Władze próbują zrekompensować wymuszone odstawienie ropy poprzez zwiększenie innych dochodów — przede wszystkim poprzez podwyższenie podatków i opłat dla obywateli i przedsiębiorstw. Bez zrównoważenia budżetu za pomocą takich metod Kreml prawdopodobnie nie będzie miał wystarczających środków, aby kontynuować wojnę w Ukrainie. Jednocześnie nie spieszy się z wycofaniem swojej agresji, co nie wróży nic dobrego dla rosyjskiej gospodarki w 2026 r.
Styczniowy raport ministerstwa finansów Rosji dotyczący wykonania budżetu federalnego za 2025 r. wykazał gwałtowny spadek dochodów z ropy i gazu — w ubiegłym roku kraj zarobił na sprzedaży surowców o 23,8 proc. mniej niż w 2024 r. (8,48 bln rubli w porównaniu z 11,13 bln, czyli ok. 389 mld zł w porównaniu z 511 mld zł).
Stosunek dochodów z ropy i gazu do pozostałych (niepochodzących z ropy i gazu) dochodów na koniec 2025 r. wyniósł 22,7 do 77,3 proc. Nie miało to miejsca przez co najmniej ostatnie 20 lat. Poprzednio udział dochodów z surowców spadł poniżej 30 proc. w 2020 r., kiedy świat doświadczał ograniczeń związanych z pandemią koronawirusa, co doprowadziło do załamania popytu i cen ropy naftowej.
Ceny są nadal na niskim poziomie. Jest to jedna z głównych przyczyn spadku dochodów Rosji z surowców — obok silnego kursu rubla. W grudniu 2025 r. cena rosyjskiej ropy Urals spadła poniżej 40 dol. (139 zł) za baryłkę. Światowy rynek jest ogólnie zalany surowcami: wzrost wydobycia i zwiększenie zapasów przeważyły nad efektem potencjalnych zakłóceń w eksporcie, jak stwierdzają analitycy Międzynarodowej Agencji Energetycznej (MEA).
Rosyjski minister finansów Anton Siluanow przyznał już, że według wyników za 2026 r. udział dochodów z ropy i gazu w skarbcu państwa spadnie jeszcze bardziej. Jego zastępca Władimir Kołyczew ostrzegł: obecna dynamika wraz z koniecznością zapewnienia zaliczek na pokrycie wydatków na początku roku doprowadzi do dużego deficytu budżetowego.
„Nie mamy na to wpływu”
Jednocześnie jest zbyt wcześnie na kategoryczne wnioski dotyczące wpływu deficytu w styczniu. Płatności zaliczkowe mają na celu bardziej umiarkowane rozłożenie wydatków budżetowych w ciągu całego roku. Dodatkowe wpływy z tytułu podwyższenia stawki VAT do 22 proc. zaczną zasilać skarb państwa dopiero od drugiego kwartału (w pierwszych trzech miesiącach roku płaci się podatek za czwarty kwartał poprzedniego roku). Ponadto urzędnicy mają jeszcze w zapasie narzędzia do łatania dziur budżetowych. Na przykład zwiększenie wewnętrznego długu publicznego i rezerw Funduszu Narodowego Dobrobytu Federacji Rosyjskiej.
Analitycy MEA prognozują w 2026 r. średnią cenę ropy Brent na poziomie 56 dol. (195 zł) za baryłkę (po 69 dol., czyli ok. 241 zł, w 2025 r.). W warunkach sankcji ropa Urals jest tańsza od Brent, ale rząd założył w budżecie na 2026 r. średnią roczną cenę baryłki Urals na poziomie 59 dol. (206 zł) — o 1 dol. (3,5 zł) więcej niż w 2025 r. Grozi to niedoborem dochodów z ropy i gazu. — Czy może się zdarzyć, że dochody z ropy i gazu będą znacznie niższe niż nasze prognozy? Oczywiście, że tak. Nie mamy na to wpływu. Zrekompensujemy to z Funduszu Narodowego, zgodnie z zasadą [budżetową] — powiedział wiceminister finansów.
Według niego resort liczy w tym roku na szybszy wzrost dochodów ze źródeł innych niż ropa i gaz. Właśnie w celu sfinansowania wydatków wojskowych władze rosyjskie podniosły główny podatek VAT (od źródeł innych niż ropa i gaz) do 22 proc.
