Producenckie systemy zbiórki zostają — na jasnych zasadach

Projekt nowelizacji ustawy o systemie kaucyjnym zaproponują posłowie. Będzie on zakładał utrzymanie funkcjonujących producenckich systemów zbiórki wielorazowych butelek szklanych co najmniej do 2029 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska potwierdziło zgodę na takie rozwiązanie.

Z perspektywy konsumenta oznacza to brak rewolucji — oddając butelkę zwrotną, nie będzie trzeba okazywać paragonu. Zmiana ma jednak kluczowe znaczenie na poziomie systemowym. Dane dotyczące liczby wprowadzonych na rynek i zebranych butelek będą obowiązkowo raportowane do BDO oraz przekazywane do urzędów wojewódzkich.

  • Jakie zmiany dotyczą raportowania butelek zwrotnych?
  • Do kiedy mają obowiązywać producentów systemy zbiórki butelek szklanych?
  • Jakie dane będą raportowane do BDO?
  • Ile razy średnio krąży butelka zwrotna w Polsce?

Dane o obiegu butelek, nie o statystykach gminnych

Nowe obowiązki sprawozdawcze nie zmieniają zasad liczenia gminnych poziomów recyklingu. Do statystyk samorządowych w dalszym ciągu wliczana będzie wyłącznie stłuczka szklana trafiająca do systemu gospodarowania odpadami komunalnymi.

Znaczenie raportowania wielorazowych butelek szklanych do BDO i urzędów wojewódzkich leży gdzie indziej. Dane te pozwolą uporządkować wiedzę o skali funkcjonowania systemów zwrotu prowadzonych przez producentów oraz o liczbie opakowań faktycznie krążących poza strumieniem odpadów komunalnych. To informacja istotna z punktu widzenia projektowania polityk publicznych i oceny efektywności systemu kaucyjnego, ale bez bezpośredniego przełożenia na gminne poziomy recyklingu.

Ile razy naprawdę krąży butelka zwrotna?

Raportowanie do BDO ma jeszcze jeden istotny wymiar. Pozwoli po raz pierwszy w sposób systemowy zobrazować, ile faktycznie „obrotów” wykonuje szklana butelka w całym cyklu życia. Szacuje się, że w Polsce butelka zwrotna krąży średnio od 8 do 12 razy, zanim ostatecznie trafi do recyklingu. To wynik wyraźnie niższy od możliwości technicznych — większość butelek projektowana jest tak, aby wytrzymać co najmniej 20 cykli ponownego napełniania.

Dzięki zbieranym danym będzie można dokładniej ocenić, gdzie system działa efektywnie, a gdzie butelki wypadają z obiegu zbyt wcześnie. To z kolei może stać się podstawą do dalszych optymalizacji — zarówno po stronie producentów, jak i regulatora.

Ministerstwo: potrzebne doprecyzowanie przepisów

Znaczenie proponowanych zmian potwierdza także stanowisko Ministerstwa Klimatu i Środowiska przedstawione w piśmie skierowanym do przewodniczącej sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Resort jednoznacznie wskazuje w nim, że opakowania szklane wielokrotnego użytku są „istotnym elementem przybliżającym nas do przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym” i deklaruje dalsze działania na rzecz ich upowszechniania.

Jednocześnie MKiŚ zwraca uwagę na narastające problemy interpretacyjne. Jak wynika z informacji przekazanych przez ministerstwo, przedsiębiorcy wprowadzający napoje w butelkach zwrotnych coraz częściej występują do marszałków województw o indywidualne interpretacje swojego statusu. Do tej pory wydano już siedem takich decyzji, a kolejnych dziewięć postępowań jest w toku. Co istotne, wydawane interpretacje nie są jednolite — część urzędów uznaje, że producenci realizujący zbiórkę w ramach własnej logistyki nie muszą przystępować do krajowego systemu kaucyjnego w odniesieniu do butelek wielokrotnego użytku.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska wprost nie zgadza się z taką wykładnią przepisów i zapowiada ich doprecyzowanie. W piśmie do komisji podkreślono, że trwają analizy legislacyjne, a resort otrzymał blisko 20 apeli od interesariuszy rynku, wskazujących na konieczność jasnego uregulowania zasad funkcjonowania systemów zwrotu butelek szklanych.

Resort akcentuje przy tym zarówno zalety istniejących systemów producenckich — takich jak bezpieczeństwo majątku producentów, własna logistyka zwrotna czy rozliczenia saldowe — jak i bariery wejścia dla nowych podmiotów. W ocenie MKiŚ wspólne systemy kaucyjne mogą znacząco obniżyć próg wejścia, który dziś dla wielu producentów jest zbyt wysoki.

Ostatecznym celem planowanych zmian ma być bezpieczne i sprawne włączenie opakowań wielokrotnego użytku do systemu kaucyjnego. W taki sposób, aby Polska mogła spełnić wymogi unijnego rozporządzenia PPWR, zakładającego co najmniej 10‑proc. udział opakowań wielokrotnego użytku do 2030 r. Jak podkreśla ministerstwo, w dłuższej perspektywie opakowania te oznaczają niższe koszty całkowite oraz realne wsparcie dla rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym.