{"id":119537,"date":"2025-11-26T16:19:12","date_gmt":"2025-11-26T16:19:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/119537\/"},"modified":"2025-11-26T16:19:12","modified_gmt":"2025-11-26T16:19:12","slug":"jan-klata-w-teatrze-narodowym-wali-mnie-w-leb-a-ja-sie-opieram","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/119537\/","title":{"rendered":"Jan Klata w Teatrze Narodowym wali mnie w \u0142eb, a ja si\u0119 opieram"},"content":{"rendered":"

Teraz tak\u017ce, kiedy Klata inauguruje swoj\u0105 dyrekcj\u0119 w 260. rocznic\u0119 za\u0142o\u017cenia Teatru Narodowego, mo\u017cna stworzy\u0107 o nim kilka chwytliwych, niekoniecznie przek\u0142amanych nag\u0142\u00f3wk\u00f3w.<\/p>\n

Na przyk\u0142ad o prowokacji, przygotowanej w jasnym celu. Albo o rozrachunku z Rosj\u0105, kt\u00f3r\u0105 sam dobrze pozna\u0142. Albo o wizji Polski, kt\u00f3rej sprawy to\u017csamo\u015bciowe nadaj\u0105 kierunek jego tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n

„Honor to prze\u017cytek \u015bredniowiecza” \u2014 czytam na \u015bcianie foyer warszawskiego Teatru Narodowego. U progu czeka te\u017c wizerunek W\u0142adimira Putina<\/a>, by w twarz wojennego naje\u017ad\u017acy wytrze\u0107 sobie buty. To elementy „Kraj(obrazu) wojny” Bart\u0142omieja Kie\u0142bowicza, wystawy dope\u0142niaj\u0105cej przedstawienie. Jego podstaw\u0119 stanowi realizowany ju\u017c kiedy\u015b przez Klat\u0119 tekst Tadeusza Mici\u0144skiego.<\/p>\n

Napisane w zesz\u0142ym wieku „Termopile polskie” ukazuj\u0105 „teatr mr\u0105cej g\u0142owy” ton\u0105cego w Elsterze J\u00f3zefa Poniatowskiego (Karol Poche\u0107), czyli lata 1787-1813, rozstrzygaj\u0105ce o upadku Polski. Klata najpierw wystawia ten dramat we Wroc\u0142awiu, w 2014 r., zaraz po rosyjskiej aneksji Krymu, wyra\u017anie pobrzmiewaj\u0105cej w\u00f3wczas ze sceny.<\/p>\n

Pokrewie\u0144stwa obu tych inscenizacji mo\u017cna szuka\u0107 w sferze wizualnej (powtarzaj\u0105ca si\u0119 \u015bwietna scenografia Justyny \u0141agowskiej z polem zaoranej ziemi, teraz wzmocniona imponuj\u0105cymi projekcjami Natana Berkowicza oraz widowiskowymi kostiumami Mirka Kaczmarka). Ale zmieni\u0142y si\u0119 nastroje, bo inna \u2014 przypomina nam Klata \u2014 jest dzi\u015b skala zagro\u017ce\u0144.<\/p>\n

\""Termopile<\/p>\n

„Termopile polskie”, re\u017c. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie, na zdj\u0119ciu Anna Grycewicz i Arkadiusz Py\u0107Karolina J\u00f3\u017awiak \/ mat. prasowe<\/p>\n

Na rozbiory udr\u0119czonej Polski, uosabianej tu przez Wit\u0119 (Anna Grycewicz), albo kl\u0119sk\u0119 Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego (Jan Frycz w dublurze z Jerzym Radziwi\u0142owiczem) spogl\u0105damy z perspektywy lataj\u0105cego nad scen\u0105 drona, ze zniszczonymi budynkami Kijowa w tle. A stawiane przez kr\u00f3la pytanie, kto nie bra\u0142 pieni\u0119dzy od Rosji, nabiera dodatkowych znacze\u0144, gdy polityczne relatywizowanie odpowiedzialno\u015bci za wojn\u0119 powszechnieje.<\/p>\n

Klata miesza czasy i porz\u0105dki. Obraca ko\u0142em historii, rymuje ze sob\u0105 niespe\u0142nione mity, \u017ceni upiorne widma, wieszczy kolejn\u0105, geopolityczn\u0105 katastrof\u0119. A o zbrodnie Rosji \u2014 gdzie przed laty pracowa\u0142 i odbiera\u0142 Europejsk\u0105 Nagrod\u0119 Teatraln\u0105 \u2014 pyta, pe\u0142en radykalnych ocen.<\/p>\n

