Ewa, kt\u00f3ra od 15 lat pracuje jako sprzedawczyni w sklepie ze sprz\u0119tem RTV we Wroc\u0142awiu, wspomina t\u0142umy, jakie na pocz\u0105tku jej pracy przychodzi\u0142y w Black Friday. Na ten jeden dzie\u0144 w grafiku ustalano podw\u00f3jn\u0105 obsad\u0119, \u017ceby roz\u0142adowa\u0107 kolejki. Doskonale pami\u0119ta te\u017c du\u017ce promocje. \u2013 Mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 suszarki turystyczne Philipsa za 15 z\u0142, stacje pogody za 5 z\u0142. Teraz takich promocji ju\u017c nie ma albo jest ich zdecydowanie mniej \u2013 stwierdza i ostrzega: \u2013\u00a0Trzeba uwa\u017ca\u0107, bo mo\u017cna by\u0107 zrobionym w bambuko.<\/p>\n
\u2013 W ostatnich latach zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce od centrali dostawali\u015bmy polecenie podwy\u017cszenia cen na dwa tygodnie przed Black Friday, a w dniu promocji kazali nam wraca\u0107 do tych pierwotnych. Rano musieli\u015bmy nakleja\u0107 np. 100 nowych etykiet. Klientowi wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce wychodzi na tym lepiej. Ostatecznie nie przep\u0142aca\u0142, ale z promocji tak naprawd\u0119 nie korzysta\u0142 \u2013\u00a0opowiada Ewa, zaznaczaj\u0105c, \u017ce nie dotyczy to tylko jej pracodawcy. \u2013\u00a0Mi\u0119dzy sklepami z bran\u017cy funkcjonuje niepisana zmowa. Podczas Black Friday ka\u017cdy z nich winduje ceny, aby potem je obni\u017cy\u0107\u00a0\u2013 dodaje.<\/p>\n
Minus 70 proc., ale stara kolekcja<\/p>\n Black Friday to zwyczaj zaczerpni\u0119ty ze Stan\u00f3w Zjednoczonych, kiedy to sklepy oferuj\u0105 tysi\u0105ce promocji. Co roku przypada na dzie\u0144 po ameryka\u0144skim \u015awi\u0119cie Dzi\u0119kczynienia, zazwyczaj w ostatni pi\u0105tek listopada.\u00a0\u2013 Ale manipulacje cenowe zaczynaj\u0105 si\u0119 ju\u017c w pa\u017adzierniku\u00a0\u2013\u00a0m\u00f3wi psycholo\u017cka i konsultantka biznesowa, dr Beata Rajba z Collegium Witelona Uczelni Pa\u0144stwowej.\u00a0\u2013\u00a0Rok w rok wi\u0119kszo\u015b\u0107 produkt\u00f3w dro\u017ceje, a tylko kilkana\u015bcie procent tanieje\u00a0\u2013 dodaje.<\/p>\n Chocia\u017c prawnie pr\u00f3bowano temu zapobiega\u0107, wprowadzaj\u0105c w 2023 roku dyrektyw\u0119 Omnibus, kt\u00f3ra nakazuje sprzedawcom umieszczanie obok aktualnej ceny produktu jej najni\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107 z ostatnich 30 dni, to firmy szybko nauczy\u0142y si\u0119 to obchodzi\u0107.\u00a0\u2013\u00a0Ceny s\u0105 przewa\u017cnie podnoszone w pa\u017adzierniku, \u017ceby by\u0142o przynajmniej 31 dni do Black Friday. Dzi\u0119ki temu rabat widoczny w listopadzie wydaje si\u0119 du\u017cy, mimo \u017ce pocz\u0105tkowa cena by\u0142a znacznie ni\u017csza \u2013 wyja\u015bnia Micha\u0142 (imi\u0119 zmienione), kt\u00f3ry jest managerem internetowego sklepu sportowego. Od trzech i p\u00f3\u0142 roku zajmuje si\u0119 sprzeda\u017c\u0105. Mimo stosunkowo kr\u00f3tkiego do\u015bwiadczenia w bran\u017cy, nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Black Friday \u201eto jest jedna wielka \u015bciema\u201d.