{"id":114509,"date":"2025-11-23T12:41:12","date_gmt":"2025-11-23T12:41:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/114509\/"},"modified":"2025-11-23T12:41:12","modified_gmt":"2025-11-23T12:41:12","slug":"niepokojace-pismo-do-wladyslawa-gomulki-wladze-radzieckie-sa-w-najwyzszym-stopniu-zdziwione","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/114509\/","title":{"rendered":"Niepokoj\u0105ce pismo do W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki. „W\u0142adze radzieckie s\u0105 w najwy\u017cszym stopniu zdziwione”"},"content":{"rendered":"

Carl i Gerhart Hauptmann byli niemieckimi pisarzami, kt\u00f3rzy na prze\u0142omie XIX i XX w. osiedlili si\u0119 w Szklarskiej Por\u0119bie. Starszy z braci, Carl, filozof i poeta, sta\u0142 si\u0119 jednym z inicjator\u00f3w miejscowej kolonii artyst\u00f3w. M\u0142odszy Gerhart cz\u0119sto odwiedza\u0142 Carla i r\u00f3wnie\u017c czerpa\u0142 liczne inspiracje z tutejszego krajobrazu i folkloru. Wok\u00f3\u0142 Hauptmann\u00f3w powsta\u0142o wa\u017cne centrum kulturalne.<\/p>\n

Dzi\u0119ki nim g\u00f3rska miejscowo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 znacz\u0105cym o\u015brodkiem \u017cycia artystycznego, a dzi\u015b zar\u00f3wno Szklarska Por\u0119ba, jak i pobliski Jagni\u0105tk\u00f3w upami\u0119tniaj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 braci w muzeach za\u0142o\u017conych w ich dawnych domach. Wra\u017cenie robi zw\u0142aszcza zbudowana w 1901 r. willa noblisty, gdzie go\u015bcili prominentni nazi\u015bci, a miejsce spotka\u0144 sta\u0142o si\u0119 kanw\u0105 popularnej „karkonoskiej serii kryminalnej” S\u0142awka Gortycha.<\/p>\n

Niemiecki pisarz uwa\u017cany by\u0142 za jednego z najwybitniejszych dramaturg\u00f3w pierwszej po\u0142owy XX w. Jego stosunek do nazizmu pozostaje jednak kwesti\u0105 kontrowersyjn\u0105. <\/p>\n

Cho\u0107 sam nie by\u0142 cz\u0142onkiem NSDAP ani aktywnym propagandyst\u0105 re\u017cimu, nie sprzeciwia\u0142 si\u0119 polityce Hitlera i pozwala\u0142, aby re\u017cim traktowa\u0142 go jako „narodowego poet\u0119” i symbol niemieckiej kultury, a sam pisarz \u2014 cho\u0107 prywatnie dystansowa\u0142 si\u0119 od ideologii \u2014 korzysta\u0142 z przywilej\u00f3w, kt\u00f3re mu oferowano.<\/p>\n

\"Gerhart<\/p>\n

Gerhart Hauptmannpicture-alliance\/dpa \/ PAP<\/p>\n

Milczenie i bierno\u015b\u0107 wobec prze\u015bladowa\u0144 sprawi\u0142y, \u017ce po II wojnie \u015bwiatowej postawa Hauptmanna by\u0142a oceniana krytycznie. Po 1945 r. posiad\u0142o\u015b\u0107 ponad 80-letniego pisarza znalaz\u0142a si\u0119 w granicach Polski, co wywo\u0142a\u0142o komplikacje zwi\u0105zane najpierw z samym jego pobytem na Dolnym \u015al\u0105sku, a nast\u0119pnie z ewakuacj\u0105 maj\u0105tku. Sytuacja ponownie uleg\u0142a zmianie po jego \u015bmierci, kiedy przez przesz\u0142o 40 dni cia\u0142o tw\u00f3rcy le\u017ca\u0142o w salonie w oczekiwaniu na transport do Niemiec i pogrzeb.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo
\n„To s\u0105 tkacze. Ka\u017cdej nitki szkoda. O Bo\u017ce, za moich czas\u00f3w! Da\u0142by mi by\u0142 m\u00f3j majster” <\/p>\n

