![\"Pacyfikacja](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/xn7k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zNTJiOWYxOWNjMjE5YTQ2ODM2ZThmNzU1MDEwZDdmMy5qcGeSlQMAz.jpeg\")
<\/p>\nLudno\u015b\u0107 Powi\u015bla Lubelskiego w czasach okupacji n\u0119kana by\u0142a w spos\u00f3b typowy dla wszystkich terytori\u00f3w polskich. W okolicy panoszyli si\u0119 \u017co\u0142nierze Wehrmachtu, niemieccy \u017candarmi i kolaboracyjne oddzia\u0142y ze Wschodu, jakie III Rzesza ch\u0119tnie formowa\u0142a z je\u0144c\u00f3w i ochotnik\u00f3w po ataku na ZSRR. Mieszka\u0144com zachodniej cz\u0119\u015bci Powi\u015bla we znaki dawali si\u0119 szczeg\u00f3lnie cz\u0142onkowie 791. Batalionu Turkiesta\u0144skiego. Pochodz\u0105cy z Turkmenistanu kolaboranci stacjonowali wraz z Niemcami na wyspie Cha\u0142upki, po\u0142o\u017conej na Wi\u015ble. Pilnowali oni przepraw przez rzek\u0119, patrolowali okolic\u0119, ale te\u017c dopuszczali si\u0119 licznych zbrodni.<\/p>\n
<\/p>\n
Pacyfikacja jednej z polskich wsi przez Niemc\u00f3w. Bia\u0142owola na Zamojszczy\u017anie, 1942 r. (zdj. ilustracyjne)Reprodukcja \/ PAP<\/p>\n
Prawdziwa plaga<\/p>\n
Wojciech K\u00f6nigsberg w ksi\u0105\u017cce „AK 75. Brawurowe akcje Armii Krajowej” cytuje jedno ze sprawozda\u0144 podziemia z wiosny 1944 r. „Szczeg\u00f3ln\u0105 plag\u0105 dla ludno\u015bci jest zachowanie si\u0119 Mongo\u0142\u00f3w i Kozak\u00f3w, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Turkiesta\u0144czyk\u00f3w i Ormian. Pok\u0142osie ich dzia\u0142alno\u015bci to rabunki \u017cywno\u015bci, odzie\u017cy, bielizny itd., gwa\u0142cenie kobiet, nawet strzelanie do ludno\u015bci. Widz\u0105 w ka\u017cdym Polaku partyzanta. Niemcy ch\u0119tnie wykorzystuj\u0105 ich do r\u00f3\u017cnych prac. Sami za\u015b zachowuj\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107, poruszaj\u0105c si\u0119 w terenie w oddzia\u0142ach wi\u0119kszych oko\u0142o 50 os\u00f3b” \u2014 relacjonowa\u0142 autor dokumentu.<\/p>\n
Pod koniec maja 1944 r. Niemcy wraz ze swoimi sojusznikami szykowali si\u0119 do przeprowadzenia kolejnej z licznych pacyfikacji. Tym razem pad\u0142o na nadwi\u015bla\u0144sk\u0105 wie\u015b Zast\u00f3w Polanowski, ok. 10 km na po\u0142udniowy zach\u00f3d od Kazimierza Dolnego. Informacje wywiadowcze na ten temat trafi\u0142y do lokalnych w\u0142adz Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich i Armii Krajowej. Sta\u0142o si\u0119 to jednak zbyt p\u00f3\u017ano i podziemie nie mia\u0142o szans na zaplanowanie wcze\u015bniejszych, prewencyjnych dzia\u0142a\u0144. W okolicy przebywa\u0142y jednak partyzanckie oddzia\u0142y obu organizacji, kt\u00f3re gotowe by\u0142y zareagowa\u0107.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n
Co si\u0119 sta\u0142o z parowcem 'Tannenberg’ po ataku? <\/p>\n
Ile os\u00f3b zgin\u0119\u0142o w trakcie walki? <\/p>\n
Kiedy mia\u0142a miejsce akcja partyzant\u00f3w? <\/p>\n
