RapidRAW to darmowa alternatywa dla Adobe Lightroom. Otwarte źródło, szybkie działanie, wsparcie dla ComfyUI

Niemal 20 lat to sporo czasu, by dopracować oprogramowanie i rozwinąć jego funkcjonalność, a Adobe Lightroom w przyszłym roku będzie już miał dwie dekady na karku. Korzystają z niego zarówno osoby początkujące, jak i profesjonaliści z długim stażem, i z całą pewnością nie można odmówić mu użyteczności, ale oczywiście nie jest darmowy. Dla części osób jest to całkowicie zrozumiały problem, zwłaszcza jeśli ktoś edytuje zdjęcia hobbystycznie lub okazjonalnie. Na szczęście rynek nie cierpi próżni, więc skorzystać można z darmowych alternatyw, a jedną z ciekawszych jest RapidRAW. Co potrafi, jak działa, czy ma wyróżniające się funkcje i komu w ogóle można go polecić? Zapraszam do krótkiego poradnika.

Autor: Tomasz Duda

Najbardziej znanymi, bezpłatnymi alternatywami dla Adobe Lightroom są Darktable oraz RawTherapee. Całkowicie darmowe, z otwartym źródłem i niezłe do niektórych podstawowych czynności, ale jeśli mam być szczery, to moja przygoda z nimi skończyła się na tym, że z miłą chęcią zapłaciłem za Lightrooma, bo zapewniał o wiele lepszą jakość i szybkość edycji. Ponadto te otwarte narzędzia mogą być trochę przytłaczające dla początkujących, zwłaszcza w porównaniu do RapidRAW. Bohater tego artykułu wygląda nowocześnie, uruchamia się szybko i w zdecydowanej większości sytuacji również działa bardzo sprawnie, ma przejrzysty interfejs i jest łatwy w użyciu. Oferuje też przynajmniej kilka interesujących funkcji, które wcale nie są takie oczywiste u konkurentów. Cena? Zero złotych i do tego otwarte źródło oraz lekkostrawna dokumentacja na GitHubie.

RapidRAW to relatywnie nowa cyfrowa ciemnia do wywoływania RAW’ów, ale już w wersji 1.47 zaskakuje bardzo stabilną pracą, sprawnym działaniem, wieloma przydatnymi funkcjami, atrakcyjnym wyglądem i po raczej bezproblemową obsługą. Program ma jeszcze długą drogę przed sobą, ale jest bezpłatny i ma otwarte źródło, a za to zawsze należy się bonus na start.

Darmowe programy do Windows cz. 10. YouTube bez reklam, porównywarka AI, przeglądarka zdjęć, darmowy edytor wideo i inne

Niektóre funkcje to drobnostki, ale zaskakująco przydatne. Przykładem może być choćby kopiowanie ustawień. Edytujesz jedno zdjęcie tak, jak uznasz za stosowne, a potem klikasz przycisk kopiuj, zaznaczasz wiele innych zdjęć i wklejasz te same ustawienia edycji do kilkudziesięciu czy kilkuset innych fotografii. Niekiedy bywa to bardzo przydatne, choćby w sytuacji, gdy robisz sporo zdjęć w tym samym miejscu i jednakowym oświetleniu (np. ślub / wesele lub inna impreza). Zresztą RapidRAW idzie jeszcze o krok dalej, bo pozwala dokładnie określić które ustawienia mają być kopiowane, a które nie, oraz czy po wklejeniu mają one się łączyć z już istniejącą edycją zdjęcia), czy mają ją zastępować. Program oprócz funkcji podstawowych i oczywistych, ma też narzędzia oparte o AI (a jakże!), które działają po prostu nieźle, ale jak na cenę wynoszącą równe zero, to i tak lepiej, niż się spodziewałem. Ale… jeśli ktoś na poważnie chce traktować generowanie obrazu przez AI, to może łatwo połączyć (zintegrować) RapidRAW z rozbudowanym, zaawansowanym narzędziem ComfyUI. Użytkownik może uruchomić lokalny model / serwer i następnie korzystać z niego w edytorze zdjęć. ComfyUI to jednak zupełnie inny i bardzo obszerny temat, więc nie będę go tutaj poruszał. Jest też funkcja odszumiania, a edycja zdjęć nie nadpisuje plików, lecz zapisuje się w oddzielnym pliku (sidecar file). Oczywiście akceleracja GPU jest wspierana. No dobrze, przyjrzyjmy się zatem bliżej edytorowi RapidRAW.

RapidRAW – otwarta, darmowa alternatywa dla Adobe Lightroom

RapidRAW jest otwarty, wolny, darmowy i można go pobrać bezpośrednio z GitHub, w wersjach na systemy: Windows, macOS (Apple silicon oraz Intel), Ubuntu Linux, a także oczywiście w postaci kodu źródłowego, do własnej kompilacji lub modyfikacji. Funkcjonuje też alternatywna strona internetowa getrapidraw.com, ale tutaj przycisk do pobierania również prowadzi do GitHub. Licencja to: GNU Affero General Public License v3.0 (AGPL-3.0). W przypadku Windowsa po uruchomieniu instalatora może wyświetlić się okno “System Windows ochronił ten komputer”, ponieważ twórcy nie chcą płacić za certyfikat (wielu programistów open source tak robi). Wystarczy jednak kliknąć “Więcej informacji”, a następnie “Uruchom mimo to”. Oczywiście przy każdej aplikacji warto sprawdzić, czy jest godna zaufania. Na początku warto zaznaczyć, że aplikacja wciąż jest “młoda” i nie została jeszcze przetłumaczona na język polski, można jednak korzystać z wersji angielskojęzycznej. Ja opisuję tutaj RapidRAW w wersji 1.4.7, czyli najnowszy ówcześnie dostępny.

Po pierwszym uruchomieniu pojawia się zupełnie inne okno, niż w konkurencyjnym Lightroomie. RapidRAW wyświetla minimalistyczne okno, w którym prosi o wskazanie folderu ze zdjęciami, który ma zostać otwarty. Można rzecz jasna wskazać folder główny, z całą kolekcją zdjęć, który zostanie zapamiętany jako aktualna sesja. Oznacza to, że po ponownym otwarciu RapidRAW możesz kliknąć przycisk Continue Session (kontynuuj sesję), otwierając dokładnie ten sam katalog ze zdjęciami, ale nie musisz, bo poniżej jest też przycisk Change Folder (zmień folder). Oprócz tego w oknie początkowym jest jedna ważna rzecz, z której warto skorzystać na początku. Chodzi o ustawienia, które podzielone zostały na trzy karty. Pierwsza z nich zawiera ustawienia główne, a wśród nich: motywy graficzne (w wersji 1.4.7 jest ich osiem), dynamiczna zmiana motywu w zależności od kolorów na zdjęciu, przezroczystość, odczytywanie informacji EXIF, ukrywanie czterech opcji edycyjnych, jeśli z nich nie korzystasz, automatyczne tagowanie zdjęć (wpisujesz własne tagi, które mogą być automatycznie lub ręcznie dodawane do zdjęć, co przyspiesza pracę). Są też tagi AI.

Druga karta zawiera ustawienia przetwarzania obrazu. Można wybrać domyślną rozdzielczość podglądów zdjęć, wysoką jakość “zoomowania”, domyślne odzyskiwanie informacji z przepalonych miejsc w podglądach zdjęć, wybór API graficznego, w tym: Vulkan,DirectX 12, Metal, OpenGL oraz automatyczny wybór (ta ostatnia opcja jest rekomendowana). Określić można też z jakich opcji generatywnego AI korzystać ma RapidRAW w standardzie: wbudowanego (CPU), lokalnie “postawionego” serwera ComfyUI, czy też AI w chmurze. Ostatnia z tych funkcji dopiero będzie wprowadzona i będzie płatna, aczkolwiek jest całkowicie opcjonalna, dla tych, którzy chcą korzystać z zaawansowanego AI, a nie chcą stawiać własnego,lokalnego serwera. Znajdziesz tutaj również opcje usuwania podglądów, logów i czyszczenia plików edycyjnych (.rrdata) z folderów. Zmiany nie są zapisywane bezpośrednio w plikach ze zdjęciami, lecz w plikach towarzyszących / pobocznych, a ich usunięcie nie usuwa zdjęcia, lecz wyłącznie przywraca oryginalny, niezmodyfikowany wygląd fotografii. Trzecia karta stanowi wyłącznie listę skrótów klawiaturowych, których nie można zmieniać.

RapidRAW – interfejs i podstawowe funkcje

Po otwarciu folderu w pasku po lewej stronie zobaczysz listę podfolderów, jeśli były one zawarte w otwartym katalogu. Po prawej stronie natomiast pojawią się podglądy zdjęć zawartych we wskazanym miejscu. Generują się one dość szybko, nawet, jeśli dotyczy to plików RAW o rozdzielczości kilkudziesięciu Mpx. Warto dodać, że na górnym pasku znajduje się przycisk dodatkowych ustawień, wyświetlający menu, w którym określić możesz np. rozmiar podglądów, sortowanie zdjeć oraz bardzo przydatne filtrowanie, po rodzajach plików, kolorowych etykietach lub ocenach. Otwierając całą kolekcję zdjęć możesz mieć w niem zarówno surowe zdjęcia RAW, jak i już wywołane pliki JPG, więc RapidRAW pozwala szybko wyświetlić jedynie pliki RAW, do późniejszej edycji. Kolorowe tagi i “gwiazdkowe” oceny też się przydają, bo pozwalają szybko wyświetlić materiały z danej sesji lub o konkretnej jakości (np. tylko pięciogwiazdkowe).

Aby otworzyć zdjęcie do edycji należy kliknąć je dwókrotnie w oknie podglądu. I tutaj ważna sprawa: w jednym momencie można edytować jedno zdjęcie (podobnie zresztą jak w większości innych programów, w tych w Lightroomie), ale nie ma najmniejszego problemu, by następnie tę edycję błyskawicznie przenieść na dziesiątki czy setki innych zdjęć. Za moment opiszę to dokładniej. Ogólny interfejs programu jest nowoczesny i moim zdaniem atrakcyjny. Przypomina trochę Lightrooma w zwykłej, uproszczonej wersji, a nie Classic. Chcę jednak zdecydowanie wyróżnić to, że RapidRAW uruchamia się błyskawicznie i działa znacznie szybciej od produktu Adobe. Zresztą to właśnie był jeden z głównych celów przy projektowaniu tego edytora. Co prawda niektóre pojedyncze funkcje działają wolniej, ale jednak warto wziąć poprawkę na to, że RapidRAW powstał nie tak dawno temu, a Lightroom za moment będzie miał 20 lat. Zdecydowanie czuć, że RapidRAW jest lekki i dobrze zoptymalizowany, choć programistów czeka z pewnością jeszcze sporo pracy.

Najważniejsze opcje edycji są umieszczone klasycznie, czyli na pasku po prawej stronie okna. Zostały one podzielone na pięć sekcji: Basic (podstawowe), Curves (krzywe), Color (kolor), Details (szczegóły), Effects (efekty). Pierwsze z nich obejmują jasność, kontrast, miejsca najjaśniejsze / podświetlenia (highlights), cienie, miejsca jasne (whites), czernie, a także ekspozycję, zarówno podstawową, jak i mapowanie AgX. Ta sekcja zasadniczo pozwala zapanować nad jasnością i kontrastem zdjęcia, zwłaszcza, że jest to wzbogacone o drugą sekcję, czyli Curves / Krzywe, wraz z wizualnym ostrzeganiem o miejscach zbyt jasnych (przepalonych) i zbyt ciemnych (niedoświetlonych). Dodam, że po kliknięciu na kropkę widoczną na suwakach, można ustawiać wartość precyzyjnie, korzystając ze strzałek lewo / prawo na klawiaturze. Oczywiście da się też przeciągać ją kursorem myszki lub ewentualnie kliknąć na wartość liczbową i wtedy wpisać ręcznie pożądaną wartość.

Trzecia sekcja obejmuje pracę z kolorem, w tym tzw. color grading i kalibrację barw. Pozwala więc nie tylko zmieniać temperaturę barwową, odcień (tintę) i nasycenie, ale również odcienie miejsc jasnych, średnich i ciemnych oraz wykonywać oddzielne operacje na szeregu kolorów, np. odcień, nasycenie, luminacja tylko dla barwy zielonej lub niebieskiej. Już tylko korzystając z tej sekcji można nadać zdjęciom zupełnie innego klimatu. Nauka gradingu kolorów jest moim zdaniem jedną z najważniejszych rzeczy dla nowych pasjonatów fotografii.

Czwarta sekcja skupia się na szczegółowości obrazu. Oczywiście nie chodzi tutaj wyłącznie o jego ostrość, lecz o szereg zabiegów pozwalających podkreślić detale już znajdujące się na zdjęciu. Clarity zwiększa lub zmniejsza przejrzystość / klarowność obrazu, Dehaze usuwa zamglenie lub dodaje je (ale tutaj od razu dodam, że ta funkcja działa znacznie gorzej pod względem jakościowym, niż jej odpowiednik z Adobe Lightroom), structure w mojej opinii daje efekty podobne do suwaka Clarity, choć trochę intensywniej. Natomiast Centre jest całkiem interesujące i niekiedy bywa przydatne, bo zwiększa wyrazistość zdjęcia i podkreśla kontury. Jeśli używa się tych suwaków z umiarem, to efekty mogą być bardzo pozytywne. No… może oprócz Dehaze, który moim zdaniem jest po prostu do poprawy. W sekcji szczegółów można też ręcznie poprawić aberrację chromatyczną obiektywu. Tylko ręcznie i zasadniczo działa to gorzej od automatycznej korekty niedoskonałości optyki w Lightroomie. No ale, RapidRAW to narzędzie darmowe, otwarte i znacznie młodsze, więc miejmy nadzieję, że w przyszłości zmieni się w dojrzały produkt. Kolejne znajdują się w sekcji Effects i pozwalają usuwać lub dodawać winietę, dodawać ziarno (szum), a nawet wczytywać gotowe tablice LUT, które mogą natychmiast zmienić kolory i ogólny klimat zdjęcia. Dodam, że jeśli ktoś ma ochotę, to może skorzystać z przycisku automatycznego dostosowania ustawień edycji, do danego zdjęcia, korzystając z przycisku wyglądającego, jak listki przysłony obiektywu, na górze, nad ustawieniami lub po kliknięciu PPM na zdjęcie i wybraniu opcji “Auto Adjust Image”.

No dobrze, a co zrobić, jeśli ktoś w pocie czoła dobrał idealne ustawienia i teraz chce je zastosować we wszystkich innych zdjęciach z danej sesji? Czasami ma to sens, zwłaszcza, jeśli fotografie były robione w tym samym miejscu i tym samym oświetleniu. W RapidRAW nie ma z tym problemu i można to zrobić na kilka sposobów. Najprostszym jest kliknięcie PPM na zdjęcie z dobrymi ustawieniami i wybranie opcji “Copy Adjustments”. Następnie na dolnym pasku z podglądami zdjęć zaznaczasz te obrazy, w których chcesz zastosować te ustawienia, ponownie klikasz PPM i wybierasz opcję “Paste Adjustments”. Możesz też posłużyć się przyciskami kopiowania i wklejania na samym dole okna, pod miniaturkami. Tam znajdziesz też ustawienia kopiowania i wklejania, do których warto zajrzeć, bo możesz łatwo wybrać co ma zostać skopiowane, a co nie oraz czy wklejone ustawienia mają łączyć się z dotychczasową edycją wybranych zdjęć (Merge), czy raczej mają je zastąpić (Replace). Można też oczywiście zapisywać własne ustawienia do wykorzystania w przyszłości, ale o tym za moment.

Opisane dotychczas funkcje edycji nie są jedynymi. Na prawej krawędzi okna znajdziesz kolejne ikony ułożone w pionie. Są tam m.in. opcje kadrowania, obracania i prostowania zdjęć. Działają znacznie prościej, niż w Lightroomie, a obracanie wyłącznie za pomocą suwaka jest moim zdaniem wręcz prostackie, ale przynajmniej można to robić z dokładnością do 0,1 stopnia. 

Lepsze wrażenie robi menu maskowania, bo można dodawać maski nie tylko liniowe, promieniste / koliste oraz za pomocą ręcznego zaznaczania pędzelkiem, ale da się też automatycznie zaznaczać niebo, co jest bardzo przydatne i działa podobnie, jak w Lightroomie Oprócz tego są jeszcze maski AI, które zupełnie szczerze zaskoczyły mnie jakością działania, bo pozwalają np. automatycznie zidentyfikować i zaznaczyć obiekt główny, albo narysować szybkie zaznaczenie ręcznie (pętelkę) i program zidentyfikuje obiekt wewnątrz niego. Funkcjonuje to niemal na poziomie programów komercyjnych, choć idealnie nie jest. Rzecz jasna obraz pod maskami można edytować niezależnie od reszty zdjęcia, bo na tym polega idea stosowania maski. Ważne: jeśli masz własny serwer ComfyUI, to w możesz skorzystać z możliwości generatywnego AI, wchodząc w AI Tools. Standardowo można tam wyróżnić w zasadzie tylko gumkę AI, która i tak działa przeciętnie.

Jest też ikona przypominająca zakładkę, w której można zapisać własne ustawienia (preset), a jeśli masz ich dużo, to jesteś w stanie wyeksportować wszystkie i zaimportować w przyszłości na innym komputerze lub po ponownej instalacji systemu. Co ciekawe mogą tutaj pojawić się również presety pochodzące od społeczności, jeśli takowe pobierzesz. Na końcu oczywiście jest opcja zapisania zdjęcia, a w zasadzie jego wyeksportowania do formatu JPEG, PNG lub TIFF. Da się przy tej okazji usunąć dane GPS lub dodać znak wodny.

Na koniec wspomnę jeszcze o jednej rzeczy, o której nie napisałem wcześniej, a zapewne będzie ona ważna dla wielu osób. Tak, RapidRAW potrafi też usuwać szum ze zdjęć. W tym celu należy kliknąć PPM na miniaturkę na dolnym pasku z podglądami, wybrać opcję Productivity, a następnie Denoise. Moja opinia na ten temat: odszumianie jednego zdjęcia RAW 33 Mpx z mocą 40% trwa około 20 sekund, czyli dość długo, ale bez tragedii. Skuteczność odszumiania jest w miarę dobra, ale jednocześnie jest to odszumianie bardzo proste, rozmazujące jednocześnie cały obszar obrazu. Uważam, że funkcja odszumiania powinna zostać dopracowana lub zmieniona na zupełnie inne algorytmy. W tym samym menu można też połączyć kilka zdjęć w panoramę (Stitch Panorama) oraz automatycznie przeanalizować zdjęcia, w celu znalezienia podobnych, wytypowania najlepszych z nich i potencjalnego usunięcia pozostałych (Cull Image). W menu pod prawym przyciskiem myszy znajdują się też tagi (w tym te wcześniej zdefiniowane w ustawieniach), kolorowe etykietki i oceny za pomocą gwiazdek.

Na koniec dodam, że samo uruchomienie RapidRAW powoduje zajęcie około 17 – 18 MB pamięci RAM. Otwarcie podglądów z ostatniej sesji (kilkadziesiąt zdjęć) zwiększyło zużycie zaledwie do 70 MB RAM. Ale jeśli użytkownik zacznie przeglądać kolejne foldery i wczytywać kolejne podglądy, to zużycie RAM zwiększa się znacząco. Po otwarciu folderu i rozpoczęciu edycji jednego zdjęcia (33 Mpx) RapidRAW zajmował już około 4 GB RAM. Porównałem te wartości z Adobe Lightroom Classic i były one podobne. Przy większej liczbie wczytanych katalogów Lightroom zużywał nawet więcej RAMu. Z całą pewnością przed RapidRAW jeszcze długa droga, w czasie której konieczne będzie dodanie nowych funkcji (np. obsługę HEIF) oraz jeszcze lepsze zoptymalizowanie działania, zwłaszcza szybkości wykonywania niektórych zmian na zdjęciu powiększonym do 100%. Jednak już w tej chwili RapidRAW jest dość szybki, wygląda świetnie, ma wiele podstawowych funkcji oraz działa zaskakująco stabilnie. Podczas używania ani razu się nie zawiesił, nie wyłączył i nie zaczął lagować. Słowem: wygląda na to, że przy sporym nakładzie pracy RapidRAW ma szansę stać się realną alternatywą dla Adobe Lightroom, ale moim zdaniem głównie dla amatorów lub osób, które tylko okazyjnie zajmują się komercyjnym fotografowaniem. Ja z pewnością pozostawię go w systemie i będę śledził postępy wraz z kolejnymi aktualizacjami. Ciekawy jestem jednak Twojej opinii. Daj znać w komentarzu co sądzisz o tym narzędziu. Czy za darmo warto dać mu szansę?