Od ch\u0142opoma\u0144skich zakus\u00f3w do bronowickiego wesela, czyli jak Rydel Miko\u0142ajczyk\u00f3wn\u0119 po\u015blubi\u0142<\/p>\n
Pod koniec XIX stulecia w m\u0142odopolskich kr\u0119gach narodzi\u0142a si\u0119 moda na ludowo\u015b\u0107 (i wszystko, co z ni\u0105 powi\u0105zane), ochrzczona szybko mianem „ch\u0142opomanii” – zm\u0119czenie dekadenckim marazmem i nadmiarem miejskich p\u00f3z wyzwoli\u0142o przywi\u0105zanie o konieczno\u015bci po\u0142\u0105czenia znu\u017conej inteligencji z \u017cyw\u0105, nieska\u017con\u0105 energi\u0105 warstwy ch\u0142opskiej, tak by nar\u00f3d m\u00f3g\u0142 si\u0119 odrodzi\u0107; w tej logice podmiejskie wsie – ot, mi\u0119dzy innymi po\u0142o\u017cone pod Krakowem Bronowice – stawa\u0142y si\u0119 czym\u015b w rodzaju duchowych kolonii, terenem eksperymentu obyczajowego, do kt\u00f3rego w\u0119drowa\u0142o si\u0119 po barwny folklor, autentyczne emocje i „prawdziwe \u017cycie”. W takiej te\u017c atmosferze dojrzewa\u0142 Lucjan Rydel – syn rektora Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, doktor prawa, ale zarazem poeta, dramaturg i t\u0142umacz; urodzony w 1870 roku w Krakowie, m\u00f3g\u0142 bez wi\u0119kszych przeszk\u00f3d zrobi\u0107 klasyczn\u0105 karier\u0119 akademick\u0105 (id\u0105c tym samym w \u015blady ojca), jednak to nie uniwersyteckie katedry zdawa\u0142y si\u0119 przyci\u0105ga\u0107 go najsilniej.<\/p>\n
W 1899 roku Rydel po raz pierwszy pojawi\u0142 si\u0119 w Bronowicach Ma\u0142ych, a wi\u0119c wsi, w kt\u00f3rej jego przyjaciel – malarz W\u0142odzimierz Tetmajer (przyrodni brat Kazimierza) – kilka lat wcze\u015bniej o\u017ceni\u0142 si\u0119 z ch\u0142opk\u0105, Ann\u0105 Miko\u0142ajczyk\u00f3wn\u0105, wywo\u0142uj\u0105c tym niema\u0142y skandal w konserwatywnym mieszcza\u0144skim Krakowie i nara\u017caj\u0105c si\u0119 na d\u0142ugoletni ch\u0142\u00f3d w\u015br\u00f3d w\u0142asnych krewnych. W chacie Tetmajer\u00f3w Lucjan pozna\u0142 m\u0142odsz\u0105 siostr\u0119 Anny, Jadwig\u0119, do kt\u00f3rej to zbli\u017cy\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo pod wp\u0142ywem fascynacji wspomnianym ju\u017c „ludem”, by szybko odkry\u0107, \u017ce za figur\u0105 stoi konkretna osoba, kt\u00f3r\u0105… mo\u017cna pokocha\u0107. Po prostu. \u0179r\u00f3d\u0142a nie s\u0105 zgodne co do tego, czy by\u0142a to klasyczna „mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia” – cz\u0119\u015b\u0107 relacji podkre\u015bla, \u017ce Jadwiga nie chcia\u0142a pocz\u0105tkowo s\u0142ysze\u0107 o zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bciu za „panicza z miasta”, a perspektywa wkroczenia w \u015bwiat obcych obyczaj\u00f3w i sztucznych manier nie wydawa\u0142a jej si\u0119 ani kusz\u0105ca, ani bezpieczna. Zgodna pozostaje jednak pami\u0119\u0107 o tym, \u017ce Lucjan okaza\u0142 si\u0119 niezwykle uparty – coraz cz\u0119\u015bciej przyje\u017cd\u017ca\u0142 do Bronowic, zabiegaj\u0105c o wzgl\u0119dy Jadwigi, jej rodzic\u00f3w i ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, wpisuj\u0105c si\u0119 tym samym w bronowicki krajobraz nie tylko s\u0142owem, lecz tak\u017ce gestami.<\/p>\n