<\/p>\n Banery ze zni\u017ckami do \u201e-70, -80 proc.\u201d dotycz\u0105 produkt\u00f3w sprzed trzech lub czterech sezon\u00f3w. Czyli najbardziej obni\u017cone rzeczy pochodz\u0105 ze starych kolekcji, wi\u0119c poza Black Friday te\u017c mo\u017cna je kupi\u0107 co najmniej 60 proc. taniej \u2013 zdradza jeden z trik\u00f3w stosowany tak\u017ce przez jego firm\u0119.<\/p>\n Sylwia (imi\u0119 zmienione), kt\u00f3ra pracuje na p\u00f3\u0142 etatu w znanym sklepie odzie\u017cowym marki premium, potwierdza, \u017ce: \u201eprzeceniane s\u0105 zawsze stare kolekcje\u201d. \u2013\u00a0Sta\u0142e basici (podstawowe produkty, kt\u00f3re s\u0105 zawsze w ofercie sklepu\u00a0\u2013\u00a0 przyp. red.) i nowe kolekcje nie s\u0105 przeceniane\u00a0\u2013\u00a0dodaje.<\/p>\n Podobnie jest w innej znanej sieci\u00f3wce odzie\u017cowej, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna znale\u017a\u0107 w ka\u017cdej galerii handlowej.\u00a0\u2013\u00a0Na promocjach s\u0105 cz\u0119sto rzeczy, kt\u00f3re w normalnym czasie si\u0119 nie sprzedaj\u0105. Firmie to si\u0119 op\u0142aca, bo w ten spos\u00f3b mo\u017ce sobie wyczy\u015bci\u0107 magazyny\u00a0\u2013\u00a0wyja\u015bnia Maja (imi\u0119 zmienione) pracuj\u0105ca w jednym ze sklep\u00f3w tej marki od ponad pi\u0119ciu lat. Swoj\u0105 przygod\u0119 ze sprzeda\u017c\u0105 zaczyna\u0142a od ekspedientki ponad siedem lat temu.\u00a0\u2013\u00a0G\u0142\u00f3wnie chodzi o to, aby \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 ludzi na stron\u0119 sklepu, \u017ceby zobaczyli, \u017ce s\u0105 du\u017ce obni\u017cki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b my\u015bli, \u017ce dotycz\u0105 one te\u017c tych najnowszych rzeczy, kt\u00f3re ostatecznie znajduj\u0105 si\u0119 w ich koszyku\u00a0\u2013\u00a0podsumowuje Micha\u0142.<\/p>\n Wielka promocja, ale tylko na jeden telewizor<\/p>\n Laptopy, telefony, tablety\u00a0\u2013\u00a0u Ewy w sklepie zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce ceny tych urz\u0105dze\u0144 naprawd\u0119 mocno obni\u017cano na Black Friday, nawet o 100, 200 czy 500 z\u0142.\u00a0\u2013\u00a0Problem w tym, \u017ce przeceniony by\u0142 np. tylko jeden model telewizora i by\u0142o go kilka sztuk\u00a0\u2013\u00a0t\u0142umaczy sprzedawczyni ze sklepu RTV. Chodzi\u0142o o to, \u017ceby m\u00f3c pokaza\u0107 w reklamie wielk\u0105 promocj\u0119 i \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 ni\u0105 klient\u00f3w.<\/p>\n Nie bez powodu ca\u0142a bran\u017ca wy\u015bwietlania reklam w internecie\u00a0\u2013\u00a0jak zdradza Kamil, analityk danych dla jednej z platform internetowych zajmuj\u0105cej si\u0119 reklam\u0105 w sieci\u00a0\u2013\u00a0opiera si\u0119 na jednym miesi\u0105cu \u2013\u00a0listopadzie.\u00a0\u2013\u00a0Od stycznia wszystko jest robione po to, \u017ceby jak najwi\u0119cej sprzeda\u0107 w listopadzie i grudniu. Firmy wydaj\u0105 w listopadzie a\u017c o 40 proc. wi\u0119cej na reklamy ni\u017c w pa\u017adzierniku \u2013 m\u00f3wi.