Jakie zbrodnie pope\u0142niali kolaboranci w Powi\u015blu? <\/p>\n
Niemcy i Turkmeni w sile ok. 120-150 ludzi uderzyli na wie\u015b rankiem 31 maja. Nie by\u0142 to jednak atak obliczony na ca\u0142kowit\u0105 zag\u0142ad\u0119 miejscowo\u015bci. Okupanci spalili „zaledwie” jedno z gospodarstw, dosz\u0142o do pobi\u0107 i gwa\u0142t\u00f3w, a tak\u017ce do zrabowania licznych sprz\u0119t\u00f3w i zwierz\u0105t. <\/p>\n
Powiadomiony o obecno\u015bci i liczebno\u015bci Niemc\u00f3w major BCh Jan Jab\u0142o\u0144ski ps. Drzazga natychmiast zaalarmowa\u0142 swoich prze\u0142o\u017conych. Zarz\u0105dzono koncentracj\u0119 i pos\u0142ano po pomoc do stacjonuj\u0105cego w okolicy le\u015bnego oddzia\u0142u AK pod dow\u00f3dztwem ppor. Boles\u0142awa Fra\u0144czaka ps. Argil. Szybko jednak uznano, \u017ce partyzanci nie powinni otwarcie atakowa\u0107 wroga na terenie wsi, cho\u0107by tylko ze wzgl\u0119du na dosy\u0107 spor\u0105 dysproporcj\u0119 si\u0142.<\/p>\n
„Najpi\u0119kniejsza akcja”<\/p>\n
Podziemie dysponowa\u0142o informacjami na temat okupant\u00f3w i wiedzia\u0142o, \u017ce b\u0119d\u0105 oni wraca\u0107 z Zastowa do swojej bazy parowcem „Tannenberg”. Najlepsze wi\u0119c, co w tej sytuacji mogli zrobi\u0107 partyzanci, to w dogodnym miejscu dokona\u0107 zasadzki na p\u0142yn\u0105cy Wis\u0142\u0105 statek. Ludzie Jab\u0142o\u0144skiego rozstawili zatem \u0142\u0105cznik\u00f3w i ruszyli na brzeg rzeki na wysoko\u015bci pobliskiego Machowa, gdzie rozpocz\u0119li przygotowania do napadu. Tam mieli do nich do\u0142\u0105czy\u0107 zaalarmowani wcze\u015bniej AK-owcy „Argila”.<\/p>\n
![\"Boles\u0142aw](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/ZBCk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9jM2FmNDBiMzBiNWJjZWZkOTM3MDdjYjQyNzYwNTAyYS5qcGeSlQMAS.jpeg\")
<\/p>\n
Boles\u0142aw Antoni Fra\u0144czak ps. ArgilDavid Niezgoda \/ CC BY-SA 4.0<\/p>\n
„Najpi\u0119kniejsza akcja, kt\u00f3r\u0105 przeprowadzi\u0142em osobi\u015bcie, ju\u017c jako dow\u00f3dca kompanii oddzia\u0142\u00f3w bojowych BCh, to by\u0142a akcja na statek \u00bbTannenberg\u00ab na Wi\u015ble za Kazimierzem. By\u0142 to statek wi\u015blany, kt\u00f3ry wozi\u0142 120 \u017candarm\u00f3w i w\u0142asowc\u00f3w, dobrze uzbrojonych, tak\u017ce to jednak by\u0142a znaczna si\u0142a. \u015aci\u0105gn\u0105\u0142em w sumie ok. 80 ludzi. Rano by\u0142a mg\u0142a, to by\u0142o 31 maja. Zrobili\u015bmy szybko zbi\u00f3rk\u0119 (…) i tam \u017ce\u015bmy si\u0119 zacz\u0119li okopywa\u0107. Pozostali koledzy rozes\u0142ali na wszystkie strony [wezwanie] o pomoc” \u2014 opowiada\u0142 w latach 70. Jan Jab\u0142o\u0144ski w audycji Polskiego Radia „Partyzanci polscy”.<\/p>\n
