowanie rozpatrywane szybciej.
Podczas konferencji prasowej zorganizowanej przez Polski Alarm Smogowy i samorządowców zapowiedziano, że jeszcze tego dnia do premiera Donalda Tuska trafi apel w sprawie „Czystego Powietrza”, by „przywrócić zaufanie obywateli” do tego programu.
– Pod tym apelem podpisał się Polski Alarm Smogowy, Związek Miast Polskich, Metropolia Krakowska oraz samorządy Rybnika Skawiny i Krakowa – powiedział zastępca burmistrza miasta i gminy Skawina Tomasz Ożóg.
Polski Alarm Smogowy zrzesza ruchy obywatelskie zabiegające o lepszą jakością powietrza w Polsce.
Samorządowcy alarmują, że maleje liczba wniosków składanych przez mieszkańców gmin o dofinasowanie z programu „Czyste Powietrze”.
– Stawiamy tezę, że cztero-, pięciokrotnie spadła liczba składanych wniosków i to samorządy bardzo niepokoi
– stwierdził prezydent miasta Rybnika Piotr Kuczera.
Z danych udostępnionych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, przedstawionych podczas konferencji, wynika, że od kwietnia do października 2023 r. złożono w programie ponad 132,1 tys. wniosków, w analogicznym okresie 2024 r. ponad 182,3 tys., podczas gdy od kwietnia do października 2025 roku wpłynęło ponad 40,8 tys. wniosków. Samorządowcy ocenili, że w takim tempie wymiana tzw. „kopciuchów” w Polsce zajmie 35 lat.
Zaznaczyli, że do wymiany jest jeszcze ponad 2,7 mln „kopciuchów”. Wskazali, że najwięcej pozostało ich w województwach: mazowieckim, śląskim, podkarpackim i lubelskim.
Samorządowcy oczekują więc „uproszczenia programu »Czyste Powietrze«, tj. zmniejszenia liczby procedur i wymaganych załączników do wniosków, przyspieszenia realizacji programu, czyli większej dynamiki w rozpatrywaniu wniosków”.
– Beneficjanci powinni mieć też pewność, że jeżeli jest przyznane dofinansowanie w ramach programu na określonym poziomie, to ono się nie zmieni – dodał Ożóg.
Zwrócił uwagę, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, realizujący program „Czyste Powietrze”, podlega resortowi środowiska i klimatu. – Oczekujemy interwencji premiera, żeby sprawie się lepiej przyjrzał, ponieważ naszym zdaniem konieczna jest kolejna reforma tego programu – przekazał Ożóg.
– Nastąpiła utrata zaufania do programu. Mieszkańcy wahają się, czy przystępować do niego, bo nie wiadomo, czy pieniądze zostaną wypłacone. Drugi element to biurokracja i uznaniowość w ocenie wniosków – wymienił Kuczera. Według niego za długi jest też okres oczekiwania na rozpatrzenie wniosku; od 4 do 5 miesięcy, a są gminy, gdzie ten czas wynosi 8 miesięcy.
– Zbyt skomplikowane są też zasady programu. Apelujemy, żeby je maksymalnie uprościć
– podkreślił Kuczera.
Zwrócił uwagę, że najuboższych nie stać na audyt energetyczny budynku. Jako element utrudniający mieszkańcom gmin korzystanie z „Czystego Powietrza” Kuczera wymienił także skrócenie czasu inwestycji i brak możliwości etapowania.
Podczas konferencji samorządowcy przypomnieli, że mieszkańcy gmin mogą korzystać ze wsparcia w przypadku budynków jednorodzinnych z programu „Czyste Powietrze”, a dla budynków wielorodzinnych przeznaczony jest Fundusz Termomodernizacji i Remontów istniejący od lat 90-tych. Jest też program „Ciepłe Mieszkanie”, który w ocenie samorządowców też będzie wymagał dużych zmian.
Według samorządowców, jeśli te programy nie będą sprawnie funkcjonować, to pojawi się ryzyko „nie tylko znaczące opóźnienie walki ze smogiem, ale również poważne problemy wynikające ubóstwa energetycznego i wysokich kosztów ogrzewania dla gospodarstw domowych”.
Według resortu klimatu wszystkie prawidłowo złożone w 2024 r. wnioski o płatność zostały już rozliczone. Z kolei 4634 wniosków czeka na uzupełnienie przez beneficjentów, np. o dodatkowe wyjaśnienia w sprawie poniesionych kosztów; co stanowi mniej niż 2 proc. z ponad 197 tys. wszystkich wniosków złożonych w ub.r. Obecnie wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej rozliczają już wnioski o płatność złożone w 2025 r. – podkreślił MKiŚ.
Jak informowało w listopadzie ministerstwo, na nowych zasadach złożono 42,7 tys. wniosków opiewających na 2,66 mld zł, a ponad 24 tys. wniosków w wersji roboczej jest aktualnie uzupełnianych. Podpisano 22,6 tys. umów i wypłacono beneficjentom 63,2 mln zł. Wypłaty te dotyczą w przeważającej mierze zaliczek, ponieważ większość właścicieli domów jest w trakcie realizacji inwestycji.
Od początku programu „Czyste Powietrze”, który ruszył we wrześniu 2018 r., podpisano 940 tys. umów o dofinansowanie, a wypłaty przekroczyły 18,6 mld zł. Beneficjenci programu zrealizowali ponad 551 tys. inwestycji, w tym wymienili 450 tys. kopciuchów.