<\/p>\n W efekcie jeden przeceniony towar szybko si\u0119 rozchodzi, ale na nim si\u0119 nie ko\u0144czy. \u2013\u00a0Je\u017celi klient przyjdzie z nastawieniem na zakup i nie znajdzie docelowego produktu, to wyjdzie ze \u015brednio dwoma innymi, z czego cz\u0119sto jednym z nich b\u0119dzie produkt analogiczny\u00a0\u2013\u00a0wyja\u015bnia ten mechanizm psychologiczny dr Beata Rajba. Taka technika manipulacyjna nazywana w psychologii nisk\u0105 pi\u0142k\u0105 ma na celu zwabienie klienta na \u201eprzyn\u0119t\u0119\u201d.\u00a0\u2013\u00a0Wchodzimy do sklepu jako my\u015bliwy, wychodzimy jako jele\u0144, bo zn\u00f3w dajemy si\u0119 nabra\u0107\u00a0\u2013\u00a0dodaje konsultantka biznesowa.<\/p>\n Kolejnym z wabik\u00f3w, przed kt\u00f3rym przestrzega ekspertka, jest sytuacja, w kt\u00f3rej dany produkt jest w okazyjnej cenie, ale tylko je\u017celi dokupi si\u0119 co\u015b do niego. \u2013 Nagle okazuje si\u0119, \u017ce rzecz, kt\u00f3r\u0105 chcia\u0142o\u00a0si\u0119 kupi\u0107, jest wycofana z koszyka, bo rzekomo si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, wi\u0119c kupuje si\u0119 to, co wzi\u0119\u0142o si\u0119 dodatkowo\u00a0\u2013\u00a0m\u00f3wi dr Rajba. U Ewy w sklepie stosuje si\u0119 podobn\u0105 metod\u0119. Sprzedawcy tu\u017c przy kasie ustawiaj\u0105 drobne urz\u0105dzenia, jak termometry, zegarki, kt\u00f3re po promocji kosztuj\u0105 4-5 z\u0142 i proponuj\u0105 klientom dobranie ich do rachunku. Co drugi kupuj\u0105cy w Black Week si\u0119 na to nabiera. Wychodzi z kolejnym zakupem, kt\u00f3rego nie planowa\u0142.<\/p>\n Micha\u0142 z kolei zwraca uwag\u0119 klient\u00f3w na kody rabatowe, kt\u00f3re\u00a0\u2013\u00a0jak zauwa\u017ca\u00a0\u2013\u00a0cz\u0119sto dzia\u0142aj\u0105 tylko na cz\u0119\u015b\u0107 produkt\u00f3w dodanych do internetowego koszyka.\u00a0\u2013\u00a0Konsumenci zazwyczaj nie wiedz\u0105, \u017ce kody rabatowej cz\u0119sto obejmuj\u0105 tylko ta\u0144sze produkty. Gdy wy\u015bwietla im si\u0119, ile wyni\u00f3s\u0142 rabat, nie przeliczaj\u0105, czy to si\u0119 zgadza\u00a0\u2013\u00a0wyja\u015bnia.<\/p>\n Poza tym sprzedawcy nadal ch\u0119tnie wykorzystuj\u0105 sztuczn\u0105 presj\u0119 czasu, aby nak\u0142oni\u0107 konsument\u00f3w do impulsywnych zakup\u00f3w. Podczas Black Friday niemal na ka\u017cdej stronie sklepu internetowego mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 du\u017cy zegar z odliczaniem czasu do ko\u0144ca promocji, mimo \u017ce przewa\u017cnie czasu na zakupy jest znacznie wi\u0119cej. \u2013 Zw\u0142aszcza \u017ce teraz mamy Black Week, Black Weekend, czy nawet Black Month, czyli nie tylko jeden dzie\u0144 promocji \u2013\u00a0zauwa\u017ca Ewa ze sklepu RTV.<\/p>\n Inn\u0105 manipulacyjn\u0105\u00a0technik\u0105 sprzeda\u017cy s\u0105 informacje o ostatnich sztukach, kt\u00f3rym towarzysz\u0105 komunikaty typu \u201enie zwlekaj\u201d lub \u201espiesz si\u0119, nim kto\u015b ci\u0119 wyprzedzi\u201d. Jak ujawniaj\u0105 sprzedawcy, zazwyczaj s\u0105 to automatyczne komunikaty, kt\u00f3re nie odzwierciedlaj\u0105 rzeczywistych stan\u00f3w magazynowych.