Gdy konspiratorzy z Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich \u2014 nieca\u0142e 50 os\u00f3b \u2014 szykowali si\u0119 na brzegu Wis\u0142y do walki i czekali na nadej\u015bcie posi\u0142k\u00f3w z AK, Niemcy w Zastowie pakowali ju\u017c zrabowane rzeczy na pok\u0142ad parowca. O 10.30 byli gotowi do odp\u0142yni\u0119cia. Ok. 11.00 oczom ukrywaj\u0105cych si\u0119 w nadrzecznych zaro\u015blach polskich \u017co\u0142nierzy ukaza\u0142 si\u0119 niewielki parowiec. Wiedzieli jednak, \u017ce nie jest to „Tannenberg”, a najpewniej maszyna stanowi\u0105ca jedynie przedni\u0105 stra\u017c i maj\u0105ca w razie atak\u00f3w przyjmowa\u0107 na siebie pierwsze uderzenia ze strony „bandyt\u00f3w”.<\/p>\n
„Niemcy skakali do wody, a partyzanci strzelali jak do kaczek”<\/p>\n
Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej nadp\u0142yn\u0105\u0142 w\u0142a\u015bciwy statek i partyzanci otworzyli ogie\u0144. Niemcy, mimo zaskoczenia, odpowiedzieli tym samym. „Punkt o godz. 11 \u00bbTannenberg\u00ab znalaz\u0142 si\u0119 naprzeciw naszych stanowisk. Zagra\u0142y RKM-y, CKM. Oni tak samo, prawie jednocze\u015bnie. Widzia\u0142em, jak kapitan spad\u0142 od razu, pu\u015bci\u0142 ster. RKM-i\u015bci tak samo pospadali” \u2014 opisywa\u0142 atak Jab\u0142o\u0144ski.<\/p>\n
Strzelanina trwa\u0142a ju\u017c dobrych 15 minut, gdy z oddali wy\u0142oni\u0142 si\u0119 oddzia\u0142 Armii Krajowej pod dow\u00f3dztwem Boles\u0142awa Fra\u0144czaka. \u017bo\u0142nierze „Argila” dopadli do brzegu i r\u00f3wnie\u017c rozpocz\u0119li ostrza\u0142. „Jak si\u0119 obejrza\u0142em, zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce 500 metr\u00f3w z ty\u0142u, przez wa\u0142, przechodz\u0105 z plecakami (…). By\u0142 to oddzia\u0142 AK w sile 140 ludzi. Wyznaczy\u0142em im stanowiska” \u2014 opowiada\u0142 Jab\u0142o\u0144ski.<\/p>\n
![\"Statek](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/tVnk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9kM2E3ZjAwODZjOWY3ODRkMWVmZmYzYTNiZjc4YWY4YS5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\n
Statek „Polonez” (p\u00f3\u017aniej „Tannenberg”) pod bander\u0105 c.k. flotylli wi\u015blanejMuzeum Armii Krajowej w Krakowie \/ Domena publiczna<\/p>\n
Wojciech K\u00f6nigsberg w swojej ksi\u0105\u017cce cytuje wspomnienia Adama Popio\u0142ka, kt\u00f3ry w AK-owskim oddziale by\u0142 odpowiedzialny za obs\u0142ug\u0119 RKM-u. „Nie mieli\u015bmy czasu, aby przygotowa\u0107 swoje stanowiska strzeleckie. (\u2026) Z mojego stanowiska do Wis\u0142y by\u0142o blisko, mo\u017ce trzydzie\u015bci metr\u00f3w, mo\u017ce wi\u0119cej. Brzeg zaro\u015bni\u0119ty by\u0142 krzakami, co nam utrudnia\u0142o widoczno\u015b\u0107. Statek nadp\u0142ywa\u0142 z mojej prawej strony. Gdy by\u0142 prawie na mojej wysoko\u015bci, odda\u0142em do niego cztery kr\u00f3tkie serie: jedn\u0105 w statek i trzy w ruszaj\u0105ce si\u0119 postacie na statku, kt\u00f3re dostrzeg\u0142em przez krzaki. Z jakim skutkiem, nie wiem. Widzia\u0142em i s\u0142ysza\u0142em syk ulatniaj\u0105cej si\u0119 pary z kot\u0142a. Statek stan\u0105\u0142 prawie naprzeciwko mnie” \u2014 opisywa\u0142 ten dzie\u0144 Popio\u0142ek.<\/p>\n
„Jak dali\u015bmy ognia, to po 15 minutach takiej kanonady statek si\u0119 ju\u017c pochyli\u0142 na bok, zacz\u0105\u0142 ton\u0105\u0107. Niemcy skakali do wody, a partyzanci tak jak do kaczek strzelali. P\u00f3\u017aniej ju\u017c na statku nie by\u0142o znaku \u017cycia” \u2014 podsumowywa\u0142 „Drzazga”.<\/p>\n
Wielkie zwyci\u0119stwo<\/p>\n
Wymiana ognia trwa\u0142a \u0142\u0105cznie ok. godziny. Statek, zgodnie z przytoczonymi wspomnieniami, zosta\u0142 trafiony w kocio\u0142 i w pewnym momencie zatrzyma\u0142 si\u0119, wreszcie przechyli\u0142 na bok i zacz\u0105\u0142 ton\u0105\u0107. W ko\u0144cu znikn\u0105\u0142 w odm\u0119tach Wis\u0142y. Zaalarmowani Niemcy z bazy w Cha\u0142upkach rozpocz\u0119li ostrza\u0142 artyleryjski w kierunku miejsca, gdzie zasadzili si\u0119 Polacy, ale partyzanci po ostrzelaniu statku zd\u0105\u017cyli si\u0119 wycofa\u0107.<\/p>\n
Nie wiadomo, ilu dok\u0142adnie ludzi zgin\u0119\u0142o w trakcie walki. Autorzy opracowa\u0144 historycznych podaj\u0105 zazwyczaj, \u017ce po stronie niemieckiej ofiar \u015bmiertelnych by\u0142o 60, a kolejnych 50 \u017co\u0142nierzy zosta\u0142o rannych. Cytowany przez K\u00f6nigsberga badacz historii lubelskiego podziemia Ireneusz Caban przekonuje, \u017ce by\u0142o to zaledwie czterech zabitych i 10 rannych. Pewne jest, \u017ce w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w zgin\u0105\u0142 tylko jeden z partyzant\u00f3w, 24-letni Mieczys\u0142aw Popio\u0142ek „Milczek”, a kilku \u017co\u0142nierzy odnios\u0142o rany.<\/p>\n
Sam parowiec „Tannenberg” mia\u0142 niezwykle bogat\u0105 histori\u0119. Zosta\u0142 zwodowany pod nazw\u0105 „Polonez” w 1889 r. w niemieckim w\u00f3wczas Elbl\u0105gu. P\u0142ywa\u0142 jako w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna, w czasie I wojny \u015bwiatowej zosta\u0142 zarekwirowany na potrzeby rosyjskiej armii, nast\u0119pnie wpad\u0142 w r\u0119ce Austriak\u00f3w. Po 1918 r. pod nazw\u0105 „Grunwald” sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 taboru Polskiej \u017beglugi Pa\u0144stwowej, a nast\u0119pnie Poleskiego Towarzystwa Handlu i Przemys\u0142u. P\u00f3\u017aniej sprywatyzowany i przebudowany, s\u0142u\u017cy\u0142 do przewozu pasa\u017cer\u00f3w i towar\u00f3w w kierunku Sandomierza. W 1939 r. przej\u0119ty przez Niemc\u00f3w i przemianowany na „Tannenberg”. Pocz\u0105tkowo w r\u0119kach prywatnych, p\u00f3\u017aniej w\u0142\u0105czony do Wehrmachtu.<\/p>\n
Co ciekawe jednak parowiec po ataku w 1944 r. nie sko\u0144czy\u0142 ju\u017c na zawsze na dnie rzeki. Po wojnie zosta\u0142 wydobyty, naprawiony w Pu\u0142awach i \u2014 ponownie jako „Grunwald”, a nast\u0119pnie jako „Bartosz G\u0142owacki” \u2014 p\u0142ywa\u0142 po Wi\u015ble a\u017c do lat 60., najpierw jako statek pasa\u017cerski, p\u00f3\u017aniej jako holownik szkoleniowy. Zez\u0142omowano go dopiero w 1967 r.<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142a: <\/p>\n