M\u0142odszy z braci urodzi\u0142 si\u0119 w 1862 r. w dzisiejszym Szczawnie-Zdroju ko\u0142o Wa\u0142brzycha i wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia zwi\u0105za\u0142 z ziemiami nale\u017c\u0105cymi dzi\u015b do Polski. Uczy\u0142 si\u0119 we Wroc\u0142awiu, gdzie uko\u0144czy\u0142 gimnazjum. To w\u0142a\u015bnie na Dolnym \u015al\u0105sku rozgrywa si\u0119 akcja jego najbardziej znanych dzie\u0142, w tym dramatu „Tkacze”, w kt\u00f3rym przedstawi\u0142 powstanie tkaczy \u015bl\u0105skich z 1844 r. \u2014 zbrojny zryw robotnik\u00f3w z Bielawy i Pieszyc, domagaj\u0105cych si\u0119 podwy\u017cek p\u0142ac i poprawy warunk\u00f3w bytowych.<\/p>\n

Za ten przejmuj\u0105cy obraz n\u0119dzy na Przedg\u00f3rzu Sudeckim otrzyma\u0142 w 1912 r. Nagrod\u0119 Nobla. W tym naturalistycznym dramacie, kt\u00f3rego polski przek\u0142ad do Rosji przemyca\u0142 sam J\u00f3zef Pi\u0142sudski, brzmi\u0105 s\u0142owa: „To s\u0105 tkacze. Ka\u017cdej nitki szkoda. O Bo\u017ce, za moich czas\u00f3w! Da\u0142by mi by\u0142 m\u00f3j majster”.<\/p>\n

Kiedy nadesz\u0142y czasy nazizmu, ponad 70-letni pisarz od ponad trzech dekad mieszka\u0142 w karkonoskiej willi i nie zamierza\u0142 opuszcza\u0107 kraju. „Jestem stary. A zreszt\u0105 napisa\u0142em sztuki dla ka\u017cdej partii” \u2014 m\u00f3wi\u0142. Jego postawa spotyka\u0142a si\u0119 z krytyk\u0105 zar\u00f3wno ze strony ludzi kultury, jak i niekt\u00f3rych cz\u0142onk\u00f3w partii.<\/p>\n

Uczy\u0142 si\u0119 hitlerowskiego pozdrowienia, wywiesi\u0142 flag\u0119 ze swastyk\u0105 i spotka\u0142 si\u0119 z Hitlerem, co wywo\u0142a\u0142o negatywn\u0105 reakcj\u0119 Tomasza Manna, innego laureata Nagrody Nobla, kt\u00f3ry w 1933 r. wyemigrowa\u0142 z Niemiec. Hauptmann wci\u0105\u017c du\u017co pisa\u0142. Cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 jego dzie\u0142 by\u0142a krytykowana przez re\u017cim, sztuka „Przed zachodem s\u0142o\u0144ca” zosta\u0142a zekranizowana w 1937 r. pod tytu\u0142em „Przyw\u00f3dca”. Film, nakr\u0119cony w Wa\u0142brzychu, pochwala\u0142 wprowadzenie wodzostwa i konieczno\u015b\u0107 podporz\u0105dkowania si\u0119 przyw\u00f3dcy. Nagrody dla produkcji nie poprawi\u0142y jednak sytuacji \u2014 dogmatycy z NSDAP wci\u0105\u017c krytykowali pisarza, zarzucaj\u0105c mu kryptokomunizm (m.in. za „Tkaczy”) i klerykalizm.<\/p>\n

W 1942 r. re\u017cim stan\u0105\u0142 przed wyzwaniem: w jaki spos\u00f3b uczci\u0107 80. urodziny dramaturga. Ostatecznie, mimo sprzeciwu cz\u0119\u015bci cz\u0142onk\u00f3w partii (w tym Alfreda Rosenberga), decyzj\u0119 podj\u0105\u0142 Joseph Goebbels. Uzna\u0142, \u017ce znaczenie pisarza wykracza poza granice Rzeszy i dlatego pa\u0144stwo zorganizuje jubileusz. Przy tej okazji zatwierdzono list\u0119 oficjalnie dopuszczonych sztuk. Nie znalaz\u0142o si\u0119 na niej miejsce dla „Tkaczy”.<\/p>\n

\"Joseph<\/p>\n

Joseph GoebbelsPAP\/DPA \/ PAP<\/p>\n

Pierwsze obchody odby\u0142y si\u0119 7 listopada 1942 r. w Jeleniej G\u00f3rze. Bra\u0142 w nich udzia\u0142 m.in. Karl Hanke. Osiem dni p\u00f3\u017aniej limuzyna gauleitera Dolnego \u015al\u0105ska podjecha\u0142a pod secesyjn\u0105 will\u0119 Hauptmanna, by zawie\u017a\u0107 go na g\u0142\u00f3wne uroczysto\u015bci do Wroc\u0142awia. Tam jubilat otrzyma\u0142 liczne prezenty, w tym kryszta\u0142ow\u0105 waz\u0119 od Hitlera. Odczytano r\u00f3wnie\u017c \u017cyczenia od F\u00fchrera i Goebbelsa. Pisarz powiedzia\u0142 o wodzu Niemiec: „Spotka\u0142 mnie honor ze strony najwy\u017cszej, od owej wielkiej si\u0142y, na kt\u00f3rej wspiera si\u0119 dzi\u015b nasz los, o nosiciela owego losu, kt\u00f3ry jest z gwiazd naszego \u015bwiata”.<\/p>\n

„Pojad\u0119 do Niemiec. Propozycj\u0119 przyjmuj\u0119”<\/p>\n

Opr\u00f3cz Hankego do karkonoskiej wsi przyje\u017cd\u017cali tak\u017ce inni dygnitarze, w tym dwukrotnie Frank \u2014 po raz pierwszy w styczniu 1944 r., a po raz drugi rok p\u00f3\u017aniej. W drodze z Krakowa do po\u0142udniowych Niemiec gubernator zatrzyma\u0142 si\u0119 w Sichowie ko\u0142o Z\u0142otoryi, gdzie od kilku miesi\u0119cy gromadzono polskie skarby kultury. Stamt\u0105d Frank, w towarzystwie zaufanego adiutanta, pokona\u0142 za\u015bnie\u017cone g\u00f3rskie drogi zapewne „nie z powodu mi\u0142o\u015bci do niemieckiej literatury”.<\/p>\n

M\u00f3g\u0142 wizytowa\u0107 pobliskie sk\u0142adnice wcze\u015bniej ukrytych d\u00f3br lub \u2014 jak sugeruj\u0105 cho\u0107by W\u0142odzimierz Kalicki i Monika Kuhnke w pracy „Sztuka zagrabiona. Uprowadzenie Madonny” \u2014 uzgadnia\u0107 z pisarzem wykorzystanie ewakuacji jego archiwum do wyw\u00f3zki innych dzie\u0142 sztuki. Wok\u00f3\u0142 tego spotkania naros\u0142o wiele mit\u00f3w, kt\u00f3re literacko wykorzysta\u0142 w 2022 r. Gortych w powie\u015bci „Schronisko, kt\u00f3re przesta\u0142o istnie\u0107”.<\/p>\n

Tymczasem s\u0119dziwy noblista wcale nie uciek\u0142 przed Armi\u0105 Czerwon\u0105, kt\u00f3ra dotar\u0142a w Karkonosze w maju 1945 r. Zgodnie z rozkazami dow\u00f3dztwa Hauptmann wraz z \u017con\u0105 mieli zosta\u0107 obj\u0119ci szczeg\u00f3ln\u0105 opiek\u0105. Wreszcie, po wizytach niemieckich i sowieckich dygnitarzy, w willi pisarza pojawili si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przedstawiciele polskich w\u0142adz. By\u0142 w\u015br\u00f3d nich Stanis\u0142aw Lorentz z Ministerstwa Kultury i Sztuki \u2014 ten sam, kt\u00f3rego zesp\u00f3\u0142 w pobliskiej Przesiece odnalaz\u0142 trzy ukryte przez Niemc\u00f3w dzie\u0142a Jana Matejki. Spotkanie odby\u0142o si\u0119 11 lipca 1945 r.<\/p>\n

Tak\u017ce polska administracja przyzna\u0142a autorowi „Tkaczy” specjalny status: pozwolono mu pozosta\u0107 w Agnieszkowie i zagwarantowano bezpiecze\u0144stwo \u2014 co w realiach zasiedlania Ziem Odzyskanych nale\u017ca\u0142o do wyj\u0105tk\u00f3w.<\/p>\n

\"Willa<\/p>\n

Willa w kt\u00f3rej mieszka\u0142 niemiecki noblista (1994 r.)Adam Hawa\u0142ej \/ PAP<\/p>\n

W listopadzie 1945 r. obchodzono kolejne urodziny dramaturga. Uczestniczka uroczysto\u015bci wspomina\u0142a: „\u2026wchodzi\u0142am w sk\u0142ad delegacji, kt\u00f3ra w dniu jego urodzin sk\u0142ada\u0142a mu \u017cyczenia od gospodarza Ziemi Jeleniog\u00f3rskiej, Wojciecha Tabaki w postaci kosza kwiat\u00f3w oraz wiktua\u0142\u00f3w (o kt\u00f3re w owym czasie by\u0142o bardzo trudno). [\u2026] Byli\u015bmy podejmowani przez Gerharta Hauptmanna i jego \u017con\u0119 \u015bniadaniem oraz wpisali\u015bmy si\u0119 do ksi\u0119gi pami\u0105tkowej go\u015bci, po czym udali\u015bmy si\u0119 do pracowni na lu\u017an\u0105 rozmow\u0119 z pisarzem”. W\u0142adze Jeleniej G\u00f3ry otacza\u0142y Hauptmanna szczeg\u00f3ln\u0105 opiek\u0105. Gdy w jego willi zabrak\u0142o koksu do ogrzewania, sprowadzono go ci\u0119\u017car\u00f3wkami z Wa\u0142brzycha.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku kolejnego roku nasili\u0142y si\u0119 pro\u015bby, aby noblista przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do sowieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, czyli przysz\u0142ej NRD. Z Berlina do Agnieszkowa przyby\u0142a w tym celu specjalna delegacja. Planowano, aby 83-letni pisarz obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 honorowego prezesa nowo powstaj\u0105cego stowarzyszenia artystycznego. Noblista przyj\u0105\u0142 t\u0119 propozycj\u0119, m\u00f3wi\u0105c: „Je\u015bli ma by\u0107 odnowa, to jestem po waszej stronie. Dobrze by\u0142oby, gdyby zn\u00f3w otwarto uniwersytety, a malarze, pisarze, muzycy i kompozytorzy mogli stworzy\u0107 wsp\u00f3lne stowarzyszenie tw\u00f3rcze. [\u2026] Pojad\u0119 do Niemiec. B\u0119d\u0119 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 tego dzie\u0142a. Propozycj\u0119 przyjmuj\u0119”.<\/p>\n

\"Willa<\/p>\n

Willa w kt\u00f3rej mieszka\u0142 Gerhart Hauptmanna (1994 r.)Adam Hawa\u0142ej \/ PAP<\/p>\n

„W\u0142adze radzieckie s\u0105 w najwy\u017cszym stopniu zdziwione tym traktowaniem sprawy” <\/p>\n

Hauptmann nie zd\u0105\u017cy\u0142 opu\u015bci\u0107 Agnieszkowa. Po jego \u015bmierci w Karkonoszach rozegra\u0142 si\u0119 ostatni akt wydarze\u0144. Zw\u0142oki pisarza spoczywa\u0142y w salonie jego domu, a Polacy, Sowieci i Niemcy przez kilka tygodni wymieniali pisma i spierali si\u0119 o to, gdzie nale\u017cy go pochowa\u0107.<\/p>\n

Dyskutowano r\u00f3wnie\u017c, czy \u2014 zgodnie z wol\u0105 \u017cony, lecz wbrew woli lokalnych w\u0142adz \u2014 razem z cia\u0142em powinien zosta\u0107 ewakuowany ca\u0142y maj\u0105tek dramaturga.<\/p>\n

5 lipca 1946 r. szef polskiej misji wojskowej w Berlinie, pu\u0142kownik Jakub Prawin, pisa\u0142 do wicepremiera W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki: „W\u0142adze radzieckie s\u0105 w najwy\u017cszym stopniu zdziwione tym traktowaniem sprawy. Zale\u017cy im \u2014 podobnie jak naszej plac\u00f3wce \u2014 aby repatriacja tej grupy intelektualist\u00f3w zgrupowanych wok\u00f3\u0142 Gerharda Hauptmanna odby\u0142a si\u0119 w pe\u0142nym porz\u0105dku, przy pomocy naszych w\u0142adz administracyjnych, z umo\u017cliwieniem zabrania urz\u0105dze\u0144, bibliotek i wszystkich innych rzeczy posiadaj\u0105cych dla nich warto\u015b\u0107 osobist\u0105 i zawodow\u0105”.<\/p>\n

Wobec bierno\u015bci w\u0142adz wojew\u00f3dzkich i powiatowych Gomu\u0142ka, pe\u0142ni\u0105cy w\u00f3wczas tak\u017ce funkcj\u0119 Ministra Ziem Odzyskanych, wys\u0142a\u0142 na Dolny \u015al\u0105sk swojego pe\u0142nomocnika \u2014 J\u00f3zefa Jaroszka. To on zorganizowa\u0142 rozpocz\u0119ty 17 lipca 1946 r. za\u0142adunek trumny i maj\u0105tku Hauptmanna na wojskowe ci\u0119\u017car\u00f3wki. Do transportu do\u0142\u0105czono r\u00f3wnie\u017c wdow\u0119 po pisarzu oraz towarzysz\u0105cych jej 58 niemieckich intelektualist\u00f3w.<\/p>\n

Trzy dni p\u00f3\u017aniej z Jeleniej G\u00f3ry wyruszy\u0142 specjalny poci\u0105g, kt\u00f3ry \u2014 po interwencji sowieckiego oficera \u2014 przekroczy\u0142 granic\u0119 bez kontroli. Ponad 50 dni po \u015bmierci, 28 lipca 1946 r., noblista zosta\u0142 pochowany na ba\u0142tyckiej wyspie Hiddensee.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Carl i Gerhart Hauptmann byli niemieckimi pisarzami, kt\u00f3rzy na prze\u0142omie XIX i XX w. osiedlili si\u0119 w Szklarskiej…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":114510,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[56,32,33,36,37,24935,27,5059,6979,8476,49,34,35,28,31,48,25,46,42,38,40,39,41,47,29,30,26],"class_list":{"0":"post-114509","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-article_premium","9":"tag-breaking-news","10":"tag-breakingnews","11":"tag-featured-news","12":"tag-featurednews","13":"tag-gerhart_hauptmann","14":"tag-headlines","15":"tag-historia_o_historia","16":"tag-ii_wojna_swiatowa","17":"tag-iii_rzesza","18":"tag-kraj","19":"tag-latest-news","20":"tag-latestnews","21":"tag-naglowki","22":"tag-najwazniejsze-artykuly","23":"tag-nat_styl","24":"tag-news","25":"tag-omp","26":"tag-pl","27":"tag-poland","28":"tag-polish","29":"tag-polska","30":"tag-polski","31":"tag-screening_general","32":"tag-top-stories","33":"tag-topstories","34":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115599067629592641","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=114509"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114509\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/114510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=114509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=114509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=114509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}