Skompromitowane zostaj\u0105 \u015brodowiska liberalne, kt\u00f3rych symbolem pozostaje Stanis\u0142aw August Poniatowski, przeintelektualizowany esteta z g\u0142ow\u0105 w chmurach. Swoim brakiem pragmatyzmu kr\u00f3l, uleg\u0142y wobec Potiomkina (Oskar Hamerski), faworyta rosyjskiej carycy (Danuta Stenka), sprowadza na Polsk\u0119 kolejne nieszcz\u0119\u015bcia. O wsp\u00f3\u0142czesne skojarzenia nietrudno, cho\u0107by w obliczu teoretycznie pewnych, a praktycznie przegranych przez libera\u0142\u00f3w ostatnich wybor\u00f3w prezydenckich.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n

Kompromitowana jest, owszem, i druga strona, gdy maszeruj\u0105cy z Rosj\u0105 pod r\u0119k\u0119 targowiczanie, zdrajcy narodu, od\u015bpiewuj\u0105 „\u017beby Polska by\u0142a Polsk\u0105”, szlagier gwiazdy PiS Jana Pietrzaka. Brzmi znajomo? Jeszcze jak!<\/p>\n

Ale po \u0142bach nowy dyrektor Teatru Narodowego wali nie tylko politycznych decydent\u00f3w, lecz tak\u017ce i nas, mieszczuch\u00f3w, kt\u00f3rych w ramach prowokacji stawia na baczno\u015b\u0107.<\/p>\n

Oto Stanis\u0142aw August Poniatowski, po uchwaleniu Konstytucji 3 Maja, od\u015bpiewuje hymn Polski. Zaanga\u017cowanie widz\u00f3w wymusza pe\u0142ne o\u015bwietlenie. Ten rodzaj emocjonalnego szanta\u017cu stolica pami\u0119ta z innej warszawskiej inscenizacji Klaty \u2014 zrealizowanej przed laty w Nowym Teatrze „Matki Joanny od Anio\u0142\u00f3w”.<\/p>\n

Wtedy re\u017cyser kaza\u0142 Ewie Da\u0142kowskiej, wybitnej, wiernej prawicy i Ko\u015bcio\u0142owi aktorce, modli\u0107 si\u0119 nad g\u0142owami rozpasanej publiki, by zweryfikowa\u0107 granice (centro)lewicowej empatii. Dzi\u015b sprawdza nasz\u0105 gotowo\u015b\u0107 do najprostszych, patriotycznych gest\u00f3w.<\/p>\n

Mojego ideologicznego oporu nie budzi \u2014 nie pierwszy i przecie\u017c nie ostatni \u2014 prowokacyjny pomys\u0142 Jana Klaty \u2014 lecz jego dyscyplinuj\u0105ca do narodowego przebudzenia wymowa. A przebudzi\u0107, jak poucza nas Klata szczeg\u00f3lnie w ko\u0144cowym monologu mnicha (Cezary Kosi\u0144ski), powinni\u015bmy si\u0119 z marze\u0144 o ucieczce na Zach\u00f3d przed wojskami Putina, z zag\u0142uszania wojennego ha\u0142asu nieposkromionym hedonizmem.<\/p>\n

\"Cezary<\/p>\n

Cezary Kosi\u0144ski w spektaklu „Termopile polskie”, re\u017c. Jan Klata, Teatr Narodowy w WarszawieKarolina J\u00f3\u017awiak \/ mat. prasowe<\/p>\n

Sprzeciwiam si\u0119 takiemu, zanadto moim zdaniem uproszczonemu, obrazowi rzeczywisto\u015bci. Klata \u0142atwo wskazuje winnych, tak w politycznych, jak i obywatelskich kr\u0119gach. Stawia spo\u0142eczne diagnozy, cz\u0119sto zreszt\u0105 celne, jak te o zagryzaj\u0105cym si\u0119 \u2014 ku uciesze obcej dyktatury \u2014 narodzie. Jednak cho\u0107 re\u017cyser odnosi si\u0119 do wsp\u00f3\u0142czesnego kryzysu, nie pr\u00f3buje sprawiedliwie docieka\u0107 jego przyczyn. Uderza w spolaryzowane, cudze piersi, a w\u0142asne \u2014 warszawskiego inteligenta \u2014 pozostawia w spokoju.<\/p>\n

Podczas jednego z naszych wywiad\u00f3w, gdy narzeka\u0142 na sto\u0142eczne repertuary, poleci\u0142em Janowi Klacie „Melodramat”, spektakl Anny Smolar o wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnieniu<\/a>. Chcia\u0142bym powt\u00f3rzy\u0107 nazwisko tej re\u017cyserki wobec wyra\u017canych wy\u017cej w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n

W „Kobiecie samotnej” \u2014 drugim w Teatrze Powszechnym, r\u00f3wnie rewelacyjnym przedstawieniu Smolar \u2014 mo\u017cna znale\u017a\u0107 odpowied\u017a, dlaczego wiele os\u00f3b, bez wizyty na wojskowym placu boju, czuje si\u0119 przeczo\u0142ganych rzeczywisto\u015bci\u0105. I z jakiego powodu nie ka\u017cdy chce \u2014 w systemowym ucisku i z kapitalistycznie ograniczan\u0105 sprawczo\u015bci\u0105 \u2014 dumnie stawa\u0107 do „Mazurka D\u0105browskiego”.<\/p>\n

\"Danuta<\/p>\n

Danuta Stenka w spektaklu „Termopile polskie”, re\u017c. Jan Klata, Teatr Narodowy w WarszawieKarolina J\u00f3\u017awiak \/ mat. prasowe<\/p>\n

Niecz\u0119sto si\u0119 zdarza, \u017ce spektakl, kt\u00f3ry budzi ideologiczne zastrze\u017cenia, artystycznie zachwyca. A to w\u0142a\u015bnie jeden z takich przypadk\u00f3w. Jan Klata, w swoim jedynym dost\u0119pnym obecnie w Warszawie przedstawieniu, przypomina, jak kreatywnym, widowiskowym, anga\u017cuj\u0105cym uwag\u0119 jest re\u017cyserem. Z uchem do tekstu, g\u0142ow\u0105 do historii i sercem dla popkultury.<\/p>\n

W „Termopilach polskich” Klata wykorzystuje pe\u0142ni\u0119 technicznych mo\u017cliwo\u015bci Teatru Narodowego i tw\u00f3rczy potencja\u0142 zespo\u0142u. Ten bezkompromisowy obraz katastrofy narodu malowany jest przy mocnym, metalowym akompaniamencie zespo\u0142u Gruzja, w osza\u0142amiaj\u0105cej oprawie wizualnej, oraz z dw\u00f3jk\u0105 aktor\u00f3w, kt\u00f3rych miara talent\u00f3w nie mie\u015bci si\u0119 w powszechnej skali.<\/p>\n

\"Jan<\/p>\n

Jan Frycz w spektaklu „Termopile polskie”, re\u017c. Jan Klata, Teatr Narodowy w WarszawieKarolina J\u00f3\u017awiak \/ mat. prasowe<\/p>\n

Jan Frycz jako Stanis\u0142aw August, um\u0119czony bohater z marzeniami rozjechanymi koby\u0142\u0105 historii, bywa w tej kreacji tragikomicznie ckliwy, uroczo bezradny, ale jest te\u017c wstrz\u0105saj\u0105co samotny, wewn\u0119trznie \u0142kaj\u0105cy. Za\u015b Danuta Stenka w roli Katarzyny Wielkiej z dziko\u015bci przechodzi w p\u0142ocho\u015b\u0107, a z farsowej finezji w okrutne spiski. Raz uwodzi, by zaraz sta\u0107 si\u0119 odra\u017caj\u0105c\u0105. W jednej chwili dominuje, w drugiej chce by\u0107 zdominowana.<\/p>\n

Chocia\u017c swoim nowym spektaklem Jan Klata nie zostawia spo\u0142ecznej ani politycznej nadziei, jego premiera teatralne nadzieje rozpala.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Teraz tak\u017ce, kiedy Klata inauguruje swoj\u0105 dyrekcj\u0119 w 260. rocznic\u0119 za\u0142o\u017cenia Teatru Narodowego, mo\u017cna stworzy\u0107 o nim kilka…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":119538,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[56,16916,122,76,4688,25758,25756,919,48,46,42,38,40,39,41,87,123,47,25757,800,4689],"class_list":{"0":"post-119537","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-rozrywka","8":"tag-article_premium","9":"tag-danuta_stenka","10":"tag-entertainment","11":"tag-inwazja_rosji_na_ukraine","12":"tag-jan_englert","13":"tag-jan_frycz","14":"tag-jan_klata","15":"tag-najnowsze_wiadomosci_kultura","16":"tag-nat_styl","17":"tag-omp","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-rosja","24":"tag-rozrywka","25":"tag-screening_general","26":"tag-tadeusz_micinski","27":"tag-teatr","28":"tag-teatr_narodowy"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115616911987829015","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119537","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=119537"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119537\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/119538"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119537"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=119537"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119537"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}