W kontekście ciągłego podnoszenia różnych podatków i opłat dla ludności i przedsiębiorstw sytuacja w tym zakresie jest rzeczywiście lepsza niż z dochodami z ropy i gazu. Według wyników za 2025 r. dochody niepochodzące z surowców wykazały wzrost o 12,6 proc. w porównaniu z 2024 r. Jednocześnie łączna kwota zebranych dochodów niepochodzących z ropy i gazu (28,8 bln rubli, czyli ok. 1,32 bln zł) ponownie okazała się niższa niż planowano w 2024 r. przy uchwalaniu budżetu (29,36 bln, czyli ok. 1,34 bln zł).
Prezydent Rosji Władimir Putin, 27 stycznia 2026 r.Contributor / Contributor / Getty Images
Gospodarka hamuje
Wydatki budżetu federalnego (w przeciwieństwie do dochodów) w ubiegłym roku okazały się wyższe od planu o prawie 7 proc. W rezultacie ostateczny deficyt budżetu federalnego za 2025 r. wyniósł 5,6 bln rubli (ok. 257 mld zł), czyli 2,6 proc. PKB (nieco poniżej jesiennej prognozy).
Zgodnie z planem rządu na 2026 r. budżet pozostanie deficytowy, ale deficyt znacznie się zmniejszy — do 1,6 proc. PKB w porównaniu z 2,6 proc. w 2025 r. Realizacja prognozy będzie wymagała wysokich wpływów podatkowych z gospodarki, w tym idealnych wpływów z podwyższonego podatku VAT, bezproblemowej realizacji planów zwiększenia pożyczek krajowych, a także braku pilnej potrzeby nieplanowanych dużych wydatków (na przykład na ratowanie przedsiębiorstw państwowych, budżetów regionalnych itp.).
Spadek dochodów z ropy i gazu następuje równocześnie ze spowolnieniem gospodarczym. Gospodarka w zasadzie się zatrzymała. Według danych Federalnej Służby Statystyki Państwowej Rosstat w trzecim kwartale 2025 r. wzrost PKB spadł do 0,6 proc. w porównaniu z 1,1 proc. w poprzednim kwartale. Dane za czwarty kwartał nie są jeszcze dostępne. Wskaźnik klimatu biznesowego spadł w styczniu do 1,7 po 2,6 punktu miesiąc wcześniej. Wykorzystanie mocy produkcyjnych leci w dół czwarty kwartał z rzędu. Regulator oczekuje, że w całym roku rosyjska gospodarka odnotuje wzrost w przedziale 0,5-1,5 proc., a ministerstwo rozwoju gospodarczego prognozuje wzrost nieprzekraczający 1,3 proc.
— Jest zbyt wcześnie, aby mówić, że obecna struktura gospodarki zmusza Rosję do zakończenia wojny. Dokładniej rzecz ujmując, obecna struktura gospodarki krzyczy, że nie należało rozpoczynać wojny — mówi Aleksandra Prokopenko, ekspertka z berlińskiego Carnegie Centrum. Rosyjski przemysł cywilny znajduje się w recesji. Według Prokopenko niektóre gałęzie są już w fazie deindustrializacji, ponieważ cały wzrost przemysłowy w ciągu ostatnich trzech lat był zapewniany wyłącznie przez sektor wojskowo-przemysłowy.
Fabryka w Norylsku, Rosja, 25 marca 2025 r.Alexander Manzyuk/Anadolu via Getty Images / Getty Images
Wstrząs dla Rosji
Produkcja cywilna cierpi z powodu zbyt wysokich kosztów kredytów spowodowanych wysoką stopą procentową banku centralnego, która nadal pozostaje dwucyfrowa. Na ostatnim posiedzeniu rady dyrektorów w 2025 r. bank centralny zdołał obniżyć stopę procentową jedynie do 16 proc. Kolejne posiedzenie zaplanowano na 13 lutego, ale przyspieszenie inflacji spowodowane podwyżką podatku VAT może zmusić regulatora do wstrzymania obniżek stóp procentowych i pozostawienia ich na niezmienionym poziomie.
Struktura rosyjskiego budżetu na 2026 r. wskazuje, że wydatki wojskowe pozostają bezwarunkowym priorytetem dla kierownictwa kraju. Nie można tego samego powiedzieć o wydatkach produkcyjnych i wydatkach na kapitał ludzki. W latach 2021-2025 udział wydatków wojskowych (suma wydatków na obronę i bezpieczeństwo narodowe) wzrósł z 24 proc. do 40,3 proc. (w 2026 r. wyniesie 38 proc.).
Wzrost ten nastąpił równocześnie z redukcją wydatków socjalnych (z 38 proc. w 2021 r. do 25 proc. w 2026 r.) i wydatków na gospodarkę narodową (z 17,6 proc. w 2021 r. do 11 proc. w latach 2025-2026).