\u00a0\u2013\u00a0U nas w sklepie przewa\u017cnie s\u0105 tak oznaczane produkty, kt\u00f3re si\u0119 najcz\u0119\u015bciej sprzedaj\u0105. Chodzi o to, \u017ceby wywrze\u0107 presj\u0119 na konsumencie\u00a0\u2013\u00a0m\u00f3wi manager internetowego sklepu sportowego.<\/p>\n S\u0142u\u017c\u0105 temu r\u00f3wnie\u017c informacje o liczbie os\u00f3b ogl\u0105daj\u0105cych dany produkt oraz tzw. flash deals, czyli szybko znikaj\u0105ce oferty, kt\u00f3re maj\u0105 wywo\u0142a\u0107 natychmiastow\u0105 reakcj\u0119 zakupu, zanim klient zd\u0105\u017cy por\u00f3wna\u0107 ceny z konkurencj\u0105. Jedn\u0105 ze sztuczek sprzeda\u017cowych jest te\u017c manipulacja d\u0142ugo\u015bci\u0105 opisu. \u2013 Gdy widzimy d\u0142u\u017cszy opis, to uznajemy, \u017ce to jest lepsze\u00a0\u2013\u00a0t\u0142umaczy dr Rajba. \u2013\u00a0Nie mog\u0119 wskaza\u0107 palcem, ale w pewnej sieci sklep\u00f3w z elektronik\u0105, ten trik stosowany jest nagminnie po to, aby pozby\u0107 si\u0119 z magazynu staroci\u00a0\u2013\u00a0dodaje ekspertka.<\/p>\n Czy w\u015br\u00f3d czarnych baner\u00f3w wci\u0105\u017c mog\u0105 kry\u0107 si\u0119 prawdziwe okazje?<\/p>\n Z czasem jednak \u015bwiadomo\u015b\u0107 konsument\u00f3w ro\u015bnie, a wraz z ni\u0105 przejrzysto\u015b\u0107 reklam, rzetelne rabaty i uczciwa komunikacja firm. \u2013\u00a0Akurat o mojej sieci sklep\u00f3w nie mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce podczas Black Week wprowadzaj\u0105 narracj\u0119 scamow\u0105\u00a0\u2013\u00a0zapewnia Maja.\u00a0\u2013\u00a0U nas nie ma czego\u015b takiego, jak sztuczne podwy\u017cszanie cen produkt\u00f3w, aby p\u00f3\u017aniej je nagle obni\u017cy\u0107. Robimy to tak, jak\u00a0to powinno dzia\u0142a\u0107. Promocje trwaj\u0105 tylko jeden dzie\u0144, a produkty s\u0105 rzeczywi\u015bcie ta\u0144sze o te 40 proc. O podobnej sytuacji m\u00f3wi Sylwia, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c pracuje w znanej sieci\u00f3wce odzie\u017cowej.\u00a0\u2013\u00a0W naszym sklepie promocje na Black Friday faktycznie s\u0105 takie du\u017ce, jak podajemy. My te\u017c, jako pracownicy, z nich korzystamy, bo to si\u0119 po prostu op\u0142aca\u00a0\u2013\u00a0wyja\u015bnia.<\/p>\n Maja, sprzedawczyni w popularnej odzie\u017c\u00f3wce, przypomina, \u017ce w tym ca\u0142ym zakupowym szale\u0144stwie podczas Black Friday nie wolno zapomina\u0107 o zachowaniu klient\u00f3w. \u2013 Niekt\u00f3rzy zachowuj\u0105 si\u0119 jak w dziczy, nie zastanawiaj\u0105 si\u0119, co kupuj\u0105, czy to przetrwa lata, czy jeden sezon. Kieruj\u0105 si\u0119 ma\u0142pim rozumem. Wida\u0107 to szczeg\u00f3lnie u kobiet, w kt\u00f3re podczas Black Friday wst\u0119puje diabe\u0142. Kupujemy za du\u017co rzeczy, z kt\u00f3rych nawet nie skorzystamy, co wida\u0107 po zwrotach\u00a0\u2013\u00a0stwierdza Maja.<\/p>\n