Krakowski poeta przywdziewa\u0142 tedy ch\u0142opskie ubrania, pomaga\u0142 w pracach polowych, a nawet chodzi\u0142 boso po wsi, pr\u00f3buj\u0105c w maksymalnym stopniu upodobni\u0107 si\u0119 do „otoczenia”. Z jednej strony mog\u0142o to robi\u0107 wra\u017cenie zawierzenia ch\u0142opoma\u0144skiej idei, z drugiej jednak budzi\u0142o u miejscowych mieszane uczucia – twierdzono, \u017ce, „pan Rydel to dobry i uczony cz\u0142owiek, ale strasznie \u017ale wychowany”; nawet najubo\u017cszy ch\u0142op obuwa\u0142 si\u0119 wszak na wizyt\u0119 porz\u0105dnie, a bose stopy uchodzi\u0142y za niestosowne. Mimo tych osobliwo\u015bci – dla jednych objawu szczero\u015bci, dla innych przesady – Lucjan ostatecznie zdoby\u0142 serce Jadwigi, a tak\u017ce zaufanie jej rodzic\u00f3w; w odr\u00f3\u017cnieniu od Tetmajera, kt\u00f3ry swoj\u0105 ch\u0142opsk\u0105 \u017con\u0119 wprowadza\u0142 w rodzin\u0119 niemal wbrew wszystkim, Rydel zawczasu zadba\u0142 te\u017c o akceptacj\u0119 swojej przysz\u0142ej ma\u0142\u017conki.<\/p>\n
\u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce planowany \u015blub b\u0119dzie mezaliansem, kt\u00f3ry w Krakowie – \u015brodowisku z jednej strony przyzwyczajonym do wielkich hase\u0142 o „zbrataniu si\u0119 stan\u00f3w”, z drugiej niech\u0119tnym realnej spo\u0142ecznej zmianie – zostanie przyj\u0119ty w kategoriach sensacji, nie powstrzyma\u0142a go ani na moment. Przeciwnie, w listach do matki i brata formu\u0142owa\u0142 bardzo wyra\u017anie warunki, pod jakimi w og\u00f3le widzi dalsze kontakty z towarzystwem, pisz\u0105c, \u017ce „\u017cona musi wsz\u0119dzie z nim bywa\u0107 […], wej\u015b\u0107 z nim g\u0142\u00f3wnymi schodami i by\u0107 uznana przez ca\u0142e towarzystwo, gdy\u017c inaczej i on tak\u017ce tam bywa\u0107 nie b\u0119dzie”. Ostatecznie rodzina Rydl\u00f3w przyj\u0119\u0142a Jadwig\u0119 \u017cyczliwie, narzeczeni mogli stan\u0105\u0107 za\u015b na \u015blubnym kobiercu nie tylko jako para zakochanych, lecz tak\u017ce dwie osoby, kt\u00f3re w pewnym sensie reprezentowa\u0142y programowy gest epoki – „z\u0142\u0105czenie” mieszczanina z ch\u0142opk\u0105, w kt\u00f3rym nie brakowa\u0142o autentycznego uczucia, ale te\u017c wyra\u017anie wyczuwalna pozostawa\u0142a m\u0142odopolska wiara, \u017ce w takim zwi\u0105zku kryje si\u0119 g\u0142\u0119bszy sens.<\/p>\n
Dzie\u0144 \u015blubu – 20 listopada 1900 roku – zapisa\u0142 si\u0119 w krakowskiej pami\u0119ci zbiorowej jako wydarzenie na po\u0142y obyczajowe, na po\u0142y teatralne. Ceremonia za\u015blubin w ko\u015bciele Mariackim podkre\u015bla\u0142a rang\u0119 wydarzenia, podobnie jak rosn\u0105ce t\u0142umy ciekawskich, kt\u00f3re \u015bci\u0105gn\u0119\u0142y do \u015bwi\u0105tyni, by cho\u0107 przez moment zobaczy\u0107 to wydarzenie na \u017cywo. Panna m\u0142oda wyst\u0105pi\u0142a w bia\u0142ej sukni \u015blubnej, ale zgodnie z ch\u0142opsk\u0105 tradycj\u0105 mia\u0142a na g\u0142owie wianek uwity z kwiat\u00f3w, co samo w sobie stawa\u0142o si\u0119 wizualnym symbolem zderzenia dw\u00f3ch porz\u0105dk\u00f3w: mieszcza\u0144skiego ceremonia\u0142u i wiejskiego obyczaju. \u015awiadkami uroczysto\u015bci byli: z jednej strony Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski – przyjaciel pana m\u0142odego, dramaturg, kt\u00f3ry ju\u017c wkr\u00f3tce przekszta\u0142ci to wydarzenie w dramat pokoleniowy – z drugiej za\u015b B\u0142a\u017cej Czepiec, wuj Jadwigi, prosty gospodarz bronowicki; podobny uk\u0142ad \u015bwiadk\u00f3w sam w sobie sta\u0142 si\u0119 manifestacyjny: inteligencja i lud stawa\u0142y oto obok siebie przy jednym o\u0142tarzu, nie w teorii, lecz w bardzo konkretnej rodzinnej konfiguracji.<\/p>\n
Wie\u015b\u0107 o tym, \u017ce „Lucjan \u017ceni si\u0119 z ch\u0142opk\u0105” zelektryzowa\u0142a nie tylko ca\u0142\u0105 okolic\u0119, ale i liczne panny z towarzystwa, a tak\u017ce uczennice Rydla, kt\u00f3re na w\u0142asne oczy ujrze\u0107 chcia\u0142y, jak wygl\u0105da ta, kt\u00f3ra „odebra\u0142a” im poetycki obiekt westchnie\u0144. Tadeusz Boy-\u017bele\u0144ski w swojej „Plotce o \u00bbWeselu\u00ab Wyspia\u0144skiego” wspomina\u0142 o zamkni\u0119tych drzwiach kaplicy Mariackiej i t\u0142umach, kt\u00f3re „cisn\u0119\u0142y si\u0119 do niej”, a tak\u017ce o samym panu m\u0142odym, kt\u00f3ry przeciskaj\u0105c si\u0119 przez ci\u017cb\u0119, mia\u0142 rzuci\u0107 w stron\u0119 dawnego kr\u0119gu wielbicielek s\u0142owa nast\u0119puj\u0105ce: „Widzicie, nie o\u017ceni\u0142em si\u0119 z \u017cadn\u0105 z was, bo\u015bcie przem\u0105drza\u0142e i sztuczne; wzi\u0105\u0142em sobie j\u0105, bo jest prosta, umie tylko kocha\u0107…”. Po ceremonii orszak weselny wyruszy\u0142 z miasta do Bronowic, gdzie w domu pa\u0144stwa Tetmajer\u00f3w czeka\u0142o ju\u017c ponad sto os\u00f3b – zar\u00f3wno wiejscy gospodarze, jak i miastowi inteligenci, ch\u0142opi i arty\u015bci, krakowscy przyjaciele i lokalni notable; przy jednym stole zasiedli wi\u0119c ludzie, kt\u00f3rzy na co dzie\u0144 raczej nie mijali si\u0119 w tych samych przestrzeniach towarzyskich.<\/p>\n
Wesele Lucjana i Jadwigi trwa\u0142o dwa dni – pierwszego bawiono si\u0119 przy tradycyjnych wiejskich ta\u0144cach, suto jedzono i pito, drugiego odby\u0142y si\u0119 poprawiny, kt\u00f3rych kulminacj\u0105 by\u0142y oczepiny – prastary obrz\u0119d przej\u015bcia, w kt\u00f3rym m\u0142oda \u017cona zdejmowa\u0142a z g\u0142owy wianek panie\u0144ski, by w chustce do\u0142\u0105czy\u0107 do grona m\u0119\u017catek; ten moment, silnie zakorzeniony w ludowym wyobra\u017ceniu o dojrzewaniu kobiety do nowej roli, Wyspia\u0144ski przeni\u00f3s\u0142 na scen\u0119 jako symboliczne domkni\u0119cie dramatu. Huczna uroczysto\u015b\u0107 w Bronowicach szybko obros\u0142a te\u017c legend\u0105 – ju\u017c w marcu 1901 roku odby\u0142a si\u0119 prapremiera „Wesela”, w kt\u00f3rym Wyspia\u0144ski artystycznie przetworzy\u0142 postaci autentycznych go\u015bci bronowickiego wesela – Rydlowie stali si\u0119 wi\u0119c pierwowzorami Pana M\u0142odego i Panny M\u0142odej, ch\u0142opi z bronowickiej izby powr\u00f3cili jako Czepiec, Gospodyni czy Klimina, a ca\u0142y ten epizod rodzinny przerodzi\u0142 si\u0119 w dramat o marzeniach i niemocy polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa na prze\u0142omie wiek\u00f3w. Pocz\u0105tkowo nie wszyscy uczestnicy tamtych wydarze\u0144 byli zachwyceni faktem, \u017ce ich przywary, j\u0119zyk i gesty znalaz\u0142y si\u0119 na scenie; z czasem jednak zar\u00f3wno pa\u0144stwo m\u0142odzi, jak i ich rodziny pogodzili si\u0119 z literack\u0105 s\u0142aw\u0105, a sam Rydel zaakceptowa\u0142 przes\u0142anie dramatu, w kt\u00f3rym jego prywatne szcz\u0119\u015bcie sta\u0142o si\u0119 tworzywem dla rozmowy o czym\u015b znacznie wi\u0119kszym (cho\u0107 wieloletnia przyja\u017a\u0144 z Wyspia\u0144skim mia\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas zako\u0144czy\u0107). Dzi\u015b w dawnej Rydl\u00f3wce – dworku, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej domem Lucjana i Jadwigi – co roku w listopadzie odbywa si\u0119 folklorystyczna inscenizacja „Osadzania Chocho\u0142a”, upami\u0119tniaj\u0105ca zar\u00f3wno samo wesele z 1900 roku, jak i dramat, kt\u00f3ry uczyni\u0142 je nie\u015bmiertelnym.<\/p>\n
Zawi\u0142a codzienno\u015b\u0107 po weselnym micie. O (nied\u0142ugim) \u017cyciu pa\u0144stwa Rydl\u00f3w<\/p>\n
Po \u015blubie Lucjan i Jadwiga nie powr\u00f3cili od razu do Bronowic – zamieszkuj\u0105c najpierw we dworze w podkrakowskich Toniach (dzi\u015b znajduj\u0105cych si\u0119 w granicach miasta), gdzie m\u0142ody poeta pr\u00f3bowa\u0142 wciela\u0107 w \u017cycie idea\u0142y pracy organicznej i o\u015bwiaty ludowej: organizowa\u0142 dla okolicznych ch\u0142op\u00f3w czytelni\u0119, przygotowywa\u0142 amatorskie przedstawienia teatralne, wyg\u0142asza\u0142 odczyty z historii sztuki i literatury, a tak\u017ce pomaga\u0142 dostrzec i rozwin\u0105\u0107 talent Antoniego Kucharczyka, wiejskiego poety-samouka, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 jednym z dowod\u00f3w na to, \u017ce „w ludzie” rzeczywi\u015bcie drzemie potencja\u0142 tw\u00f3rczy, o kt\u00f3rym tyle m\u00f3wiono w m\u0142odopolskich manifestach. W Toniach ma\u0142\u017ce\u0144stwo szybko doczeka\u0142o si\u0119 te\u017c potomstwa – w latach 1901-1902 na \u015bwiat przysz\u0142o dwoje dzieci: syn Lucjan i c\u00f3rka Helena.<\/p>\n
Jadwiga, kt\u00f3ra uko\u0144czy\u0142a jedynie dwie klasy szko\u0142y powszechnej, pozosta\u0142a przez ca\u0142e \u017cycie prost\u0105 kobiet\u0105 – zajmowa\u0142a si\u0119 domem i ogrodem, nosi\u0142a tradycyjny str\u00f3j krakowskiej ch\u0142opki, m\u00f3wi\u0142a gwar\u0105 bronowick\u0105 i nie pr\u00f3bowa\u0142a na si\u0142\u0119 upodabnia\u0107 si\u0119 do miastowych „pa\u0144”; jej si\u0142a tkwi\u0142a w codziennej pracy i lojalno\u015bci wobec rodziny, nie w salonowych wyst\u0105pieniach. W 1908 roku Lucjan wykupi\u0142 od W\u0142odzimierza Tetmajera dobrze sobie znany bronowicki dworek – ten sam, w kt\u00f3rym odby\u0142o si\u0119 ich wesele – i przeprowadzi\u0142 gruntowny remont, w 1912 roku Rydlowie przenie\u015bli si\u0119 tam za\u015b na sta\u0142e, czyni\u0105c z Rydl\u00f3wki sw\u00f3j w\u0142a\u015bciwy dom na kolejne lata. Poeta, mimo ch\u0142opomanii, nie zerwa\u0142 ca\u0142kowicie z \u017cyciem miejskim – regularnie bywa\u0142 w Krakowie, anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w \u017cycie kulturalne, wyg\u0142asza\u0142 popularne wyk\u0142ady o kulturze antycznej, publikowa\u0142 nowe utwory, w tym wystawione w 1904 roku jase\u0142ka „Betlejem polskie”, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142y religijny motyw z patriotyczn\u0105 refleksj\u0105, a z czasem uznano go za jednego z najwa\u017cniejszych literat\u00f3w miasta. Jednocze\u015bnie w Bronowicach czerpa\u0142 pe\u0142nymi gar\u015bciami z urok\u00f3w wiejskiej codzienno\u015bci i ciesz\u0105c si\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwem, kt\u00f3re – z pocz\u0105tku traktowane przez otoczenie jako ideowy eksperyment – okaza\u0142o si\u0119 w praktyce szcz\u0119\u015bliwe i trwa\u0142e.<\/p>\n
Nie wszyscy potrafili jednak przyj\u0105\u0107 \u00f3w idylliczny obraz bez zastrze\u017ce\u0144 – w konserwatywnym Krakowie Jadwiga nie zosta\u0142a przyj\u0119ta z otwartymi ramionami, a „damy” patrzy\u0142y na m\u0142od\u0105 \u017con\u0119 poety z wy\u017cszo\u015bci\u0105 (albo wr\u0119cz otwart\u0105 wrogo\u015bci\u0105). C\u00f3rka Rydl\u00f3w, Helena, wspomina\u0142a po latach, \u017ce gdy matka chodzi\u0142a po Krakowie, „jak spod ziemi wyrasta\u0142y przed ni\u0105 r\u00f3\u017cne paniusie z towarzystwa” – cz\u0119\u015b\u0107 z nich ostentacyjnie plu\u0142a Jadwidze pod nogi, inne pokazywa\u0142y j\u0105 sobie palcami, komentuj\u0105c g\u0142o\u015bno, \u017ce „to ta ma\u0142pa, co Rydla zba\u0142amuci\u0142a”. Wobec szykan Jadwiga niemal przesta\u0142a bywa\u0107 w mie\u015bcie – wychodzi\u0142a na spacery tylko po zmroku i zawsze w towarzystwie bliskich; du\u017co cz\u0119\u015bciej to Lucjan rezygnowa\u0142 z miejskich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, by by\u0107 z rodzin\u0105 w Bronowicach. W tle wci\u0105\u017c pozostawa\u0142a jego przed\u015blubna deklaracja, \u017ce \u017cona musi wsz\u0119dzie by\u0107 uznana przez towarzystwo, w przeciwnym razie on sam odwr\u00f3ci si\u0119 od tych salon\u00f3w – w praktyce oznacza\u0142o to stopniowe odsuwanie si\u0119 Rydla od kr\u0119gu, kt\u00f3ry nie potrafi\u0142 zaakceptowa\u0107 ch\u0142opki w roli ma\u0142\u017conki znanego literata.<\/p>\n
Na co dzie\u0144 ma\u0142\u017conkowie wiedli wi\u0119c \u017cycie na uboczu wielkiego \u015bwiata, zakotwiczeni w bronowickim krajobrazie, kt\u00f3ry stawa\u0142 si\u0119 ich realnym centrum \u015bwiata. T\u0119 wzgl\u0119dn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 zburzy\u0142 dopiero rok 1914, kiedy Rydlowie zdecydowali si\u0119 na czasowe opuszczenie Rydl\u00f3wki – od jesieni 1914 do lata 1915 przebywali z dzie\u0107mi na emigracji w Czechach (w Pardubicach oraz Pradze). Lucjan i tam nie pozostawa\u0142 jednak bierny: anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 obywatelsk\u0105, a po powrocie do kraju w 1915 roku obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 dyrektora Teatru imienia Juliusza S\u0142owackiego, kt\u00f3r\u0105 pe\u0142ni\u0142 w sezonie 1915\/1916, pr\u00f3buj\u0105c pogodzi\u0107 trudny czas z obowi\u0105zkami artystycznymi.<\/p>\n
W kolejnych latach zdrowie poety zacz\u0119\u0142o si\u0119 jednak gwa\u0142townie pogarsza\u0107 – w 1917 roku ci\u0119\u017cka choroba nerek zmusi\u0142a lekarzy do operacji, kt\u00f3ra nie przynios\u0142a jednak trwa\u0142ej poprawy, a organizm os\u0142abiony chorob\u0105 du\u017co gorzej znosi\u0142 kolejne infekcje. W marcu 1918 roku Rydel nabawi\u0142 si\u0119 powik\u0142a\u0144 pogrypowych, kt\u00f3re przerodzi\u0142y si\u0119 w zapalenie p\u0142uc; nie odzyska\u0142 ju\u017c si\u0142 i 8 kwietnia 1918 roku zmar\u0142 w swoim ukochanym domu, w Rydl\u00f3wce, maj\u0105c niespe\u0142na 48 lat – kilka miesi\u0119cy przed tym, jak Polska, o kt\u00f3rej niepodleg\u0142o\u015bci marzy\u0142, odzyska\u0142a pa\u0144stwowo\u015b\u0107. Wie\u015b\u0107 o jego \u015bmierci poruszy\u0142a zar\u00f3wno krakowsk\u0105 elit\u0119 artystyczn\u0105, jak i prostych mieszka\u0144c\u00f3w Bronowic – na pogrzeb przyby\u0142y t\u0142umy, w kondukcie \u017ca\u0142obnym obok inteligencji sz\u0142o ch\u0142opstwo, dla kt\u00f3rego „pan Lucjan” by\u0142 s\u0105siadem i przyjacielem. Pisarza pochowano na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, a jego nagrobek przybra\u0142 form\u0119 ludowej kapliczki, jakby symbolicznie \u0142\u0105cz\u0105c elementy kultury ch\u0142opskiej i miejskiej; w tym samym grobie spocznie p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c Jadwiga oraz inni cz\u0142onkowie rodziny.<\/p>\n
W chwili \u015bmierci m\u0119\u017ca Jadwiga Rydlowa mia\u0142a 35 lat i sta\u0142a si\u0119 samotn\u0105 matk\u0105 dw\u00f3jki nastolatk\u00f3w – w konkretnej codzienno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 trzeba by\u0142o d\u017awiga\u0107 bez jego wsparcia. Przyznano jej skromn\u0105 rent\u0119 miejsk\u0105, co sk\u0142oni\u0142o j\u0105 do przeniesienia si\u0119 z Bronowic do Krakowa – dzi\u0119ki popularno\u015bci, jak\u0105 zyska\u0142a jako literacka Panna M\u0142oda oraz pomocy \u017cyczliwych os\u00f3b, zdo\u0142a\u0142a zapewni\u0107 dzieciom wykszta\u0142cenie, cho\u0107 \u017cyli – jak sama przyznawa\u0142a – w nieustannym cieniu legendy „Wesela”. Jadwiga przez lata unika\u0142a rozg\u0142osu, nie opanowa\u0142a nigdy biegle czytania ani pisania, pozosta\u0142a prost\u0105, skromn\u0105 kobiet\u0105 z ludu; przez lata nie zna\u0142a nawet tre\u015bci dramatu, kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 jej nie\u015bmierteln\u0105 s\u0142aw\u0119 (pocz\u0105tkowo chroni\u0142 j\u0105 przed tym sam Rydel). Dopiero w 1926 roku, zaprowadzona do teatru przez c\u00f3rk\u0119, zobaczy\u0142a „Wesele” na scenie i… by\u0142a szczerze zaskoczona, \u017ce Wyspia\u0144ski sportretowa\u0142 jej sceniczn\u0105 wersj\u0119 tak wyrazi\u015bcie, z tak\u0105 doz\u0105 temperamentu. Mia\u0142a p\u00f3\u017aniej powtarza\u0107 rodzinie, \u017ce „ta Panna M\u0142oda z teatru” jest znacznie bardziej przebojowa ni\u017c ona sama by\u0142a kiedykolwiek w m\u0142odo\u015bci.<\/p>\n
Pod koniec \u017cycia Jadwiga zat\u0119skni\u0142a za spokojem Bronowic i wr\u00f3ci\u0142a do Rydl\u00f3wki – wiejskiego domu, z kt\u00f3rym wi\u0105za\u0142y si\u0119 jej najszcz\u0119\u015bliwsze wspomnienia: \u015blub, narodziny dzieci, wsp\u00f3lne lata z Lucjanem, a tak\u017ce codzienna praca, kt\u00f3ra zdawa\u0142a si\u0119 scala\u0107 rodzin\u0119 skuteczniej ani\u017celi wszelkie romantyczne deklaracje. Do\u017cy\u0142a czas\u00f3w, w kt\u00f3rych Polska, o kt\u00f3rej \u015bnili m\u0142odopolscy arty\u015bci, istnia\u0142a ju\u017c jako niepodleg\u0142e pa\u0144stwo – odesz\u0142a za\u015b nied\u0142ugo przed kolejn\u0105 katastrof\u0105 dziejow\u0105. Jadwiga z Miko\u0142ajczyk\u00f3w Rydlowa zmar\u0142a w 1936 roku, maj\u0105c ledwie 53 lata, i zosta\u0142a pochowana obok m\u0119\u017ca na krakowskim cmentarzu, domykaj\u0105c w ten spos\u00f3b niezwyk\u0142y \u017cyciorys Panny M\u0142odej z dramatu Wyspia\u0144skiego.<\/p>\n
Histori\u0119 Jadwigi i Lucjana Rydl\u00f3w mo\u017cna czyta\u0107 na wielu poziomach; jako opowie\u015b\u0107 o dwojgu ludzi, kt\u00f3rych mi\u0142o\u015b\u0107\u00a0 – na tyle, na ile pozwala\u0142y realia epoki – pokona\u0142a spo\u0142eczne przegrody mi\u0119dzy inteligencj\u0105 a ch\u0142opstwem; jako studium zderzenia dw\u00f3ch kultur, z kt\u00f3rych ka\u017cda mia\u0142a swoje wyobra\u017cenia o „tych drugich”; jako przyk\u0142ad, w jaki spos\u00f3b prywatne decyzje staj\u0105 si\u0119 tworzywem dla wielkiej literatury i jak literatura potrafi p\u00f3\u017aniej zdominowa\u0107 pami\u0119\u0107 o konkretnych biografiach. Dla wsp\u00f3\u0142czesnych im Polek i Polak\u00f3w byli symbolem pewnego czasu – epoki marze\u0144 o odrodzeniu narodowym poprzez zbratanie stan\u00f3w, wiary, \u017ce w bronowickiej chacie mo\u017cna zbudowa\u0107 model przysz\u0142ej wsp\u00f3lnoty. Ich wesele – najpierw to prawdziwe, potem to literackie – na zawsze zapisa\u0142o si\u0119 za\u015b w polskiej kulturze.<\/p>\n
Masz sugestie, uwagi albo widzisz b\u0142\u0105d? Napisz do nas<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od ch\u0142opoma\u0144skich zakus\u00f3w do bronowickiego wesela, czyli jak Rydel Miko\u0142ajczyk\u00f3wn\u0119 po\u015blubi\u0142 Pod koniec XIX stulecia w m\u0142odopolskich kr\u0119gach…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":111299,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[32,33,36,37,27,34,35,28,31,25,42,38,40,39,41,29,30,26],"class_list":{"0":"post-111527","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-naglowki","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-news","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-top-stories","24":"tag-topstories","25":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115586991673751946","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111527","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=111527"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111527\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/111299"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=111527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=111527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=111527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}